UREDBAO PROGLAŠENJU SPOMENIKA PRIRODE "ŠALINAČKI LUG"("Sl. glasnik RS", br. 118/2025) |
Prostor Šalinačkog luga, koji zauzima deo prostrane aluvijalne ravni, u blizini grada Smedereva, na oko 3 km južno od desne obale reke Dunav i oko 1,5 km od leve obale reke Velike Morave, stavlja se pod zaštitu kao spomenik prirode pod imenom "Šalinački lug" i utvrđuje za zaštićeno prirodno dobro od velikog značaja, odnosno II kategorije (u daljem tekstu: Spomenik prirode "Šalinački lug").
Spomenik prirode "Šalinački lug" stavlja se pod zaštitu da bi se u interesu nauke, obrazovanja i kulture očuvala malo izmenjena, fizički jasno izražena, prepoznatljiva, reprezentativna prirodna celina, sa značajnim biodiverzitetskim obeležjima i vrednostima. Šuma u selu Šalinac vrednuje se kao prirodno dobro sa botaničkog aspekta zbog reprezentativne šumske zajednice, srpske lužnjakovo - jasenove šume tipa Querco - Fraxinetum serbicum Rud, odnosno zajednice Querceto - Fraxinetum serbicum Rudski i čiste zajednice hrasta lužnjaka, koja je na teritoriji Republike Srbije od prioriteta za zaštitu. Na području Šalinčakog luga zadržalo se samo 168 velikih stabala hrasta lužnjaka (Quercus robur L.; Syn.Q. pedunculata Ehrh.), starih oko 200 godina. Sačuvano je i samo nekoliko odraslih primeraka poljskog jasena (Fraxinus angustifolius), koedifikatora ovog tipa šume. Na području Spomenika prirode "Šalinački lug" evidentirane su i pojedine vrste flore i faune, na nacionalnom i međunarodnom nivou, a to su: sova kukuvija (Tyto alba), mali mišouki večernjak (Myotis blythii), dugouhi večernjak (Myotis bechsteinii), seoski detlić (Dendrocopos syriacus), rusi svračak (Lanius collurio), grlica (Streptopelia turtur), uskršnji leptir (Zerynthia polyxena), hrastova strižibuba (Cerambyx (Cerambyx) cerdo), beli slez (Althaea officinalis), hajdučica (Achillea millefolium) i druge. Takođe, zabeleženo je prisustvo 37 vrsta ptica, a najveći kuriozitet su sove kukuvije (Tyto alba), koje se primarno gnezde u dupljama starih stabala, što je jedinstvena pojava u Srbiji.
Spomenik prirode "Šalinački lug" nalazi se na teritoriji grada Smedereva, na područja katastarske opštine Šalinac i obuhvata kat. parc. br. 63/7 (deo), 63/30 (deo), 63/31, 63/33 (deo), 639/1 (deo), 639/40, 639/41, 639/45, 639/46 i 639/47 (deo).
Ukupna površina zaštićenog područja Spomenika prirode "Šalinački lug" je 19 ha 08 a 40 m², u državnoj svojini, osim kat. parc. broj 63/30, u javnoj svojini.
Opis granice zaštićenog područja Spomenika prirode "Šalinački lug" sa grafičkim prikazom na kopiji katastarskog plana dat je u Prilogu, koji je odštampan uz ovu uredbu i čini njen sastavni deo.
Na području Spomenika prirode "Šalinački lug", utvrđuju se režimi zaštite II i III stepena, i to režim zaštite II stepena iznosi 15 ha 61 a 42 m² (81,82%), a režim zaštite III stepena 3 ha 46 a 98 m² (18,18%).
Na području Spomenika prirode "Šalinački lug", na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena, sprovodi se proaktivna zaštita, gde se mogu vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, razvoj sela i unapređenje seoskih domaćinstava, uređenje objekata kulturno-istorijskog nasleđa i tradicionalnog graditeljstva, očuvanje tradicionalnih delatnosti lokalnog stanovništva, selektivno i ograničeno korišćenje prirodnih resursa i prostora.
Osim zabrane radova i aktivnosti, koje su kao takve utvrđene članom 35. Zakona o zaštiti prirode, na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena, zabranjuju se i:
1) izgradnja industrijskih, privrednih, hidrotehničkih i drugih objekta, uključujući stambene, vikend i objekte za konvencionalno gajenje domaćih životinja i divljači;
2) izgradnja novih saobraćajnica i postavljanje električnih vodova;
3) izvođenje geoloških istraživanja, eksploatacija mineralnih sirovina, otvaranje pozajmišta kao i obavljanje ostalih radova i aktivnosti koje nisu u skladu sa principima održivog korišćenja prirodnih resursa;
4) izgradnja hidrogeoloških objekata (bunara i pumpi) za vodosnabdevanje;
5) korišćenje i pretvaranje postojećih hidrogeoloških objekata kao recipijenata otpadnih i fekalnih voda;
6) zasipanje mrtvaje (kanala koji opasuje prirodno dobro), kao i odvodnjavanje, dreniranje voda koje prirodno teku mrtvajom;
7) upuštanje otpadnih i fekalnih voda u mrtvaju, obodni kanal;
8) korišćenje veštačkog đubriva na poljoprivrednom zemljištu koje se graniči sa prirodnim dobrom;
9) promena i uspostavljanje režima podzemnih i površinskih voda bez prethodno izdatih uslova ministarstva nadležnog za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo);
10) promena namene površina, koja nije u skladu sa konceptom korišćenja prostora i važećim planskim aktima;
11) privremeno i trajno odlaganje svih vrsta otpadnih materija kao i predmeta i pomoćnih alatki na zaštićenoj površini;
12) vršenje zemljanih, građevinskih, šumarskih i drugih radova kojima se mogu narušiti estetske i ambijentalne vrednosti zaštićenog prostora, pogoršati njegove karakteristike i primarne vrednosti ili ugroziti biodiverzitet;
13) postavljanje (ukucavanje) tabli i drugih obaveštenja na deblima stabala;
14) ispuštanje otpadnih voda u zemljište;
15) izgradnja septičkih jama propusnog tipa;
16) korišćenje, uništavanje ili preduzimanje drugih aktivnosti koje mogu dovesti do ugrožavanja staništa strogo zaštićenih i zaštićenih vrsta flore, faune i gljiva;
17) sakupljanje zaštićenih vrsta izvan propisanog perioda i korišćenjem tehničkih sredstava koja mogu oštetiti ili uništiti jedinke, odnosno njihova staništa;
18) krčenje vegetacije i obavljanje drugih radnji na mestima i na način koji može izazvati pojavu procesa erozije i spiranja zemljišta;
19) unošenje invazivnih biljnih i životinjskih vrsta;
20) čista seča šume i seče koje nisu u skladu sa Osnovom gazdovanja šumama;
21) paljenje vegetacije;
22) seča, lomljenje grana, kidanje lišća zaštićenih stabala ili preduzimanje bilo koje radnje koja bi izmenila njihov današnji izgled ili dovela u pitanje biološki opstanak;
23) branje, lomljenje, kidanje i iskopavanje biljnih vrsta u prirodnim sastojinama.
Radovi i aktivnosti ograničavaju se na:
1) biološko-tehničke radove u cilju zaštite, a po prethodno pribavljenim uslovima zaštite prirode;
2) primenu odgovarajućih bioloških mera protiv fitopatoloških i entomoloških oboljenja šuma;
3) vršenje stručnih dendrohirurških zahvata, odsecanje suvih grana, zatvaranje šupljina, premazivanje svih delova preseka ili mesta gde su otpale grane i drugo;
4) povećanje proticaja u mrtvaji, obodnom kanalu;
5) sanaciju napuštenih hidrogeoloških objekata (bunara i pumpi) i sengrupa;
6) postavljanje osmatračkih objekata, pijezometara, kao i opremanje postojećih savremenim uređajima;
7) uspostavljanje hidrološke stanice;
8) korišćenje šuma samo u cilju sprovođenja sanitarnih seča;
9) očuvanje starih i sasušenih stabala na kojima se gnezde dupljašice;
10) sakupljanje semena u godini punog uroda semena u cilju očuvanja genofonda vrste;
11) postavljanje informativnih tabli u cilju obaveštavanja i prezentacije zaštićenog prirodnog dobra;
12) postavljanje namenskih kućica za gnežđenje ptica na određenim lokacijama, uz redovno održavanje i monitoring;
13) održavanje postojećih pešačkih staza;
14) sprovođenje odgovarajućih mera protivpožarne zaštite.
Na području Spomenika prirode "Šalinački lug", na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena sprovodi se aktivna zaštita radi očuvanja i unapređenja prirodnih vrednosti, posebno kroz mere upravljanja populacijama divljih biljaka i životinja, održanje i poboljšanje uslova u prirodnim staništima i tradicionalno korišćenje prirodnih resursa.
Osim zabrane radova i aktivnosti, koje su kao takve utvrđene članom 35. Zakona o zaštiti prirode i članom 5. ove uredbe, u režimu zaštite IІ stepena zabranjuje se i:
1) izgradnja svih vrsta objekata, osim postavljanja montažno-demontažnih objekata, koji bi služili zaštiti i promociji prirodnog dobra, poput objekata za potrebe upravljača (manji informativni punktovi);
2) izgradnja velikih infrastrukturnih objekata, kao i objekata za masovni turizam;
3) promena morfoloških i hidroloških osobina područja od kojih zavisi funkcionalnost ekološkog koridora;
4) promena namena površina pod prirodnom i poluprirodnom vegetacijom;
5) betoniranje i/ili popločavanje, kao i druge promene morfologije obale i obalnog pojasa;
6) čista seča u skladu sa zakonom;
7) odstrel divljih životinja, ukoliko nije u skladu sa planskim dokumentima iz oblasti lovstva;
8) nekontrolisano i neplansko uništavanje vegetacije (uklanjanje pojedinačnih zdravih kao i suvih stabala);
9) ispaša stoke;
10) košenje trave;
11) pošumljavanje i unošenje alohtonih i invazivnih vrsta;
12) uklanjanje žbunaste vegetacije tokom reproduktivnog perioda ptica (15. marta - 15. avgusta);
13) organizovanje sportskih i kulturnih manifestacija u periodu između 15. marta i 15. jula.
Radovi i aktivnosti ograničavaju se na:
1) ograđivanje zaštićenog dobra, sa ostavljanjem ulazno-izlaznih punktova;
2) gazdovanje šumama i šumskim zemljištem, koje je usmereno u pravcu očuvanja postojeće šumske vegetacije;
3) radove na održavanju i revitalizaciji autohtonog staništa, koji ne podrazumevaju upotrebu hemijskih sredstava;
4) preduzimanje adekvatnih aktivnih mera zaštite, u smislu mehaničkog uklanjanja alohtonih invazivnih vrsta, a u cilju obnove autohtone vegetacije, kao i mehaničke mere kontrole širenja alohtonih invazivnih vrsta na narušenom delu staništa i rubovima šume;
5) praćenje stanja (monitoring) flore i faune;
6) rekonstrukciju i adaptaciju turističke infrastrukture, postavljanje manjih montažnih objekta koji su primarno namenjeni prezentaciji prirodnih vrednosti;
7) turizam manjeg obima koji za cilj ima promociju, prezentaciju, edukaciju i istraživanja prirodnih vrednosti područja.
Spomenik prirode "Šalinački lug" poverava se na upravljanje udruženju "Ekogrin - centar", Smederevo (u daljem tekstu: Upravljač).
U obavljanju zakonom utvrđenih poslova upravljanja zaštićenim područjem, Upravljač je ovlašćen i dužan naročito da: organizuje čuvarsku službu; obeleži zaštićeno područje; donese plan upravljanja, godišnji program upravljanja i akt o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi; vodi evidencije o prirodnim vrednostima i ljudskim aktivnostima; obaveštava korisnike zaštićenog područja o merama zabrana i ograničenja kao i o mogućnostima za obavljanje radova i aktivnosti; učestvuje u postupku utvrđivanja naknade za uskraćivanje ili ograničavanje prava korišćenja; izdaje saglasnosti i odobrenja; prati stanje i vodi evidencije o prirodnim vrednostima, nepokretnostima i ljudskim aktivnostima; utvrđuje i naplaćuje naknade za korišćenje zaštićenog područja.
Upravljač je dužan da izvrši upis delatnosti upravljanja zaštićenim područjem u skladu sa propisima kojima se uređuje klasifikacija delatnosti i registracija udruženja u roku od 60 dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Očuvanje, unapređenje, održivo korišćenje i prikazivanje prirodnih i drugih vrednosti Spomenika prirode "Šalinački lug" sprovodi se prema planu upravljanja koji donosi Upravljač na period od deset godina (u daljem tekstu: Plan upravljanja), sa sadržinom i na način propisan zakonom kojim se uređuje zaštita prirode.
Plan upravljanja sadrži ciljeve i prioritetne zadatke očuvanja povoljnog stanja zaštićenog područja, kao i preventivne mere zaštite od požara u skladu sa zakonom kojim se uređuje zaštita od požara i propisima donetim na osnovu tog zakona.
Upravljač donosi Plan upravljanja i dostavlja Ministarstvu najkasnije u roku od deset meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe.
U postupku davanja saglasnosti na Plan upravljanja, Ministarstvo pribavlja mišljenja ministarstava nadležnih za poslove nauke, prosvete, turizma, prostornog planiranja, vodoprivrede, kultzure, rudarstva, energetike, poljoprivrede, šumarstva i finansija.
Upravljač je dužan da jednom u tri godine analizira sprovođenje Plana upravljanja i ostvarene rezultate i po potrebi izvrši njegovu reviziju.
Do donošenja Plana upravljanja, Upravljač vrši poslove na osnovu godišnjeg programa upravljanja koji je dužan da donese i dostavi Ministarstvu na saglasnost u roku od 30 dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Godišnji program upravljanja iz stava 6. ovog člana sadrži naročito: sažet prikaz prirodnih i drugih vrednosti zaštićenog područja, ciljeva zaštite i održivog korišćenja, mogućnosti i ograničenja za njihovo ostvarivanje; detaljan prikaz godišnjih zadataka na čuvanju, održavanju, unapređenju, prikazivanju i održivom korišćenju zaštićenog područja za potrebe nauke, obrazovanja, rekreacije i turizma i ukupnog socio-ekonomskog razvoja; prikaz konkretnih poslova na izradi i donošenju upravljačkih dokumenata, prvenstveno Plana upravljanja, akta o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi i akta o naknadi za korišćenje zaštićenog područja; prikaz zadataka na obeležavanju zaštićenog područja, zasnivanju informacionog sistema i protivpožarnoj zaštiti; prikaz subjekata i organizacionih i materijalnih uslova za izvršenja programa, visine i izvora potrebnih finansijskih sredstava.
Upravljač je dužan da obezbedi sprovođenje propisanog režima zaštite, odnosno unutrašnji red i čuvanje zaštićenog područja u skladu sa pravilnikom o unutrašnjem redu i čuvarskoj službi koji donosi uz saglasnost Ministarstva u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ove uredbe.
U okviru sadržine propisane Zakonom o zaštiti prirode, pravilnikom iz stava 1. ovog člana, bliže se utvrđuju zabranjeni radovi i aktivnosti, kao i pravila i uslovi obavljanja radova i aktivnosti koji su dopušteni na području Spomenika prirode "Šalinački lug".
Pravilnik iz stava 1. ovog člana objavljuje se u "Službenom glasniku Republike Srbije".
Upravljač je dužan da na propisan način obeleži Spomenik prirode "Šalinački lug", njegove spoljne granice sa režimom zaštite II i III stepena najkasnije u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Upravljač je dužan da izvrši obeležavanje zaštićenog područja, granica i režima zaštite, u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Granice utvrđene, opisane i verifikovane na način propisan u stavu 2. ovog člana, smatraće se merodavnim u svim stvarima koje se tiču sprovođenja ove uredbe.
Upravljač će izraditi softversko rešenje o prirodnim i stvorenim vrednostima, nepokretnostima, aktivnostima i drugim podacima od značaja za upravljanje Spomenikom prirode "Šalinački lug" u roku od dve godine od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Visinu naknade za korišćenje Spomenika prirode "Šalinački lug", svojim aktom utvrđuje Upravljač, u skladu sa zakonom kojim se uređuju naknade za korišćenje javnih dobara.
Upravljač je dužan da formira Savet korisnika u cilju međusobne saradnje i obezbeđivanja interesa lokalnog stanovništva i drugih korisnika zaštićenog područja, u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ove uredbe.
Zabrane i ograničenja propisane ovom uredbom, ne odnose se na vojne objekte, komplekse, instalacije i pristupne puteve, koji su izgrađeni ili se planiraju graditi za potrebe Vojske Srbije, kao i aktivnosti koje Vojska Srbije izvodi ili će izvoditi za potrebe odbrane Republike Srbije.
Sredstva za sprovođenje Plana upravljanja Spomenika prirode "Šalinački lug", obezbeđuju se iz budžeta Republike Srbije, od naknade za korišćenje zaštićenog područja, prihoda ostvarenih obavljanjem delatnosti Upravljača i iz drugih izvora u skladu sa zakonom.
Planska dokumenta, planovi, programi i osnove iz oblasti rudarstva, energetike, saobraćaja, šumarstva, lovstva, upravljanja ribljim fondom, vodoprivrede, poljoprivrede, kulture i turizma i drugih delatnosti od uticaja na prirodu, a koji se odnose na korišćenje prirodnih resursa i prostora u zaštićenom području Spomenika prirode "Šalinački lug", usaglasiće se sa Prostornim planom Republike Srbije, ovom uredbom i Planom upravljanja.
Planovi, programi i osnove iz stava 1. ovog člana, donose se uz prethodnu saglasnost ministra nadležnog za poslove zaštite životne sredine, u skladu sa zakonom.
Ova uredba stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku Republike Srbije".
OPIS GRANICE I GRAFIČKI PRIKAZ SPOMENIKA PRIRODE "ŠALINAČKI LUG"
OPIS GRANICE SPOMENIKA PRIRODE "ŠALINAČKI LUG"
Granica zaštićenog prirodnog dobra Spomenik prirode "Šalinački lug" zauzima deo prostrane aluvijalne ravni, u blizini ušća Velike Morave u Dunav. Nalazi se istočno od Smedereva i okružen je selom Šalinac, sa zapadne i selom Kulič, sa severne strane.
Granica počinje u KO Šalinac (opština Smederevo) u najsevernijoj tački, na tromeđi kat. parc. br. 63/38, 63/28 i 639/45, odakle u pravcu jugoistoka prati severoistočnu granicu kat. parc. broj 639/45, a zatim jugoistočnim i istočnim granicama kat. parc. br. 639/45, 639/46 i 639/1 do tačke na međi kat. parc. br. 63/7 i 639/1 sa koordinatama Y= 501 455,64 i X= 4 948 734,32 odakle seče kat. parc. br. 639/1 po prelomnim tačkama sa koordinatama Y= 501 416,38 i X= 4 948 721,36, Y= 501 407,80 i X= 4 948 677,54 i Y= 501 457,33 i X= 4 948 623,25 iz koje seče kat. parc. br. 639/1, 63/7, 63/33 i 63/30 u pravcu tromeđe kat. parc. br. 63/30, 63/37 i 63/1. Od te tromeđe granica u pravcu juga prati istočnu granicu kat. parc. broj 63/30, a zatim skreće ka zapadu južnim granicama kat. parc. br. 63/30 i 639/47 do tačke na međi kat. parc. br. 639/47 i 639/39 sa koordinatama Y= 501 328,78 i X= 4 948 365,63 iz koje seče kat. parc. broj 639/47 u pravcu najistočnije tačke kat. parc. br. 639/40, a zatim nastavlja istim pravcem jugoistočnom i jugozapadnom granicom kat. parc. broj 639/40 do tromeđe kat. parc. br. 639/40, 639/41 i 639/11. Od te tromeđe granica u pravcu severoistoka prati severozapadne granice kat. parc. br. 639/41, 639/1, 639/46 i 639/45 do početne tačke opisa granice.
Spomenik prirode "Šalinački lug" obuhvata parcele koje se nalaze u KO Šalinac, i to kat. parc. br: 63/7, 63/30 (deo), 63/31, 63/33 (deo), 639/1 (deo), 639/40, 639/41, 639/45, 639/46 i 639/47(deo).
Opis granica režima zaštite II (drugog) stepena
Granica režima zaštite II stepena počinje u KO Šalinac u najsevernijoj tački, na tromeđi kat. parc. br. 63/38, 63/28 i 639/45, odakle u pravcu jugoistoka prati severoistočnu granicu kat. parc. broj 639/45, a zatim jugoistočnim i istočnim granicama kat. parc. br. 639/45, 639/46 i 639/1 do tačke na međi kat. parc. br. 63/7 i 639/1 sa koordinatama Y= 501 455,64 i X= 4 948 734,32 odakle seče kat. parc. broj 639/1
po prelomnim tačkama sa koordinatama Y= 501 416,38 i X= 4 948 721,36, Y= 501 407,80 i X= 4 948 677,54 i Y= 501 457,33 i X= 4 948 623,25 iz koje seče kat. parc. br. 639/1, 63/7 i 63/33 do tačke na međi kat. parc. br. 63/33 i 63/30 sa koordinatama Y= 501 535,70 i X= 4 948 707,06 iz koje u pravcu juga prati istočne granice kat. parc. br. 63/33 i 63/31 a, zatim skreće ka zapadu južnom granicom kat. parc. broj 639/1 do njene najjužnije tačke na međi kat. parc. br. 639/1 i 639/47 iz koje seče kat. parc. br. 639/47 u pravcu najistočnije tačke kat. parc. br. 639/1 čijom južnom granicom stiže do četvoromeđe kat. parc. br. 639/41, 639/11, 617/2 i 716/1. Iz te četvoromeđe granica u pravcu severoistoka prati severozapadne granice kat. parc. br. 639/41, 639/1, 639/46 i 639/45 do početne tačke opisa granice.
Režim II stepena zaštite obuhvata kat. parc. br. 63/7 (deo), 63/31, 63/33 (deo), 639/1 (deo), 639/41, 639/45, 639/46 i 639/47 (deo).
Opis granica režima zaštite III (trećeg) stepena
Granica režima zaštite III stepena počinje u KO Šalinac u najsevernijoj tački, na tromeđi kat. parc. br. 63/30, 63/37 i 63/1 odakle u pravcu juga prati istočnu granicu kat. parc. broj 63/30, skreće ka zapadu južnim granicama kat. parc. br. 63/30 i 639/47 do tačke na međi kat. parc. br. 639/47 i 639/39 sa koordinatama Y= 501 328,78 i X= 4 948 365,63, iz koje seče kat. parc. broj 639/47 u pravcu najistočnije tačke kat. parc. broj 639/40, a zatim nastavlja istim pravcem jugoistočnom i jugozapadnom granicom kat. parc. broj 639/40 do tromeđe kat. parc. br. 639/40, 639/41 i 639/11. Iz te tromeđe granica u pravcu istoka prati južnu granicu kat. parc. br. 639/41 do njene najistočnije tačke iz koje seče kat. parc. broj 639/47 u pravcu najjužnije tačke kat. parc. broj 639/1 i istim pravcem nastavlja južnom granicom kat. parc. broj 639/1, a zatim skreće na sever zapadnom granicom kat. parc. broj 63/30 do tačke na međi kat. parc. br. 63/30 i 63/33 sa koordinatama Y= 501 535,70 i X= 4 948 707,06 iz koje seče kat. parc. broj 63/30 u pravcu početne tačke opisa.
Režim III stepena zaštite obuhvata parcele koje se nalaze u KO Šalinac, i to kat. parc. br. 63/30 (deo), 639/40 i 639/47 (deo).
GRAFIČKI PRIKAZ SPOMENIKA PRIRODE "ŠALINAČKI LUG"