PRAVILNIKO UTVRĐIVANJU GODIŠNJEG PROGRAMA OSNOVNIH GEOLOŠKIH ISTRAŽIVANJA ZA 2026. GODINU("Sl. glasnik RS", br. 34/2026) |
Ovim pravilnikom utvrđuje se Godišnji program osnovnih geoloških istraživanja iz oblasti: osnovnih geoloških istraživanja za izradu geoloških karata, hidrogeoloških istraživanja, inženjerskogeoloških istraživanja, istraživanja mineralnih resursa, geodiverziteta i geoekoloških istraživanja.
Osnovna geološka istraživanja iz člana 1. ovog pravilnika, vršiće se prema Godišnjem programu osnovnih geoloških istraživanja za 2026. godinu, koji je odštampan uz ovaj pravilnik i čini njegov sastavni deo.
Ovaj pravilnik stupa na snagu narednog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku Republike Srbije".
GODIŠNJI PROGRAM OSNOVNIH GEOLOŠKIH ISTRAŽIVANJA ZA 2026. GODINU
CILJ IZVOĐENJA OSNOVNIH GEOLOŠKIH ISTRAŽIVANJA
Cilj realizacije Programa osnovnih geoloških istraživanja za 2026. godinu (u daljem tekstu: Program) je izučavanje litosfere; utvrđivanje potencijalnosti područja u pogledu pronalaženja mineralnih sirovina; utvrđivanje stanja i karakteristika stena i tla; utvrđivanje stanja, potencijala i mogućnosti korišćenja resursa podzemnih voda i geotermalne energije kao vida obnovljive energije, utvrđivanje inženjerskogeoloških karakteristika tla i geotehničkih osobina tla za potrebe planiranja namene prostora i pogodnosti terena za izgradnju i hazarda od prirodnih nepogoda; obavljanje istraživanja radi izrade geoloških karata i zaštite životne sredine, na prostoru Republike Srbije.
Planirana je realizacija osnovnih geoloških istraživanja prema godišnjem programu, koja će obuhvatiti:
1) osnovna geološka istraživanja za izradu geoloških karata;
2) osnovna istraživanja geoloških resursa u oblasti hidrogeoloških, inženjerskogeoloških istraživanja, istraživanja metaličnih i nemetaličnih mineralnih resursa;
3) izradu projekata i studija iz oblasti geodiverziteta i geoekologije kao i drugih projekata i studija po nalogu nadležnog Ministarstva;
4) izrada baza podataka i ostale stručne aktivnosti.
I OSNOVNA GEOLOŠKA ISTRAŽIVANJA ZA IZRADU GEOLOŠKIH KARATA OPŠTEG TIPA I PRATEĆIH TUMAČA
Programom se planira nastavak terenskih, laboratorijskih i kabinetskih istraživanja u okviru projekata izrade Geološke karte Srbije razmere 1:50.000 (u daljem tekstu: GK Srbije). Pored planiranih istražnih radova, obavezan segment programa je i vektorizacija i unošenje listova geoloških karata u Geološki informacioni sistem Srbije (u daljem tekstu: GeolISS), što podrazumeva novi pristup istraživanju, zasnovan na korišćenju svih dostupnih podataka, uključujući podatke dobijene izradom tematskih geoloških karata, kao i podatke istraživanja metaličnih, nemetaličnih i energetskih mineralnih sirovina, hidrogeoloških i inženjerskogeoloških istraživanja.
1.1. Geološka karta Srbije razmere 1:50.000
Osnovni značaj geološke karte jedne zemlje ogleda se u sveobuhvatnom i sistematskom sagledavanju geološke građe državne teritorije, što predstavlja preduslov za pouzdano utvrđivanje postojećih prirodnih geoloških resursa i planiranje njihovih daljih istraživanja i održivog korišćenja. Izradom geološke karte uspostavlja se kvalitetna geološka osnova formacionog tipa, koja služi kao osnova za izradu niza tematskih i specijalizovanih karata i studija, od izuzetnog značaja za privredni razvoj, prostorno planiranje i zaštitu životne sredine.
Izrada Geološke karte Srbije predstavlja složen i višegodišnji istraživački proces. Vreme potrebno za izradu pojedinačnih listova geološke karte u velikoj meri zavisi od složenosti geološke građe terena, kao i od stepena njegove prethodne istraženosti i raspoloživosti postojećih podataka.
U 2026. godini planira se nastavak geoloških istraživanja na izradi GK Srbije na tri lista i početak geoloških istraživanja na jednom listu, i to:
- list Sjenica 1 i Peć 1, III godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list Lapovo 1, III godina istraživanja, istraživanja;
- list Požarevac 1 i 2, II godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list Valjevo 3, I godina istraživanja, početak istraživanja i
- list Pirot 4, I godina istraživanja, početak istraživanja.
U 2026. godini planirani su kabinetski i terenski istražni radovi.
Listovi geološke karte predviđeni programom za 2026. godinu predstavljaju nastavak i dopunu istraživanja velikih geotektonskih celina. List Valjevo 3 u geografskom i geotektonskom smislu pripada unutrašnjim Dinaridima, u okviru venca Podrinjsko-valjevskih planina. Prostor lista obuhvata geotektonske jedinice Jadarske jedinice, Zapadnovardarskog ofiolitskog pojasa i Drinsko-ivanjičke jedinice. U okviru navedenih jedinica zastupljene su raznovrsne paleozojske i mezozojske formacije, dok su vulkanske stene u njihovom sastavu podređenog obima. Izradom lista Valjevo 3 - paleozojsko-mezozojski prostor ovog dela zapadne Srbije bio bi u potpunosti formaciono raščlanjen i zaokružen, čime bi se na odgovarajući način okončala jedna značajna etapa formacionih geoloških istraživanja državne teritorije.
Prostor lista Pirot 4 pripada Karpato-balkanskoj geotektonskoj jedinici, u okviru venca Stare planine, Ruja i Vidliča. Na ovom prostoru dominiraju karbonatne mezozojske formacije, uz podređeno prisustvo paleozojskih i magmatsko-metamorfnog kompleksa, kao i neogenih sedimenata Pirotskog basena i kvartarnih naslaga. Izradom ovih listova upotpunili bi se rezultati istraživanja o prostiranju i razvoju geoloških formacija u okviru Karpato-balkanske geotektonske jedinice, čime bi se dao značajan doprinos unapređenju poznavanja formacione građe karpato-balkanida.
1.2. Sinteza geoloških formacija na završenim listovima Geološke karte Srbije razmere 1:50.000
Osnovni zadatak realizacije projekta je priprema urađenih i recenziranih geoloških karata i tumača za štampu.
U 2026. godini planirana je izrada Stratigrafskog leksikona za grupu listova u jugoistočnoj Srbiji u sklopu karpato-balkanske geotektonske jedinice i delom srpsko-makedonske mase (takođe geotektonska jedinica prvog reda). Izrada će obuhvatiti analizu mezozojskih tvorevina karbonatne platforme karpato-balkanida i kenozojske tvorevine iste geotektonske jedinice i delom srpsko-makedonske mase.
Nastavak radova na izradi Stratigrafskog leksikona predstavlja kontinuirani rad do adopcije svih neformalnih formacija izdvojenih tokom izrade druge generacije Osnovne geološke karte Srbije.
II OSNOVNA ISTRAŽIVANJA GEOLOŠKIH RESURSA U OBLASTI HIDROGEOLOŠKIH, INŽENJERSKOGEOLOŠKIH ISTRAŽIVANJA, ISTRAŽIVANJA METALIČNIH I NEMETALIČNIH MINERALNIH RESURSA
U 2026. godini planira se nastavak hidrogeoloških istraživanja sa ciljem izrade Osnovne hidrogeološke karte razmere 1:100.000, kao i utvrđivanja stanja, potencijala i mogućnosti održivog korišćenja resursa podzemnih voda i geotermalne energije na teritoriji Republike Srbije.
1.1. Izrada Osnovne hidrogeološke karte razmere 1:100.000
Osnovna hidrogeološka karta Republike Srbije razmere 1:100.000 (u daljem tekstu: OHGK) predstavlja grafički i tekstualni prikaz osnovnih hidrogeoloških karakteristika stenskih masa, kao i rasprostranjenja običnih, termalnih i mineralnih podzemnih voda.
Izrada OHGK Republike Srbije predstavlja složen i višegodišnji istraživački proces, čija se realizacija sprovodi po pojedinačnim listovima karte.
Tokom 2026. godine planira se nastavak hidrogeoloških istraživanja u okviru izrade OHGK na četiri lista, kao i započinjanje hidrogeoloških istraživanja na dva nova lista, i to:
- list Kuršumlija, X godina monitoring, reambulacija i završetak radova;
- list Čačak, VIII godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list Bor, VII godina istraživanja; nastavak istraživanja;
- list Kruševac, IV godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list Inđija, I godina istraživanja, početak istraživanja;
- list Aleksinac, I godina istraživanja, početak istraživanja.
Vrste i obim terenskih radova biće definisani u osnovnim projektima i aneksima projekata.
1.2.1. Uticaj klimatskih faktora i površinskih voda na kvantitet i kvalitet podzemnih voda Vojvodine
Projekat obuhvata prikupljanje podataka o kvalitetu i kvantitetu podzemnih voda u skladu sa FAIR principima, (skup smernica za upravljanje naučnim i istraživačkim podacima, čiji je cilj da podaci budu lako pretraživi, dostupni, interoperabilni i ponovo upotrebljivi), kao i njihovu obradu primenom savremenih analitičkih i numeričkih metoda radi procene budućih nivoa i kvaliteta podzemnih voda na području istraživanja.
Planirane studijske aktivnosti za 2026. godinu obuhvataju: dopunu podataka o nivoima podzemnih i površinskih voda u uslovima prekida kontinualnog monitoringa primenom metoda mašinskog učenja; izradu linearnog modela; definisanje perioda simulacije; razvoj i verifikaciju modela mašinskog učenja; terenska istraživanja radi utvrđivanja hidrogeoloških karakteristika istražnog područja; kao i uzorkovanje podzemnih voda.
Završetak realizacije projekta planiran je za 2027. godinu.
1.2.2. Istraživanje i identifikacija perspektivnih geotermalnih zona u cilju unapređenja korišćenja plitke i duboke geotermalne energije u Srbiji
Geotermalna energija predstavlja jedan od najstabilnijih, obnovljivih i klimatski neutralnih izvora energije. Iako postoji više različitih podela, u Evropskoj Uniji podela je na duboku (temperatura >30 ºC, dubina bušotina >150 m) i plitku geotermalnu energiju (temperatura <30 ºC, dubina bušotina <150 m). U Srbiji je tradicionalno zastupljena primena "duboke" geotermalne energije, dok poslednjih godina raste interesovanje i za "plitke" sisteme, koji sve više dobijaju na značaju.
Projektom bi se postigla integracija postojećih i novih podataka, razvila platforma u vidu interaktivne veb karte koja omogućava prostorni pregled i pristup tematskim informacijama uz primenu inovativnih alata za predikciju. Sve ovo bi omogućilo ojačavanje kapaciteta za strateški razvoj geotermalne energije u Srbiji.
U 2026. godini planira se započinjanje projekta koji obuhvata prikupljanje, ažuriranje i sistematizaciju podataka o plitkim i dubokim geotermalnim resursima, sprovođenje terenskih istraživanja, kao i inicijalnu fazu analiza za razvoj digitalne platforme. U okviru projekta predviđena je i pilot-analiza, koja podrazumeva izbor i detaljnu analizu pilot-područja (grad Vranje), radi demonstracije mogućnosti primene plitke i duboke geotermalne energije, kao i podizanja svesti i unapređenja planiranja njene primene.
Realizacija Studije se planira u višegodišnjem periodu.
2. Inženjerskogeološka istraživanja
Inženjerskogeološka istraživanja se izvode u cilju izrade inženjersko-geoloških karata, utvrđivanja stanja, sastava, svojstava i inženjerskogeoloških karakteristika stena i tla, kao i određivanja geotehničkih osobina tla za potrebe planiranja namene prostora i ocene pogodnosti terena za izgradnju, kao i istraživanja radi zaštite životne sredine. Jedan od glavnih rezultata ovih istraživanja između ostalog je i identifikacija i definisanje geoloških hazarda i rizika.
2.1. Izrada osnovne inženjerskogeološke karte Republike Srbije razmere 1:100.000
Osnovna inženjerskogeološka karta razmere 1:100.000 (u daljem tekstu: OIGK), predstavlja grafički i tekstualni prikaz osnovnih inženjerskogeoloških odlika stenskih masa i terena sa svim elementima koji definišu te odlike. Na karti se prikazuju inženjerskogeološke karakteristike terena, raspadnutost i izdeljenost stenskih masa, egzogeodinamički procesi i pojave i nivo vode u terenu.
Tokom 2026. godine planira se nastavak geoloških istraživanja na izradi OIGK Srbije razmere 1:100.000, na dva lista, kao i da se započnu geološka istraživanja na tri nova lista i to:
- list Sjenica, IV godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list Donji Milanovac, II godina istraživanja, nastavak istraživanja;
- list OIGK 1:100.000 Knjaževac, I godina istraživanja, početak istraživanja;
- list OIGK 1:100.000 Leskovac, I godina istraživanja, početak istraživanja;
- list OIGK 1:100.000 Kučevo, I godina istraživanja, početak istraživanja.
Navedeni listovi čine funkcionalnu celinu sa ranije obrađenim područjima i predstavljaju nastavak sistematskih inženjerskogeoloških istraživanja, kojima se obezbeđuje potpuna i metodološki ujednačena pokrivenost teritorije Republike Srbije. Planirana dinamika realizacije omogućava okončanje izrade Osnovne inženjerskogeološke karte za teritoriju Republike Srbije južno od Save i Dunava, izuzev teritorije Kosova i Metohije.
2.2. Katastar klizišta i nestabilnih padina na teritoriji Republike Srbije
Savremeni geološki procesi, pre svega procesi nestabilnosti i erodibilnosti, predstavljaju krupne probleme za racionalno privredno i urbanističko planiranje i projektovanje. Rezultati istraživanja po ovom projektu koristiće se za potrebe privrede u oblasti prostornog i urbanističkog planiranja, putnog i železničkog saobraćaja, elektroprivrede, vodoprivrede, poljoprivrede i šumarstva, rudarstva, zaštite životne sredine, civilne zaštite, odbrane itd. Ovaj višegodišnji projekat je započet u 2007. godini. Katastar klizišta se radi kroz aplikaciju GeolISS i novu android aplikaciju za registraciju klizišta na terenu GZS KK.
Cilj ovog projekta je: evidencija klizišta (aktivna, privremeno umirena i fosilna) i nestabilnih padina; procena uslova i mogućnosti aktiviranja procesa klizanja i definisanje geometrije klizišta (površine i zapremine masa koje su, ili bi bile zahvaćene procesom klizanja); procena moguće štete koju bi prouzrokovalo aktiviranje procesa klizanja; izrada geoloških karata hazarda i rizika; utvrđivanje prioriteta za detaljna geološka istraživanja, projektovanje i preduzimanje preventivnih ili sanacionih mera; predlaganje uvođenja preventivnih mera koje bi opasnost od aktiviranja procesa klizanja svela na najmanju meru; proširenje informacionog sistema i baze podataka o klizištima u Republici Srbiji; monitoring, izrada projekta osmatranja i kontrole procesa klizanja.
U 2026. godini planira se nastavak istraživanja, prvenstveno u urbanim zonama u saradnji sa Sektorom za vanredne situacije.
Projekat nema vremenski rok, radiće se kontinuirano.
2.3. Projekat uspostavljanja saradnje sa jedinicama lokalne samouprave u cilju evidentiranja klizišta i pripreme projektnih zadataka inženjerskogeoloških istraživanja za sanaciju klizišta
Projekat je započet 2022. godine sa ciljem pružanja stručne podrške i uspostavljanja saradnje sa jedinicama lokalne samouprave u oblasti identifikacije, evidentiranja i praćenja klizišta. Osnovni ciljevi projekta obuhvataju sistematsko prikupljanje relevantnih podataka, evidentiranje i kontinuirano praćenje klizišta, praćenje i ocenu efekata sprovedenih mera sanacije, kao i izradu tematskih geoloških karata.
U 2026. godini planira se nastavak realizacije projekta sa ciljem daljeg unapređenja saradnje sa jedinicama lokalne samouprave, jačanja kapaciteta za blagovremeno evidentiranje i monitoring klizišta, kao i sprovođenja edukativnih i savetodavnih aktivnosti.
Projekat se realizuje kontinuirano, bez unapred utvrđenog vremenskog ograničenja, a obim i dinamika aktivnosti uslovljeni su brojem i sadržajem zahteva koje upućuju jedinice lokalne samouprave.
2.4. Izrada karte seizmičke rejonizacije sa istraživanjem geoloških uslova za određivanje nacionalnih parametara prema Euro Code-u 8 (EC8-1)
Delovi teritorije Republike Srbije ispoljavaju povećanu seizmičku aktivnost zbog čega se pri projektovanju i izgradnji objekata moraju poštovati pravila seizmičke izgradnje. Republika Srbija ima seizmičku kartu koja je urađena na bazi procene i proračuna na osnovu dogođenih zemljotresa što ne odražava pravo stanje seizmičnosti teritorije Republike Srbije. Izrada karte seizmičke rejonizacije podrazumeva inženjerskogeološka i seizmička istraživanja u cilju modeliranja terena za određivanje nacionalnih parametara koji su neophodni za analizu i određivanje realnih seizmičkih uticaja na teren i objekte shodno Euro Code 8 (EC8-1). Ovako urađena karta praktično predstavlja osnovu za izradu karte hazarda i rizika od zemljotresa. Pravilna namena prostora i sigurna gradnja objekata u skladu sa stvarnim stepenom seizmičnosti terena predstavlja prevenciju događajima kakvi su se desili početkom 2023. godine u Turskoj i Siriji.
S obzirom na važeće standarde u ovoj oblasti, neophodno je uraditi novu kartu seizmičkog hazarda, i izvršiti rejonizaciju i modeliranje terena za određivanje nacionalnih parametara neophodnih za analizu i određivanje realnih seizmičkih uticaja na objekte. Postojanje zvanične Karte seizmičkog hazarda omogućuje nesmetanu primenu važećih evropskih standarda EC8-1 u projektovanju i izgradnji objekata.
Svrha inženjerskogeoloških istraživanja je utvrđivanje osnovnih tipova seizmičkih modela tla i rejonizacija teritorije Republike Srbije prema njima.
Prva faza istraživanja, izrada Preliminarne karte seizmičke reojonizacije teritorije Republike Srbije, predstavljala je kompleksan kabinetski istražni proces rejoniranja terena prema kriterijumima koje propisuje EC8, a koji su ugrađeni u metodologiju određivanja seizmičkog hazarda. Oni predstavljaju geodinamičke modele terena definisane bitnim svojstvima: brzinom smičućih (sekundarnih) talasa, gustinom (zapreminska težina i poroznost), granulometrijskim sastavom, indeksom plastičnosti i parametrima koji opisuju mehaničko ponašanje prirodne sredine dobijenim opitima SPT (standardni penetracioni test).
U periodu od 2018. do 2025. godine istraživanja po ovom projektu nisu vršena iz razloga nedostatka finansijskih sredstava.
Za 2026. godinu predlaže se da se izvrši korekcija preliminarne seizmoinženjerskogeološke karte - kabinetska obrada podataka do početka i ugovaranja terenskih radova. Korekcija bi se vršila na osnovu podataka sa postojećih listova OIGK koji su digitalizovani.
2.5. Izrada geološke karte hazarda i rizika
Brzo i racionalno rešenje za dobijanje informacija o opasnosti od klizanja u određenoj oblasti predstavlja tzv. zoniranje hazarda klizanja. Karte hazarda, odnosno karte osetljivosti na klizanje prvenstveno služe za indikaciju relativne opasnosti od klizanja unutar nekog područja.
Ove karte predstavljaju stručnu osnovu za prostorno i urbanističko planiranje, upravljanje rizicima, izbor lokacija za izgradnju i definisanje prioriteta preventivnih i sanacionih mera, kao i za potrebe zaštite stanovništva i infrastrukture.
Tokom 2025. godine završeni su radovi na listu OIGK Aleksinac.
U 2026. godini planirana je izrada karte hazarda na listu OIGK Gornji Milanovac.
Realizacija projekta planirana je kao višegodišnji proces, uz postepeno proširivanje obuhvata i kontinuirano unapređenje metodologije shodno raspoloživim podacima i potrebama korisnika.
2.6. Izrada geoloških podloga za potrebe izrade Prostornih planova od interesa za Republiku Srbiju
Geološke podloge za prostorne planove imaju za cilj da obezbede racionalna i održiva planska rešenja pri utvrđivanju namene i korišćenja prostora, kao i pri izboru lokacija za izgradnju planiranih objekata. One se zasnivaju na sintezi relevantnih podataka o prirodnoj sredini, koji obuhvataju ključne geološke karakteristike (inženjerskogeološke, hidrogeološke, seizmičke i karakteristike u pogledu resursa mineralnih sirovina), kao i geomorfološke, pedološke, biološko-ekološke, klimatske i druge prirodne faktore.
U 2026. godini očekuje se povećan obim zahteva za izradu geoloških podloga za potrebe prostornog planiranja, te će se ova aktivnost realizovati shodno iskazanim potrebama jedinica lokalne samouprave i Agencije za prostorno planiranje. Dinamika i obim izrade biće usaglašeni sa nadležnim institucijama, shodno rokovima i fazama izrade prostornih planova.
3. Istraživanje mineralnih sirovina
U 2026. godini planira se nastavak geoloških istraživanja metaličnih, nemetaličnih i energetskih mineralnih sirovina, sa ciljem utvrđivanja njihovog postojećeg stanja, identifikacije novih potencijalnih ležišta, sprovođenja opštih metalogenetskih istraživanja teritorije Republike Srbije, kao i geološko-ekonomske procene resursa i rezervi mineralnih sirovina Republike Srbije.
Predviđena je realizacija geoloških istraživanja na izradi metalogenetskih karata razmere 1:50.000 primenom metoda osnovnih geoloških istraživanja (terenska, kabinetska, laboratorijska istraživanja). Rezultati izvedenih geoloških istraživanja podrazumevaju i njihovo obradu u GIS formatu, što omogućava jasniji uvid u potencijalnost područja i stvara osnov za precizniju geološko-ekonomsku ocenu resursa mineralnih sirovina Republike Srbije. Realno sagledavanje geološko-ekonomskog potencijala mineralno-sirovinskog kompleksa izvršiće se sistematizacijom podataka po unapred utvrđenim kriterijumima.
3.2. Izrada metalogenetske karte razmere 1:50.000
Metalogenetske karte razmere 1:50.000 (u daljem tekstu: MK) predstavljaju grafički prikaz razmeštaja ležišta čvrstih mineralnih sirovina uslovljen geološkim razvojem ispitivanog područja. Osnovu za izradu metalogenetskih karata predstavlja formaciona karta.
Tokom 2026. godine planira se nastavak geoloških istraživanja na izradi MK, na šest listova, izrada Tumača i finalizacija karata na dva lista, kao i da se započnu geološka istraživanja na dva nova lista i to:
- list Prijepolje 1, završetak istraživanja;
- list Prijepolje 3,4, završetak istraživanja;
- list Užice 3, nastavak istraživanja;
- list Užice 4, nastavak istraživanja;
- list Žagubica 4, IV nastavak istraživanja;
- list Užice 2, IV nastavak istraživanja;
- list Sjenica 1, III nastavak istraživanja;
- list Sjenica 3 i Peć 1, III nastavak istraživanja;
- list Užice 1, I godina istraživanja, početak istraživanja i
- list Zaječar 1, I godina istraživanja, početak istraživanja.
Radovi na listovima Prijepolje 1, Prijepolje 3 i Prijepolje 4 ulaze u završnu godinu istraživanja i obuhvataju izradu tumača i finalizaciju geoloških karata. Istraživačke aktivnosti na listovima Užice 2, Užice 3, Užice 4, Žagubica 4, Sjenica 1, Sjenica 3 i Peć 1 nastavljaju se u skladu sa planiranim programom. U 2026. godini planirano je pokretanje geoloških istraživanja na novim listovima Užice 1 i Zaječar 1, za koje su prethodno izrađene formacione karte.
3.3. Istraživanja metaličnih mineralnih sirovina
Istraživanja metaličnih mineralnih sirovina obuhvataju: analitičko istraživanje novih pojava i ležišta metaličnih mineralnih sirovina, definisanje potencijalnosti geoloških sredina, kao i sagledavanje mogućnosti za povećanje ukupne potencijalnosti resursa metalogenetskih oblasti i ležišta Republike Srbije po pitanju zlata, srebra, mangana, hroma, molibdena, volframa, žive, urana, bakra, olova, cinka, antimona, kalaja i drugih metaličnih mineralnih sirovina.
3.3.1. Geološko-metalogenetska izučavanja područja duž novih putnih pravaca - koridora u Republici Srbiji - nastavak istraživanja
Osnovni cilj realizacije projekta jeste prikupljanje značajnih geoloških podataka, uz minimalna finansijska ulaganja, sa lokaliteta koji se otkrivaju tokom izvođenja građevinskih radova u okviru izgradnje putne i druge infrastrukture. Prikupljeni geološki podaci koriste se radi identifikacije novih pojava, kao i preciznijeg definisanja i dopune već poznatih pojava mineralnih sirovina. Projekat je započet 2016. godine.
Nastavak geoloških istraživanja u 2026. godini uslovljen je dinamikom izvođenja planiranih građevinskih radova. Planira se sprovođenje geoloških istraživanja koja će pratiti realizaciju infrastrukturnih projekata od regionalnog i lokalnog značaja, i to na Koridoru 11, na deonici puta Požega - Duga Poljana - Boljare, na brzoj saobraćajnici Požega - Kotroman, auto-putu Niš - Merdare, Šumadijskom koridoru, Đerdapskom koridoru (deonice Golubac - Brza Palanka i Kladovo - Negotin), državnom putu Paraćin - Zaječar - Negotin, kao i na drugim lokalnim putnim pravcima čije trase prolaze kroz geološki interesantna područja.
Razrada i realizacija drugih projekata koji će biti pokrenuti tokom 2026. godine vršiće se na osnovu posebnih zahteva ili rešenja nadležnog ministarstva. Realizacija projekta planira se kao višegodišnji proces.
3.3.2. Prognozno-metalogenetska i geološko-ekonomska ocena resursa i rezervi metaličnih mineralnih sirovina Srbije - Podprojekat 6 (dopuna podataka)
Uspešno geološko prognoziranje prisustva ležišta metaličnih mineralnih sirovina, na teritoriji Republike Srbije, nije moguće izvršiti bez sistematičnog sagledavanja geološkog i ekonomskog potencijala metaličnog mineralno-sirovinskog kompleksa, odnosno njegove geološko-ekonomske ocene, na osnovu koje će se uraditi dugoročna strategija geoloških istraživanja.
Imajući u vidu značaj pomenutih geoloških aktivnosti kao dopuna projekta, planira se sprovođenje popisa svih ležišta i pojava metaličnih mineralnih sirovina koje su dosadašnjim istražnim radovima od 2010-2024. godine, uočene na teritoriji Republike Srbije.
Za 2026. godinu planira se prikupljanje svih raspoloživih geoloških informacija metaličnih mineralnih resursa na teritoriji Republike Srbije, tj. dopuna sa novim podacima.
Izrada pojedinačnih izveštaja radiće se na osnovu posebnih zahteva ili rešenja Ministarstva. Realizacija Projekta se planira u višegodišnjem periodu.
3.4. Istraživanja nemetaličnih mineralnih sirovina
Definisanje geološkog i ekonomskog potencijala nemetaličnog mineralno-sirovinskog kompleksa Republike Srbije putem realnog sagledavanja odgovarajućih faktora i pokazatelja, omogućiće geološko prognoziranje prisustva ležišta mineralnih sirovina na njenoj teritoriji i izradu dugoročne strategije njihovih geoloških istraživanja.
3.4.1. Prognozno-metalogenetska i geološko-ekonomska ocena resursa i rezervi nemetaličnih mineralnih sirovina Srbije - Podprojekat 6 (dopuna podataka)
U daljoj fazi nastavka realizacije projekta, kao dopuna projekta, planira se sprovođenje popisa svih ležišta i pojava nemetaličnih mineralnih sirovina koje su uočene na njenoj teritoriji Republike Srbije.
Rad na ovom projektu obuhvata sistematizaciju svih relevantnih i dostupnih podataka prema unapred definisanim kriterijumima i izradu odgovarajuće baze podataka u kojoj su prikazani rezultati prethodnih istraživanja.
Za 2026. godinu planirano je prikupljanje svih raspoloživih geoloških informacija nemetaličnih mineralnih resursa na teritoriji Republike Srbije, tj. dopuna sa novim podacima.
Izrada pojedinačnih izveštaja radiće se na osnovu posebnih zahteva ili Rešenja Ministarstva. Realizacija Projekta se planira u višegodišnjem periodu.
3.5. Istraživanja energetskih mineralnih sirovina
3.5.1. Geofizička istraživanja neogenih basena (lubničko-zvezdanskog ležišta) za potrebe istraživanja ležišta uglja
Projekat predstavlja nastavak dubokih geoelektričnih ispitivanja u ugljonosnim basenima Srbije, koji je u kontinuitetu trajao od 2006. godine do 2012. godine. Tokom navedenog vremena radovi su izvedeni na Vrškoj čuki, Sokobanjskom i Despotovačkom basenu i basenu Bigrenice.
Cilj istraživanja je određivanje dubine do baze sedimenata Lubničkog ugljonosnog basena primenom geoelektričnih metoda.
U 2026. godini nastaviće se geoelektrična ispitivanja, sa istim ciljem određivanja prostornog položaja andezita u obodnim delovima basena radi definisanja prostornog položaja ugljenih slojeva. Realizacija Projekta se planira u periodu od 2023. do 2027. godine.
III IZRADA PROJEKATA I STUDIJA IZ OBLASTI GEODIVERZITETA I GEOEKOLOGIJE
Za geoekološka istraživanja planirani su projekti i studije koji se odnose na zaštitu životne sredine u oblasti istraživanja i korišćenja geoloških resursa, kao i zaštitu geoloških vrednosti, retkosti i objekata koji mogu biti interesantni sa aspekta geonasleđa.
1. Geohemijska karta Srbije razmere 1:500.000
Geohemijska karta Republike Srbije 1:500.000 (stream, overbank i floodplain sedimenti) predstavlja kontinuitet geoloških i geohemijskih istraživanja na prostoru Republike Srbije. Ispitivani sedimenti predstavljaju reprezent kompozitnog materijala svih stena slivnog područja. Realizacijom projekta biće utvrđene koncentracije esencijalnih, potencijalno toksičnih, toksičnih i kancerogenih elemenata u sedimentima Srbije. Rezultati istraživanja su primenjivi aplikativno (istraživanje ležišta mineralnih sirovina, i definisanje životno ugroženih prostora) i teorijski (formiranje geohemijske baze podataka).
Tokom 2026. godine će se uraditi geohemijsko kartiranje, uzorkovanje i analiza sedimenata čiji su recipijenti Dunav (sliv Kolubare, Save i Dunava (bez Vojvodine) na površini od oko 14.000 km2. Realizacija aneksa projekta će se odvijati prema preporukama koje su date u Osnovnom projektu iz 2016. godine. Uzorci stream, overbank ili floodplain sedimenata biće prikupljani sa dve dubine: 0-10 cm i 75-100 cm. Uzorci treba da budu reprezentativni za slivno područje. Svaki uzorak se sastoji iz 10 poduzoraka. Precizan obim radova će biti definisan u aneksu Projekta. Nakon obrade, uzorci će biti sedimentološki i granulometrijski analizirani u laboratorijama Geološkog zavoda Srbije. Takođe, reprezentativni uzorci će biti hemijski analizirani u laboratoriji koja sa obaveznim standardom istraživanja garantuje analitičku kompetentnost i pouzdanost.
Do konačne realizacije Projekta potrebno je da se prikupe i laboratorijski analiziraju i obrade sedimenti preostalih vodotokova. Predviđeno vreme za konačnu realizaciju Projekta Geohemijska karta Republike Srbije 1:500.000 (stream, overbank i floodplain sedimenti) je 2027. godina.
2. Geohemijska karta karta Srbije 1:50.000
Izrada Geohemijske karte Republike Srbije 1:50.000 (stream, overbank i floodplain sedimenti) predstavlja nastavak geoloških i geohemijskih istraživanja započetih 2024. godine. Ispitivani sedimenti predstavljaju reprezent kompozitnog materijala svih stena slivnog područja. Realizacijom projekta biće utvrđene i koncentracije esencijalnih, potencijalno toksičnih, toksičnih i kancerogenih elemenata u sedimentima Srbije. Rezultati istraživanja su primenjivi aplikativno (istraživanje ležišta mineralnih sirovina, i definisanje životno ugroženih prostora) i teorijski (formiranje geohemijske baze podataka).
Uzorci overbank ili floodplain sedimenata biće prikupljani sa dve dubine: 0-10 cm i 75-100 cm. Tokom realizacije projekta će biti detaljnije prikupljani istorijski sedimenti (alternativno suvo sejanje stream sedimenti,). Uzorci treba da budu reprezentativni za slivno područje koje će biti obuhvaćeno istražnim radovima. Svaki uzorak se sastoji iz deset poduzoraka. Precizan obim radova će biti definisan u aneksu Projekta.
Nakon obrade, uzorci će biti sedimentološki i granulometrijski analizirani u laboratorijama Geološkog zavoda Srbije. Reprezentativni uzorci će biti hemijski analizirani u laboratoriji koja sa obaveznim standardom istraživanja garantuje analitičku kompetentnost i pouzdanost.
U prethodnoj fazi istraživan je prostor Topografske karte 1:50.000 sa lista Užice 4.
Tokom 2026. godine planirano terensko istraživanje i uzorkovanje na oko 550 km2 terena sa prostora lista Užice 3.
Precizan obim radova će biti definisan u aneksu Projekta.
3. Geonasleđe i geodiverzitet Srbije
U Srbiji postoji veliki broj geoloških objekata, čitavi kompleksi geoloških entiteta od posebnog naučnog značaja, retkosti i lepote, koji su reprezentativni za područje Srbije.
Cilj projekta je da se analiziraju objekti geološkog nasleđa koji oslikavaju važne momente u razvoju zemljine kore na teritoriji Srbije kako bi se ovim pojavama, oblicima i procesima posvetila posebna pažnja u društvu, a istovremeno zaštitili od daljeg propadanja. Opšti cilj Projekta je mogućnost povezivanje u funkcionalnu celinu sa drugim objektima geonasleđa u Srbiji. Značaj prevazilazi lokalni karakter i interesantan je u smislu sagledavanja geološkog razvoja.
Zadatak Projekta je utvrđivanje aktuelnog stanja geoloških znamenitosti na određenim lokalitetima u Srbiji. Projektom bi se omogućilo izdvajanje/predlaganje objekata geonasleđa (lokalni, nacionalni, međunarodni) za unošenje u Inventar geonasleđa, odnosno, mogućnost formiranja GEO parka, kao najvišeg nivoa u hijerarhiji zaštite geonasleđa.
U Projektu su date geološke karakteristike za svaki objekat sa kriterijumima vrednovanja. Istraženi objekti su reprezentativni i instruktivni. Sedimenti većine analiziranih geoloških objekata na ovom prostoru imaju jasno definisane litološke i genetske karakteristike u odnosu na podinu i povlatu.
Cilj projekta je sistematska analiza objekata geološkog nasleđa koji predstavljaju ključne elemente u razvoju Zemljine kore, radi afirmacije njihovog naučnog i društvenog značaja i obezbeđivanja mera zaštite usmerenih na sprečavanje njihovog daljeg propadanja.
U 2026. godini na projektu Geonasleđe i geodiverzitet Srbije predviđeno je da se analiziraju geoobjekti na širem prostoru Pčinjskog okruga. Na ovom prostoru postoji veliki broj geoloških lokaliteta, čitavi kompleksi geoloških entiteta od posebnog naučnog značaja, koji su reprezentativni za ovo područje. Analizirali bi se: proterozojski i paleozojski kompleksi, trijaski i kredni sedimenti sa makrofaunom i eocenski sedimenti sa ostacima biljaka.
Dobijeni rezultati biće prikazani u Godišnjem izveštaju koji sadrži geološki prikaz geoobjekata kao i kriterijume vrednovanja sa ocenom za svaki objekat.
IV IZRADA BAZA PODATAKA I OSTALE STRUČNE AKTIVNOSTI
GeolISS se kao projekat Ministarstva rudarstva i energetike razvija više od deset godina. Cilj ovakvog informacionog sistema je formiranje jedinstvene objektno-orijentisane baze podataka za digitalno arhiviranje geoloških podataka i informacija i obezbeđenje savremene i efikasne informacione osnove za obavljanje svih aktivnosti vezanih za planiranje, projektovanje i odlučivanje u oblasti geologije.
1. Unos podataka regionalnih geoloških istraživanja u GeolISS
U okviru regionalnih geoloških istraživanja radiće se digitalizacija i vektorizacija za listove geomorfološke karte 1:100.000, zatim digitalizacija i vektorizacija završenih projekata GK 1:50.000 (listovi koji su rađeni pre formiranja informacionog sistema), kao i ažuriranje podataka u okviru GeolISS-a.
U 2026. godini nastavlja se unos u bazu podataka kontinuirano.
2. Unos podataka pojavama i ležištima mineralnih u GeolISS
Na području Republike Srbije se nalazi relativno veliki broj ležišta i pojava mineralnih sirovina. Realno sagledavanje geoloških karakteristika i prikaz brojnih informacija o njihovom prostornom i metalogenetskom položaju, uslovima formiranja i dr. pokazateljima predstavlja osnovu za planiranje novih geološko-rudarskih aktivnosti, odnosno nalazi se u osnovi izrade dugoročne strategije njihovih daljih istraživanja.
U 2026. godini nastavlja se unos u bazu podataka kontinuirano.
3. Unos podataka hidrogeoloških istraživanja u GeolISS
Prethodnih godina prikupljen je veliki broj podataka o izvorištima za javno vodosnabdevanje, pojavama termalnih i mineralnih voda, kao i o vodnim pojavama i objektima evidentiranim tokom izrade Osnovne hidrogeološke karte i Preliminarne osnovne hidrogeološke karte Republike Srbije razmere 1:100.000 (u daljem tekstu: Preliminarna OHGK). S obzirom na to da navedeni podaci predstavljaju jedinstveni i dinamički sistem, neophodno je njihovo kontinuirano ažuriranje i dopunjavanje novoprikupljenim hidrogeološkim podacima, radi obezbeđivanja potpunosti, aktuelnosti i funkcionalnosti baze podataka u okviru GeolISS.
Predviđeno je da se ovaj projekat radi neprekidno. U narednom periodu bi se vršila analiza i aktuelizacija hidrogeoloških podataka iz urađenih listova OHGK i njihovo finalno usaglašavanje sa formom GeolISS, sa ciljem da se dođe do modaliteta usaglašavanja forme Hidrogeološkog katastra Republike Srbije (prikazane kroz radove u toku 2018. i 2019. godine) i do modaliteta standardizacije prikaza podataka kroz Preliminarnu OHGK (urađenu 2017. godine), kao pripremu za usaglašavanje sa formom GeolISS-a.
U 2026. godini nastavlja se unos u bazu podataka kontinuirano.
4. Unos podataka inženjerskogeoloških istraživanja u GeolISS
U bazu podataka vrši se unos inženjerskogeoloških podataka prikupljenih tokom izrade Osnovne inženjerskogeološke karte razmere 1:100.000 (OIGK), Katastra klizišta i nestabilnih padina teritorije Republike Srbije, projekta Izrade Karte geoloških hazarda itd. S obzirom na to da inženjerskogeološki podaci predstavljaju sastavni deo jedinstvene baze podataka, neophodno je njeno kontinuirano ažuriranje i dopunjavanje novoprikupljenim inženjerskogeološkim podacima.
Ova aktivnost je planirana kao trajan proces. U narednom periodu sprovodiće se sistematska analiza i aktuelizacija inženjerskogeoloških podataka sa već urađenih listova OIGK, njihovo finalno usaglašavanje sa strukturom i formatima GeolISS-a, kao i definisanje modaliteta usklađivanja forme Inženjerskogeološkog katastra Republike Srbije i standardizacije načina prikaza podataka u okviru Preliminarne OIGK, kao pripreme za njihovu punu integraciju u GeolISS.
U 2026. godini nastavlja se unos u bazu podataka kontinuirano.
V FINANSIJSKA SREDSTVA ZA SPROVOĐENJE PROGRAMA
Finansijska sredstva za sprovođenje ovog programa obezbeđena su Zakonom o budžetu Republike Srbije za 2026. godinu ("Službeni glasnik RS", broj 108/25), razdeo 54, Geološki zavod Srbije; Program 0503 - Upravljanje mineralnim resursima; funkcija 440 - Rudarstvo, proizvodnja i izgradnja; Projekat 0002 - Geološka istraživanja, u ukupnom iznosu od 390.619.000,00 dinara.
Izvori finansiranja za razdeo 54:
01 Opšti prihodi i primanja budžeta 390.619.000,00 dinara;
Sredstva su planirana na sledećim ekonomskim klasifikacijama:
411 - plate, dodaci i naknade zaposlenih (zarade) u iznosu od 238.627.000,00 dinara;
412 - socijalni doprinosi na teret poslodavca u iznosu od 36.152.000,00 dinara;
413 - naknade u naturi u iznosu od 650.000,00 dinara;
414 - socijalna davanja zaposlenima u iznosu od 2.600.000,00 dinara;
415 - naknada troškova za zaposlene u iznosu od 13.900.000,00 dinara;
416 - nagrade zaposlenima i ostali posebni rashodi u iznosu od 6.465.000,00 dinara;
421 - stalni troškovi u iznosu od 23.985.000,00 dinara;
422 - troškovi putovanja u iznosu od 11.340.000,00 dinara;
423 - usluge po ugovoru u iznosu od 33.559.000,00 dinara;
424 - specijalizovane usluge u iznosu od 200.000,00 dinara;
425 - tekuće popravke i održavanje u iznosu od 4.180.000,00 dinara;
426 - materijal u iznosu od 7.310.000,00 dinara;
462 - dotacije međunarodnim organizacijama u iznosu od 650.000,00 dinara;
482 - porezi, obavezne takse, kazne, penali i kamate u iznosu od 600.000,00 dinara;
483 - novčane kazne i penali po rešenju sudova u iznosu od 1.000,00 dinara;
512 - mašine i oprema u iznosu od 10.000.000,00 dinara;
515 - nematerijalna imovina u iznosu od 400.000,00 dinara.
VI IZVOĐENJE I NADZOR OSNOVNIH GEOLOŠKIH ISTRAŽIVANJA
Izvođenje osnovnih geoloških istraživanja obavlja Geološki zavod Srbije u skladu sa čl. 14-20. Zakona o rudarstvu i geološkim istraživanjima.
Ministarstvo nadležno za poslove geoloških istraživanja, u skladu sa Zakonom o rudarstvu i geološkim istraživanjima, vrši stručni nadzor nad izvođenjem osnovnih geoloških istraživanja.
Završetak realizacije Godišnjeg programa osnovnih geoloških istraživanja za 2026. godinu je predviđen do kraja decembra 2026. godine. Geološki zavod Srbije dostavlja izveštaj o realizaciji projekata osnovnih geoloških istraživanja, prema godišnjem programu za 2026. godinu, nadležnom ministarstvu do kraja januara 2027. godine.