PRAVILNIKO UNUTRAŠNJEM REDU I ČUVARSKOJ SLUŽBI PREDELA IZUZETNIH ODLIKA "KLISURA ĐETINJE"("Sl. list grada Užica", br. 39/2026) |
Ovim pravilnikom reguliše se unutrašnji red, organizacija, način rada i oprema čuvarske službe i osnovna pravila organizacije protivpožarne zaštite Predela izuzetnih odlika "Klisura Đetinje" (u daljem tekstu PIO), odnosno bliže propisuju pravila iz članova 35 i 56. Zakona o zaštiti prirode ("Sl. glasnik RS" broj 36/2009 i 88/2010 i 91/2010 - ispr, 14/2016, 95/2018 - dr Zakon i 71/2021, u daljem tekstu: Zakon) po kojima se na području PIO sprovode režimi zaštite utvrđeni članom 35. Zakona.
Na području PIO utvrđuju se režimi zaštite II i III stepena zaštite.
Režim zaštite II stepena, ukupne površine 281 ha 26 a 04 m2, odnosno 32,97% područja Predela izuzetnih odlika "Klisura Đetinje", utvrđuje se na lokalitetu "Suvodol - Karajčića stene", na KO Stapari, Buar i Drijetanj i lokalitetu "Sušica", KO Tripkova i Stapari.
Režim zaštite III stepena, utvrđuje se na površini od 571 ha 87 a 39 m2, odnosno obuhvata 67,03% područja Predela izuzetnih odlika "Klisura Đetinje".
Na delu zaštićenog područja sa ustanovljenim režimom zaštite III stepena mogu se vršiti upravljačke intervencije u cilju restauracije, revitalizacije i ukupnog unapređenja zaštićenog područja, bez posledica po primarne vrednosti, prirodna staništa, populacije, ekosisteme, obeležja predela i objekata geonasleđa, kao i ograničeno korišćenje prirodnih resursa na održiv i strogo kontrolisan način.
Osim zabrane radova i aktivnosti koje su kao takve utvrđene članom 35. Zakona, na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena zabranjuje se i:
1. radovi i aktivnosti koji mogu imati nepovoljan uticaj na geomorfološke, hidrološke i pedološke karakteristike, živi svet, životnu sredinu, ekološki integritet i estetska obeležja predela;
2. promena namene površina koja može imati uticaj na temeljne vrednosti prirodnog dobra;
3. izgradnja hidroelektrana i drugih hidrotehničkih objekata za zahvatanje i transport vode za potrebe izgradnje i rada hidroelektrana;
4. izvođenje zemljanih, građevinskih i drugih radova kojima se može oštetiti, poremetiti ili ugroziti zaštićeno područje i njegova okolina;
5. rukovanje otrovnim, hemijskim i drugim opasnim materijama u prirodi;
6. unošenje invazivnih alohtonih vrsta, posebno u šumske ekosisteme;
7. uklanjanje autohtone vegetacije;
8. pustošenje i krčenje šuma, kao i čista seča šuma, koja nije u skladu sa zakonom;
9. industrijska i individualna eksploatacija i iskorišćavanje mineralnih sirovina;
10. obrazovanje deponija, odnosno deponovanje primarnih i sekundarnih jalovina i odlaganje komunalnog, industrijskog, opasnog i drugog otpada, kao i stočnog otpada i konfiskata i formiranje stočnog groblja;
11. širenje postojećih naselja u pravcu područja za koje je utvrđen režim II stepena zaštite;
12. ribolov (rekreativni, sanacioni i naučnoistraživački) na pojedinim delovima vodotoka koji su značajni za reprodukciju;
13. ispuštanje neprečišćenih otpadnih voda u površinske i podzemne vode i zemljište, kao i prečišćenih otpadnih voda direktno u podzemne vode preko upojnih objekata;
14. uništavanje i preduzimanje bilo kakvih aktivnosti kojima bi se mogle ugroziti strogo zaštićene i zaštićene divlje vrste biljaka, životinja;
15. uznemiravanje faune i sakupljanje jaja;
16. oštećenje spomenika kulture i njihovo neprimereno korišćenje, odnosno promena namene;
17. izgradnja septičkih jama propusnog tipa i svako ispuštanje otpadnih i osočnih voda u površinske i podzemne vode i zemljište.
Radovi i aktivnosti ograničavaju se na:
1. izgradnju objekata turističkog smeštaja manjeg kapaciteta u tradicionalnom stilu, infrastrukturne mreže i infrastrukturnih objekata u skladu sa održivim korišćenjem prirodnih vrednosti, odnosno unapređenje seoskog, rekreativnog i izletničkog turizma, kao i vodnih objekata za unapređenje vodnog režima i zaštitu voda;
2. izgradnja vikendica i to na rubnim delovima zaštićenog područja, uz postojeća naselja;
3. obrazovanje manjih objekata za upravljanje otpadom, koji služe za sakupljanje, skladištenje i tretman neopasnog otpada u rubnim delovima. Odlaganje otpada je zabranjeno u granicama zaštićenog područja, u skladu sa zakonom;
4. širenje građevinskih područja i to unutar i oko postojećih naselja, odnosno izgradnju individualnih stambenih objekata, kao i malih privrednih objekata;
5. ribolov (rekreativni, sanacioni i naučnoistraživački); u skladu sa propisima o zaštiti i održivom korišćenju ribljeg fonda;
6. lov - na potrebe održavanja optimalne brojnosti i zdravstvenog stanja populacija lovnih vrsta, kao i lovstvo;
7. lovstvo - na zaštitu, upravljanje, lov, korišćenje populacija divljači u lovištu, očuvanje i mere na unapređenju staništa divljači i zaštitu, uređivanje i održavanje lovišta;
8. održavanje postojećih poljoprivrednih monokultura;
9. sakupljanje gljiva, divljih biljnih i životinjskih vrsta u skladu sa Pravilnikom o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva ("Službeni glasnik RS", br. 5/2010, 47/2011, 32/2016 i 98/2016);
10. loženje vatre na mesta, određena za tu namenu.
Na delu zaštićenog područja sa ustanovljenim režimom zaštite II stepena sprovodi se aktivna zaštita radi očuvanja i unapređenja prirodnih vrednosti, posebno kroz mere upravljanja populacijama divljih biljaka i životinja, održavanje i poboljšanje uslova u prirodnim staništima i tradicionalno korišćenje prirodnih resursa.
Osim zabrane radova i aktivnosti koje su utvrđene članom 35. Zakona i članom 5. ove Odluke, u režimu II stepena zabranjuje se i:
1. izgradnja vikendica i drugih porodičnih objekta za odmor;
2. izgradnja vetrogeneratora, solarnih elektrana, hidroelektrana i drugih hidrotehničkih objekata za zahvatanje i transport vode za potrebe izgradnje i rada hidroelektrana;
3. izgradnja objekata i infrastrukture za potrebe rekreacije ugostiteljstva i turizma;
4. kretanje i parkiranje motornih vozila izvan puteva, osim u vreme šumarskih radova, obavljanja poljoprivredne delatnosti i u druge posebno utvrđene službene svrhe;
5. eksploatacija mineralnih sirovina i materijala rečnih korita, osim planiranih radova na uređenju i unapređenju vodnog režima na način koji neće negativno uticati na očuvanje prirodnih vrednosti i životne sredine;
6. unošenje invazivnih alohtonih vrsta;
7. seča koja nije u skladu sa planovima gazdovanja šumama;
8. postavljanje (ukucavanje) tabli i drugih obaveštenja na stablima;
9. odnošenje stelje, lisnika i zemljišta;
10. privredni ribolov;
11. kampovanje i loženje vatre;
12. paljenje vegetacije (strništa, živica i dr).
Radovi i aktivnosti ograničavaju se na:
1. izgradnju privremenih objekata i unapređenje prostora za potrebe očuvanja unapređenja i prezentaciju prirodnih i kulturnih vrednosti i održavanje postojećih objekata saobraćajne, vodoprivredne i ostale infrastrukture;
2. sprovođenje odgovarajućih mera protivpožarne i protiverozivne zaštite;
3. kaptiranje izvora isključivo za potrebe vodosnabdevanja već postojećih domaćinstava i u druge svrhe od javnog interesa;
4. ribolov rekreativni i naučnoistraživački, s tim što se na lokalitetu "Sušica" zabranjuje svaki ribolov;
5. lovstvo na sanitarni lov divljači, zaštitu i unapređivanje populacije divljači u lovištu i mere na unapređenju staništa divljači;
6. primenu hemijskih sredstava na upotrebu veštačkih đubriva na obradivim površinama, a za hemijska sredstva za zaštitu bilja uz saglasnost ministarstva nadležnog za poslove zaštite prirode;
7. mere gazdovanja šumama i šumskim zemljištem utvrđenim u planovima i osnovama gazdovanja šumama kojima se obezbeđuje umereno povećanje pod šumskim ekosistemima i poboljšanje njihovog sastava, strukture i zdravstvenog stanja, očuvanje raznovrsnosti i izvornosti drveća, žbunja i ostalih biljnih i životinjskih vrsta u šumskim sastojinama;
8. preduzimanje mera i aktivnosti zaštite akvatičnih ekosistema od svih vidova zagađenja, promena hidrološkog režima i kvaliteta vode i degradacije staništa;
9. branje i sakupljanje flore i faune, prema Pravilniku o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva ("Službeni glasnik RS", br. 5/2010, 47/2011, 32/2016 i 98/2016);
10. reintrodukciju retkih i ugroženih vrsta divlje flore i faune, kao i preduzimanje mera aktivne zaštite faune (postavljanje hranilišta, veštačka gnezda i dr.);
11. kontrolisan pristup i boravak posetilaca na određenim uređenim lokacijama.
Odredbe ovog pravilnika odnose se na korisnike zaštićenog područja u smislu člana 4. tačka 37. Zakona (u daljem tekstu: korisnik), odnosno na lica koja imaju prebivalište ili boravište na području PIO, vlasnike zemljišta i drugih nepokretnosti, pravna i fizička lica i preduzetnike koji korišćenjem nepokretnosti, prirodnih vrednosti i dobara i na drugi način obavljaju delatnost ili vrše poslove na području PIO, kao i na posetioce PIO.
Posetilac PIO je lice koje iz naučnih, obrazovnih, rekreativnih, turističkih, sportskih i kulturnih potreba i razloga boravi na području PIO kraće od 15 dana, kao i lice u tranzitu kroz područje PIO (u daljem tekstu: posetilac).
Odlukom o proglašenju Predela izuzetnih odlika "Klisura Đetinje" Grada Užica I Broj 503-20/2016. od 29. juna 2023. godine i Odlukom Opštine Čajetina Broj 02-72/2023-01 od 20. jula 2023 (u daljem tekstu: odluka) Predeo izuzetnih odlika "Klisura Đetinje" poveren je na upravljanje Turističkoj organizaciji Užica (u daljem tekstu: upravljač).
Korisnici i posetioci PIO dužni su da se pridržavaju odredaba ovog pravilnika, uputstava sa informativnih tabli i drugih oznaka, kao i uputstava ili naloga čuvara PIO i drugih ovlašćenih lica upravljača.
U planiranju i preduzimanju radova i aktivnosti na području PIO, korisnici i posetioci dužni su da poštuju Zakon, Odluku i Plan upravljanja PIO.
Unutrašnji red PIO upravljač obezbeđuje organizovanjem čuvarske službe, saradnjom sa lokalnim stanovništvom, javnim preduzećima i drugim privrednim subjektima, ustanovama i udruženjima građana, kao i saradnjom sa organima državne uprave i lokalne samouprave.
Ulazak u PIO je slobodan uz poštovanje odredaba ovog pravilnika.
Ulazak u PIO motornim vozilom može se zabraniti ili ograničiti, u skladu sa posebnim propisom, ako se radi o transportu opasnih materija.
Upravljač može kratkotrajno zaustavljati motorna vozila na ulasku u PIO ukoliko na javnom putu zasnuje ulaznu stanicu u skladu sa članom 68 stav 3, 4 i 5 Zakona.
Način zasnivanja i rada ulaznih stanica upravljač će propisati posebnim aktom u skladu sa zakonom. Odlukom gradskog veća grada Užica o uređenju kretanja svih motornih vozila na delu trase "Stare Ćirine pruge" (Zelena staza) III broj 344-288/23 od 23. juna 2023. godine, zabranjeno je kretanje svih motornih vozila na trasi, izuzev motornih vozila javnih i javno - komunalnih preduzeća i javnih službi ukoliko postoji potreba za interventnim delovanjem (vozila MUP - a, hitne pomoći, EPS - a, vatrogasnih službi i dr. javnih preduzeća koje obavljaju komunalne delatnosti ili izvođača koji izvode radove po nalogu Grada Užica).
Boravak na području PIO je slobodan i bez ograničenja osim na mestima, u vreme i na način utvrđenim ovim pravilnikom.
Poseta ovim mestima je moguća na osnovu odobrenja ili uz pratnju službenog lica upravljača.
Zabranjen je ulazak odnosno pristup bez odobrenja Upravljača ili pratnje čuvara PIO na površine odnosno mesta ukoliko se posebnom Odlukom nadležnog organa utvrdi režim zaštite prvog stepena, kao i na mesta za koje je Planom upravljanja određen takav režim posete zbog potrebe očuvanja divlje flore i faune, a takve površine, mesta i objekte će Upravljač označiti na vidljiv i jasan način.
Kada se radi o hitnoj intervenciji u slučaju požara, elementarne nepogode ili udesa ili namenskom korišćenju postojećih šumskih i drugih službenih puteva, odobrenje ili pratnja iz stava 2. ovog člana ne mora se pribaviti, odnosno obezbediti, već se te aktivnosti prijavljuju upravljaču.
U slučaju uspostavljanja ulaznih stanica, način njihovog zasnivanja, organizacije i rada biće propisan posebnim aktom upravljača, u skladu sa zakonom.
Za korišćenje čamaca i drugih plovnih objekata (u daljem tekstu: plovilo) vlasnici odnosno korisnici plovila pribavljaju odgovarajuću saglasnost Upravljača.
Zabranjena je upotreba plovila bez saglasnosti Upravljača ili suprotno uslovima koji su utvrđeni u saglasnosti.
Zabranjena je upotreba plovila koja koriste kao pogon motore sa unutrašnjim sagorevanjem, osim plovila čuvarske službe, policije i vojske, a dozvoljava se korišćenje plovila koja koriste motor na električni pogon ili vesla.
Zabranjena je upotreba glisera, skutera na vodi, kao i postavljanje pontona i splavova. Zabranjeno je kretanje plovila po mraku i u uslovima slabe dnevne vidljivosti.
Za korišćenje plovila za obavljanje poslova na upravljanju vodoakumulacijom i održavanju hidroenergetskih objekata ne pribavlja se saglasnost, već se te aktivnosti prijavljuju Upravljaču.
Upotreba svih vrsta plovila je zabranjena na "Velikoj brani".
Kretanje, zaustavljanje i parkiranje motornih vozila odnosno vozila na motorni pogon na putevima i pristup određenim mestima i objektima na području PIO mogu se, na osnovu dogovora sa upravljačima tih puteva i organom nadležnim za bezbednost saobraćaja na putevima, regulisati, odnosno zabraniti ili ograničiti za sve ili određene kategorije učesnika u saobraćaju.
O režimu saobraćaja iz stava 1. ovog člana javnost i učesnici u saobraćaju obaveštavaju se na pogodan način, a deonice puteva i mesta u PIO na kojima nije dozvoljeno kretanje, zaustavljanje ili parkiranje motornih vozila vidno se obeležavaju.
Zabranjena je upotreba vozila na putevima suprotno obaveštenju i oznakama iz stava 2. ovog člana.
Kampovanje i logorovanje van građevinskih parcela i okućnica stalnih domaćinstava, porodičnih objekata za odmor i turističko - ugostiteljskih objekata dopušteno je jedino na mestima posebno određenim Planom upravljanja ili prostornim planom i uređenim za te namene.
Na delu PIO sa ustanovljenim režimom zaštite II stepena zabranjuje se kampovanje i loženje vatre.
Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, kampovanje ili logorovanje može se organizovati uz pratnju čuvara ili odobrenje Upravljača na drugom mestu, u kratkom trajanju i za manji broj lica, a za potrebe istraživačkog rada, ekoturizma i sportskih i kulturnih manifestacija.
Zabranjuje se paljenje vegetacije (strništa, živica i dr.) i paljenje vatre na otvorenom, osim na mestima određenim za tu namenu.
Zabranjeno je kampovanje, logorovanje i loženje vatre suprotno odredbama ovog pravilnika.
Vlasnici i korisnici zemljišta i drugih nepokretnosti dužni su da dopuste pristup i prolaz čuvarima i drugim ovlašćenim licima upravljača u vršenju službenih radnji, kao i licima koja sa odobrenjem upravljača obavljaju istraživačke i druge aktivnosti u PIO.
Zabranjeno je sprečavanje ili ometanje čuvara i drugih ovlašćenih lica u vršenju radnji i aktivnosti iz stava 1. ovog člana.
ZAŠTITA PRIRODNIH I KULTURNIH VREDNOSTI
Korisnici i posetioci dužni su da primenjuju mere zaštite prirodnih, kulturnih i drugih vrednosti i životne sredine u skladu sa Zakonom, Odlukom i drugim merodavnim zakonima i podzakonskim aktima kao i ovim pravilnikom.
Biljke i gljive koje žive u slobodnoj prirodi na području PIO a kojima je Pravilnikom o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva ("Službeni glasnik RS", br. 5/10, 47/11 i 32/16 i 98/16) utvrđen status strogo zaštićenih vrsta, nije dozvoljeno seći, kidati, lomiti, čupati, sakupljati njihovo seme i plodove, ili ih na drugi način oštećivati i uništavati.
Životinje koje žive, povremeno ili sezonski borave u slobodnoj prirodi na području PIO, a kojima je Pravilnikom o divljim vrstama, utvrđen status strogo zaštićenih vrsta, nije dozvoljeno rasterivati, uznemiravati, hvatati, ubijati i ranjavati, nehotično i namerno trovati, sakupljati jaja (čak i prazna) i druge razvojne oblike, uništavati i oštećivati gnezda i ostala mesta i objekte na kojima se te životinje razmnožavaju, odgajaju mladunce, sklanjaju, borave i hrane.
Lice koje na području PIO pronađe povređenu ili mrtvu zaštićenu divlju životinju utvrđenu Pravilnikom o divljim vrstama, dužno je da bez odlaganja to prijavi čuvaru ili drugom ovlašćenom licu upravljača.
Lice iz stava 3. ovog člana i upravljač mogu se dogovoriti da upravljač preuzme obaveze, koje se odnose na nađene divlje životinje, utvrđene odredbama člana 93. Zakona, odnosno da obavesti najbližu veterinarsku organizaciju, Ministarstvo ili Zavod, o čemu upravljač sastavlja zapisnik i vodi evidenciju.
Zabranjeno je postupanje sa strogo zaštićenim vrstama divljih biljaka, životinja i gljiva suprotno odredbama st. 1. 2. i 3. ovog člana.
Divlje vrste biljaka, gljiva, lišajeva i životinja koje su utvrđene Uredbom o stavljanju pod kontrolu sakupljanja i prometa divlje flore i faune ("Službeni glasnik RS", br. 31/05, 45/05, 22/07, 38/08, 9/10 69/11 i 95/18 - dr. zakon) mogu se sakupljati na području PIO na kome je uspostavljen režim zaštite III stepena na način i pod uslovima utvrđenim prethodno spomenutim propisom i Odlukom.
Lica koja vrše sakupljanje divlje flore i faune iz stava 1. ovog člana na području PIO u šumama i šumskom zemljištu, u javnoj svojini na kome je Odlukom utvrđen režim zaštite II stepena, treba da pribave odobrenje upravljača i dužna su da čuvaru PIO (u daljem tekstu: čuvar) ili drugom ovlašćenom licu Upravljača prijave dan i mesto sakupljanja divlje flore i faune i dnevne količine i vrste sakupljene flore i faune.
Za sakupljanje divlje flore i faune u šumama i šumskom zemljištu u državnoj svojini, kao i na zemljištu u javnoj i zadružnoj svojini na kome je utvrđen II stepen zaštite, potrebno je pribaviti odobrenje Upravljača.
Zabranjeno je sakupljanje divlje flore i faune suprotno odredbama st. 1, 2 i 3. ovog člana.
Sakupljanje divlje flore i faune radi korišćenja, odnosno stavljanja u promet na zemljištu ili šumi koja je u privatnom vlasništvu, može se vršiti samo uz odobrenje vlasnika tog zemljišta ili šume.
Odobrenje iz st. 2. i 3. ovog člana može se privremeno uskratiti ili ograničiti zbog potrebe očuvanja flore i faune.
Vrste divlje flore i faune čije je korišćenje i zaštita regulisano propisima iz oblasti šumarstva, poljoprivrede, lovstva i ribolova mogu se na području PIO koristiti na način i pod uslovima iz tih propisa.
Za pristup i boravak u PIO radi korišćenja divlje flore i faune u okviru dopuštenih aktivnosti šumarstva, poljoprivrede, lova i ribolova, potrebno je pribaviti odobrenje Upravljača.
Lov, odnosno pristup i boravak lovaca sa oružjem i psima na mestima iz stava 2. ovog člana nije dozvoljen.
Zabranjeno je bez odobrenja Upravljača ostavljati uginule, zaklane i ubijene životinje i njihove delove, klanični otpad i mesne prerađevine na teritoriji PIO.
Uklanjanje uginulih životinja sa područja PIO, dužna je organizuje Lokalna samouprava, u skladu sa Zakonom o veterinarstvu ("Službeni glasnik RS", br. 91/05, 30/10 i 93/12).
Na području PIO zabranjuje se sadnja, zasejavanje i naseljavanje divljih vrsta biljaka i životinja stranih za prirodni, izvorni biljni i životinjski svet PIO, osim planskog i ograničenog unošenja lovne divljači, pošumljavanja i sadnje biljaka na malim površinama i u strogo kontrolisanim uslovima radi hortikulturnog uređenja, zaštite od vodne erozije i rekultivacije degradiranih površina.
Izuzetno od odredbe stava 1. ovog člana, alohtone vrste biljaka mogu se unositi na malim površina i u ograničenoj brojnosti prilikom sprovođenja mera antierozione zaštite, zaštite životne sredine i pejzažnog uređenja, a alohtone vrste faune u cilju unapređenja stanja vodenih ekosistema, naselja riba i lovne divljači, pod uslovima i na način utvrđenim članom 82. Zakona i uz odobrenje Upravljača.
Na području PIO obavezni su kontrola i suzbijanje vrsta biljaka i životinja koje je Ministarstvo proglasilo za invazivne.
Zabranjeno je postupanje sa alohtonim i invazivnim vrstama biljaka i životinja suprotno odredbama st. 1, 2. i 3. ovog člana.
Upravljač će na pogodan način javno prikazati i učiniti dostupnim Korisnicima i Posetiocima spiskove vrsta divlje flore i faune iz čl. 15, 16. i 17. sa informacijama od značaja za njihovo prepoznavanje, zaštitu i režim korišćenja.
Zabranjeno je, shodno članu 98. Zakona uzimati iz prirode geološka i paleontološka dokumenta odnosno fosile, minerale i kristale, koji su proglašeni zaštićenim prirodnim dobrima ili se nalaze na objektu geonasleđa i zaštićenom nalazištu.
Nalazač geoloških i paleontoloških dokumenata iz stava 1. ovog člana koja bi mogla predstavljati zaštićenu prirodnu vrednost, dužan je da iste prijavi Ministarstvu u roku od osam dana od dana pronalaska i preduzme mere zaštite od uništenja, oštećivanja ili krađe.
Nalazač i Upravljač mogu se sporazumeti da Upravljač izvrši prijavu i preduzme mere iz stava 2. ovog člana umesto nalazača.
Zabranjuje se izvođenje svih aktivnosti koji mogu dovesti do narušavanja potencijalnih objekata i elemenata geonasleđa.
Zabranjeno je, shodno članu 25. Zakona, oštećivanje, uništavanje, iznošenje i prisvajanje primeraka biljaka i životinja, minerala, bigra (sige), kristalnih tvorevina, fosilnih ostataka i artefakata iz pećina i kraških jama, rasturanje i iznošenje guana, ostavljanje otpadaka, upotreba materija kojima se mogu zagaditi vode, ispisivanje grafita i loženje vatre u tim objektima kao i narušavanje stanišnih uslova flore i faune.
U cilju naučnog istraživanja i uređenja speleoloških objekata može se dopustiti uzimanje i iznošenje predmeta iz stava 1. ovog člana, odnosno vršenje manjih promena na delovima pećinskih ulaza i kanala, u skladu sa članovima 97, 98. i 99. Zakona uz odobrenje Ministarstva kao i uz odobrenje upravljača.
Zabranjeno je oštećivati i uništavati predmete i objekte koji imaju kulturno - istorijsku vrednost, odnosno svojstvo ili status evidentiranog ili utvrđenog kulturnog dobra.
Zabranjeni su razgradnja i drugi vidovi oštećivanja ili uništavanja objekata koji predstavljaju istaknute primere narodnog graditeljstva.
Nije dopušteno raskopavanje mesta na kojima su konstatovani ili osnovano pretpostavljeni arheološki nalazi, niti njihovo zauzeće izgradnjom objekata i drugim radovima.
Upravljač će u saradnji sa nadležnim institucijama za istraživanje i zaštitu kulturnih dobara, arheološkog i etnografskog blaga sačiniti popis predmeta, objekata i mesta iz st. 1. i 2. ovog člana na području PIO.
Upravljač će na vidan i pogodan način obeležiti objekte i mesta sa kulturno - istorijskim vrednostima na području PIO.
Zabranjeno je obavljati radove i druge aktivnosti kojima se mogu izazvati nepovoljne promene životne sredine, odnosno zagaditi tlo, voda i vazduh, stvarati prekomerna buka i indukovati zračenje štetno po ljude i živi svet, a shodno propisima koji regulišu oblast zaštite životne sredine.
U skladu sa članom 57. Zakona, za radove i aktivnosti, odnosno projekte sa mogućim značajnim uticajem na životnu sredinu sprovodi se postupak procene uticaja na životnu sredinu ili se bez izrade studije procene uticaja na životnu sredinu postupa po aktu o uslovima i merama zaštite prirode koji izdaje Zavod za zaštitu prirode Srbije (u daljem tekstu: Zavod).
Planirane radove i aktivnosti, odnosno izvođenje projekta iz stava 2. ovog člana, nosilac projekta dužan je da pismeno prijavi Upravljaču.
OBAVLJANJE DELATNOSTI I KORIŠĆENJE PRIRODNIH RESURSA
Poljoprivredna delatnost, odnosno obrada zemljišta i gajenje ratarskih i voćarskih kultura, krmnog i industrijskog bilja, gajenje stoke, živine i pčela i primarna prerada poljoprivrednih proizvoda vrši se u skladu sa propisima koji regulišu oblast poljoprivrede, veterine, zaštite bilja i fito - sanitarne zaštite, Odlukom i ovim pravilnikom.
Zabranjeno je preoravanje pašnjaka i prirodnih livada, kao i oranje obradivog zemljišta i obavljanje drugih radnji na mestima i na način koji mogu izazvati proces vodne erozije i nepovoljne promene izgleda predela.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena, izgradnja, rad objekata za gajenje stoke i živine, ograničava se na konvencijalno gajenje domaćih životinja i divljači u okviru postojećih porodičnih poljoprivrednih gazdinstava.
Objekti za odlaganje stajskog i drugog organskog đubriva moraju zadovoljavati propise i standarde zaštite životne sredine i sanitarne zaštite izvorišta za snabdevanje vodom za piće.
Nije dopušteno spaljivanje organskih ostataka posle žetve useva.
Zabranjeno je obavljati poljoprivrednu delatnost suprotno odredbama ovog člana.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena, dozvoljena je primena hemijskih i drugih sredstava u poljoprivredi na način, odnosno sa vrstama i količinama tih sredstava i u vreme kako je regulisano Zakonom o sredstvima za zaštitu bilja i Zakonom o zdravlju bilja ("Službeni glasnik RS", broj 41/09 i 17/19) i drugim merodavnim propisima iz oblasti poljoprivrede, voda i hemikalija.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena ograničava se upotreba veštačkih đubriva na obradive površine - u okviru primene hemijskih sredstava, a upotreba hemijskih sredstava za zaštitu bilja ograničava se na upotrebu uz saglasnost ministarstva nadležnog za zaštitu životne sredine.
Upravljač će odgovarajućim merama i aktivnostima podsticati poljoprivrednike na što manju upotrebu hemijskih sredstava na području PIO i pomagati prelazak na organsku poljoprivrednu proizvodnju.
Gajenje, zaštita i korišćenje šuma vrši se u skladu sa Zakonom o šumama ("Sl. glasnik RS" br. 30/10, 93/12, 89/15 i 95/18 - dr zakon), propisima donetim na osnovu tog zakona, čl. 18. i 35. Zakona, Odlukom i ovim pravilnikom.
Gazdovanje šumama u državnoj svojini sprovodi se prema planovima razvoja šumskih područja, osnovama gazdovanja, godišnjim planovima gazdovanja šumama i izvođačkim projektima.
Gazdovanje šumama sopstvenika za koje se ne donose osnove gazdovanja vrši se na osnovu programa gazdovanja i godišnjih planova gazdovanja.
Korisnik obaveštava Upravljača i Zavod o donetim godišnjim planovima gazdovanja šumama i pruža osnovne podatke o obimu, dinamici i prostornoj raspodeli planiranih radova.
Na teritoriji PIO vrši se održivo gazdovanje šumama kao dobrom od opšteg interesa, u skladu sa dobrom šumarskom praksom, kojim se osigurava umereno povećanje površina pod šumskim ekosistemima i poboljšanje njihovog sastava, zdravstvenog stanja i proizvodne sposobnosti, omogućava zastupljenost viših uzgojnih tipova i većih debljinskih razreda i kvalitet drveta, očuvanje raznovrsnosti i izvornosti drveća, žbunja i ostalih biljaka u šumskim sastojinama, obezbeđuje zaštita šuma i šumski red.
Zabranjena je čista seča šuma koja nije planirana kao redovan vid obnavljanja šuma, osim u slučajevima propisanim zakonom.
Seča koja nije u skladu sa planovima gazdovanja šumama i seča stabala zaštićenih i strogo zaštićenih vrsta drveća, žbunja, osim uzgojno sanitarnih radova i aktivnosti na očuvanju lokaliteta sa reliktnom šumskom vegetacijom.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena zabranjeno je kresanje lisnika za stočnu hranu, čista seča šuma na nagibima, preterano opterećenje livadsko - pašnjačkih površina, kao i neplanska gradnja šumskih puteva, bez odgovarajućih evakuacionih organa za padavinske vode (rigole i putni propusti).
Gazdovanje šumama i pumskim zemljištima u zonama režima zaštite II stepena ograničeno je na aktivnosti i radnje utvrđene planovima i osnovama gazdovanja šumama, gazdovanje blisko prirodnom, kojim se obezbeđuje održavanje postojećih ekosistema i poboljšanje njihovog sastava, strukture, i zdravstvenog stanja, očuvanje raznovrsnosti i izvornosti drveća, žbunja i ostalih biljnih i životinjskih vrsta u šumskim sastojinama.
Zabranjeni su seča i drugi oblici uklanjanja i oštećivanja reprezentativnih stabala drveća i primeraka zaštićenih, retkih vrsta drveća i žbunja značajnih za očuvanje biodiverziteta i kulturnog nasleđa.
Korišćenje, zaštita i uređenje voda i zaštita od štetnog dejstva voda vrše se na osnovu Zakona o vodama ("Službeni glasnik RS", br. 31/10, 93/12, 101/16, 95/18 - dr. zakon), propisa donetih na osnovu tog zakona, Zakona o zaštiti i održivom korišćenju ribljeg fonda ("Službeni glasnik RS", broj 128/14 i 95/18 - dr. zakon), Odluke i ovog pravilnika.
PIO obuhvata delove vodotoka reke Đetinje i reke Sušice.
Javno preduzeće za upravljanje vodama "Srbijavode" donosi planove i godišnje programe upravljanja vodama, vodi registre zaštićenih oblasti i katastre vodnih objekata na vodnim područjima iz stava 2. ovog člana.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena zabranjena je izgradnja vetrogeneratora, solarnih elektrana, hidroelektrana i drugih hidrotehničkih objekata za zahvatanje i transport vode za potrebe izgradnje i rada hidroelektrana, promena namene vodnog zemljišta, svi radovi i intervencije koji mogu uticati na izmenu hidrološkog režima površinskih i podzemnih voda.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena radovi i aktivnosti se ograničavaju na kaptiranje izvora radi odvođenja vode za vodosnabdevanje već postojećih domaćinstava i onih predviđenih važećim planskim dokumentima.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II i III stepena zabranjuje se ispuštanje neprečišćenih otpadnih voda u površinske i podzemne vode i zemljište, kao i prečišćenih otpadnih voda direktno u podzemne vode preko upojnih objekata.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II i II stepena radovi i aktivnosti se ograničavaju na preduzimanje mera i aktivnosti zaštite akvatičnih ekosistema od svih vidova zagađenja, promena hidrološkog režima i kvaliteta vode i degradacije staništa.
Za kaptiranje izvora i odvođenje vode i druge hidrotehničke radove na području PIO, kao i za radove na vodnom zemljištu ribolovnih voda, osim vodnih akata potrebno je pribaviti akt o uslovima zaštite prirode koji izdaje Zavod.
Planovi upravljanja vodama usklađuju se sa Zakonima i Planom upravljanja PIO.
Upravljač i JP "Srbijavode" sarađuju u stvarima od zajedničkog interesa za upravljanje PIO i vodnim područjima, posebno na usklađivanju dokumenata iz stava 1. ovog člana.
JP "Srbijavode" stavlja na uvid podatke iz registra zaštićenih oblasti i katastra vodnih objekata i druge podatke od interesa za zaštitu i korišćenje voda na području PIO koje vodi na osnovu zakonskih ovlašćenja.
Eksploatacija mineralnih sirovina vrši se u skladu sa Zakonom o rudarstvu ("Službeni glasnik RS", br. 101/15 i 95/18), propisima donetim na osnovu tog zakona, Odlukom i ovim pravilnikom.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena zabranjena je površinska eksploatacija i izgradnja rudarskih objekata.
Ograničenja i zabrane utvrđene na području na kojem je određen režim zaštite II i III stepena ne odnose se na vršenje geoloških istraživanja i eksploatacije mineralnih sirovina koja su odobrena i izvode se u skladu sa posebnim propisima iz oblasti geoloških istraživanja i rudarstva, ukoliko ne utiču negativno na temeljne vrednosti zaštićenog područja.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena radovi i aktivnosti ograničavaju se na eksploataciju prirodnog građevinskog materijala (kamena, gline i drugog materijala za lokalne potrebe) tradicionalnim metodama, koja je odobrena u skladu sa zakonom.
Upravljač može obračunati i naplatiti naknadu za obavljanje delatnosti eksploatacije mineralnih sirovina u skladu sa posebnom Odlukom.
Aktivnosti lova na području PIO obavljaju se u skladu sa odredbama Zakona o divljači i lovstvu ("Službeni glasnik RS", broj 18/10, 95/18 - dr. zakon), Zakona o zaštiti prirode, Odluke, podzakonskih akata i ovog pravilnika.
Na prostoru PIO korisnik lovišta je lovačko udruženje iz Užica.
Gazdovanje lovištima na području PIO vrši se na osnovu lovnih osnova i godišnjih programa gazdovanja lovištima.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena lov se ograničava na sanitarni lov divljači, zaštitu i unapređenje populacija divljači u lovištu i mere na unapređenju staništa divljači.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena lov je ograničen na potrebe održavanja optimalne brojnosti i zdravstvenog stanja populacije lovnih vrsta.
Zaštita i korišćenje faune riba na području PIO (u daljem tekstu: Ribarsko područje) vrši se u skladu sa Zakonom o zaštiti i održivom korišćenju ribljeg fonda ("Službeni glasnik RS", broj 128/14 i 95/2018 - dr. zakon), Zakonom o zaštiti prirode propisima donetim na osnovu tog zakona i ovim pravilnikom.
Upravljač PIO je korisnik Ribarskog područja.
Na ribolovnoj vodi Ribarskog područja dozvoljen je isključivo rekreativni ribolov po principu "uhvati i pusti" (varalica bez povratne kuke od Velike brane do Staparske banje i veštačka mušica sa udicom bez povratne kuke dužinom celog toka reke Đetinje kroz PIO) kao i izlov radi naučnog istraživanja, praćenja stanja vodenih ekosistema i ribljeg naselja i regulisanja brojnosti prenamnoženih i manje vrednih vrsta riba, a u skladu s programom upravljanja Ribarskog područja, a na osnovu dozvole Ministarstva.
Na ribarskom području zabranjeno je neplansko poribljavanje i unošenje vrsta riba koje su strane izvornom ribljem fondu, unošenje introdukovanih (alohtonih) vrsta riba i upotreba svih nedozvoljenih sredstava za lov ribe (npr. kreč, hlor, konoplja, eksploziv, struja, mreže i dr.).
Na ribarskom području ograničavaju se radovi i aktivnosti na rekreativni i sportski ribolov i naučnoistraživački i preduzimanje mera i aktivnosti zaštite faune riba (poštovanje lovostaja u periodu mresta, preduzimanje mera spašavanja riba i translokacije, strogo pridržavanje režima ribolova, poštovanje propisanog načina ribolova, alata i sredstava, formiranje revira po principu "uhvati i pusti", planska poribljavanja u pogledu količina, vrsta i uzrasnih kategorija, zabrana svakog unošenja stranih/alohtonih vrsta riba, jačanje ribočuvarske službe, zabrana ribolova na veštačke mamce - hleb, crvi, gliste, skakavci i dr. tirolsko drvce, vodena kugla itd.).
Na Ribarskom području mogu se organizovati takmičenja u sportskom ribolovu, u skladu sa zakonom i uz odobrenje Upravljača.
Na ribolovnim vodama Ribarskog područja utvrđuju se režimi ribolova i period lovostaja u skladu sa propisima koji uređuju zaštitu i održivo korišćenje ribljeg fonda.
Upravljač može, na osnovu ukazane potrebe i dozvole Ministarstva i u skladu sa programom upravljanja Ribarskim područjem izmeniti odnosno pooštriti režim ribolova i drugačije odrediti period lovostaja za određene vrste riba.
Upravljač će svake godine, posle donošenja godišnjeg programa upravljanja ribarskim područjem, na podesan način učiniti dostupnim zainteresovanim ribolovcima režim ribolova i period lovostaja za tu godinu i druge informacije od značaja za zaštitu i korišćenje ribolovnih voda.
Upravljač, u skladu sa zakonom, izdaje odnosno distribuira/prodaje godišnje, dnevne i višednevne dozvole za rekreativni ribolov.
Na ribarskom području zabranjen je ribolov mladice, a na reci Sušici zabranjen je svaki vid ribolova.
Na području PIO mogu se organizovati sportska takmičenja i aktivnosti rekreacije na vodi, ribolovu, biciklizmu i drugim oblastima ukoliko se tim aktivnostima ne oštećuju ili ugrožavaju prirodne vrednosti i kvalitet životne sredine.
Za takmičenja iz stava 1. ovog pravilnika, organizator pribavlja odobrenje Upravljača i plaća naknadu u skladu sa posebnom Odlukom koju donosi Upravljač.
Organizator je dužan da takmičenje prijavi Upravljaču najmanje 30 dana pre dana planiranog za njegov početak.
Za planirane sportske aktivnosti kod kojih se osnovano pretpostavlja mogućnost uticaja na prirodne vrednosti PIO i kvalitet životne sredine organizator, na osnovu obaveštenja Upravljača pribavlja uslove zaštite prirode koje izdaje Zavod.
Zabranjeno je organizovanje takmičenja bez odobrenja Upravljača i protivno uslovima datim u odobrenju.
Na području PIO pravna i fizička lica mogu obavljati delatnost turizma i ugostiteljstva, odnosno organizovati turistička putovanja i turističku posetu i pružati usluge smeštaja, ishrane i pića u skladu sa Zakonom o turizmu ("Službeni glasnik RS", br. 17/19), propisima donetim na osnovu tog zakona, Zakonom i ovim pravilnikom.
Turističke grupe i pojedinci mogu u pratnji čuvara ili drugog ovlašćenog lica Upravljača posećivati i razgledati lokalitete i površine na kojima je utvrđen režim zaštite drugog stepena iz obrazovnih, rekreativnih i opštekulturnih razloga i potreba.
Upravljač može za zainteresovane turističke grupe organizovati obilazak PIO.
Nameravane posete odnosno obilazak iz st. 1. i 2. ovog člana prijavljuju se Upravljaču najmanje 2 dana ranije.
Za obavljanje delatnosti turizma i ugostiteljstva iz člana 39. i za usluge Upravljača iz člana 40. ovog pravilnika plaća se naknada u skladu sa posebnim aktom upravljača.
IZGRADNJA OBJEKATA I UREĐENJE PROSTORA
Izgradnja objekata i uređenje prostora na području PIO vrši se u skladu sa odredbama Zakona o planiranju i izgradnji ("Službeni glasnik RS", br. 72/09, 81/09 - ispravka, 64/10 - odluka US, 24/11, 121/12,42/13 - odluka US, 50/13 - odluka US, 98/13 - odluka US, 132/14 i 145/14, 83/18, 31/19, 37/19 - dr zakon i 9/20) i podzakonskih akata, donetih urbanističkih planova, Zakona o zaštiti prirode, Odluke, podzakonskih akata i ovog pravilnika.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena zabranjena je izgradnja vikendica i drugih porodičnih objekata za odmor i rekreaciju rekreaciju i objekata ugostiteljstva i turizma.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite II stepena radovi i aktivnosti se ograničavaju na: izgradnju privremenih objekata i unapređenje prostora za potrebe očuvanja unapređenja i prezentaciju prirodnih i kulturnih vrednosti i održavanje postojećih objekata saobraćajne, vodoprivredne i ostale infrastrukture.
Na površinama na kojima je utvrđen režim zaštite III stepena radovi i aktivnosti ograničeni su na izgradnju objekata turističkog smeštaja manjeg kapaciteta u tradicionalnom stilu, infrastrukturne mreže i infrastrukturnih objekata u skladu sa održivim korišćenjem prirodnih vrednosti odnosno unapređenje seoskog, rekreativnog i izletničkog turizma.
Planirane radove na izgradnji objekata i uređenju prostora, nosilac radova odnosno investitor (u daljem tekstu: Investitor) dužan je da pismeno prijavi Upravljaču, shodno članu 57. stav 5. Zakona.
Prijava iz stava 1. ovog člana sadrži osnovne podatke o investitoru, vrsti i obimu planiranih radova, lokaciji i vlasništvu na nepokretnostima.
Upravljač će u roku ne dužem od 15 dana od dana podnošenja prijave dostaviti investitoru pisano obaveštenje o tome da li su radovi dozvoljeni, sa uputstvom šta dalje treba da radi kako bi pribavio akt o uslovima zaštite prirode, lokacijsku i građevinsku dozvolu.
Upravljač će od investitora tražiti dopunu prijave ukoliko se na osnovu predočenih podataka ne može pružiti merodavno i kvalifikovano obaveštenje.
Investitor je dužan da jedan primerak prijave početka građenja objekta iz člana 148. Zakona o planiranju i izgradnji dostavi i Upravljaču. Uz prijavu, u kojoj navodi planiranu dinamiku radova, Investitor prilaže akt o uslovima zaštite prirode i građevinsku dozvolu.
Za manje montažne objekte privremenog karaktera na zemljištu u javnoj svojini iz člana 146. Zakona o planiranju i izgradnji (kiosci, letnje i zimske bašte, tezge i drugi pokretni mobilijar, ploveća postrojenja, nadstrešnice, spomen obeležja i dr.), čije postavljanje i uklanjanje obezbeđuje i uređuje lokalna samouprava, potrebna je saglasnost upravljača.
Zabranjeno je radove na izgradnji objekata i uređenju prostora izvoditi odnosno obavljati bez prijave iz stava 5. ovog člana, a montažne objekte iz stava 6. postavljati bez saglasnosti Upravljača.
ODRŽAVANJE ČISTOĆE I UPRAVLJANJE OTPADOM
Održavanje čistoće i upravljanje otpadom na području PIO vrši se u skladu sa Zakonom o upravljanju otpadom ("Službeni glasnik RS", br. 36/09, 88/10 i 14/16 i 95/18 - dr. zakon), propisima donetim na osnovu tog zakona, drugim zakonima i propisima koji se odnose na otpadne materije, Odlukom i ovim pravilnikom.
U PIO je zabranjeno odlaganje komunalnog, industrijskog i građevinskog otpada, ambalaže, rashodovanih motornih vozila, drugih mašina i aparata, neregulisano ispuštanje otpadnih voda domaćinstava, privrednih i drugih objekata, odlaganje stočnog otpada i formiranje stočnog groblja. Zabranjeno je neregulisano skladištenje stajskog đubreta, a objekti za odlaganje stajskog i drugog organskog đubriva moraju zadovoljavati propise i standarde zaštite životne sredine i sanitarne zaštite izvorišta za snabdevanje vodom za piće.
Radovi i aktivnosti se ograničavaju na obrazovanje objekata za upravljanje otpadom ograničava se na manje objekte koji služe za skupljanje, skladištenje i tretman neopasnog otpada u rubnim delovima.
Regionalni i lokalni planovi upravljanja otpadom usklađuju se sa Odlukom i Planom upravljanja PIO.
Svako je dužan da sakuplja i odlaže otpatke koje stvara, na mestima koja su posebno uređena odnosno opremljena i prema potrebi, obeležena za te namene.
Upravljač će postaviti odgovarajuću opremu, odnosno kante, korpe ili kese za privremeno odlaganje čvrstih otpadaka na mestima koja su predmet posete i organizovati njihovo pražnjenje i odvoženje izvan područja PIO, osim na prostoru u naseljima i na površinama pored turističkih, smeštajnih i ugostiteljskih objekata.
Upravljač će inicirati saradnju sa komunalnim službama teritorijalno nadležnih jedinica lokalne samouprave u oblasti održavanja čistoće kroz organizovano postavljanje i redovno pražnjenje kontejnera za smeće u naseljenim delovima područja PIO i mestima okupljanja većeg broja posetilaca.
Vlasnici i korisnici nepokretnosti dužni su da ih održavaju u čistom i urednom stanju.
Obavezna je seča trulog, prestarelog i oštećenog drveća i žbunja i potkresivanje grana i uklanjanje korova na zemljištu u putnom pojasu i vodnom pojasu, oko javnih i privrednih objekta, kulturnih dobara, istorijskih spomenika i javnih česmi, na površinama za rekreaciju i u krugu seoskih domaćinstava.
Korisnici i sopstvenici šuma dužni su da održavaju šumski red u skladu sa propisima u oblasti šumarstva, uključujući i obavezu što kraćeg zadržavanja posečenih stabala i ogrevnog drveta pored puteva.
Zabranjeno je zapuštanje i zakorovljavanje obradivog poljoprivrednog zemljišta.
OBELEŽAVANJE I POSTAVLJANJE OZNAKA, FOTOGRAFISANJE I SNIMANJE FILMOVA
Upravljač u roku utvrđenom Uredbom nadležnog državnog organa i na način propisan odgovarajućim podzakonskim aktom obeležava PIO kao zaštićeno područje tablama propisanog izgleda i sadržaja koje postavlja na mestima gde javni putevi ulaze u PIO, a granice PIO obeležava propisanim oznakama.
Upravljač u rokovima utvrđenim zakonom i na način propisan odgovarajućim podzakonskim aktom obeležava granicu ribarskog područja i granice delova Ribarskog područja na kojim je zabranjen ili ograničen ribolov.
Upravljač odgovarajućim tablama obeležava mesta i objekte gde je pristup i boravak zabranjen ili ograničen.
Upravljač postavlja table odnosno druge oznake sa informacijama o pravilima unutrašnjeg reda i režimu ribolova.
Upravljač postavlja i druge informativne table i oznake od značaja za sprovođenje režima zaštite i prezentaciju vrednosti PIO, kao što su panoi, bilbordi, planinarske staze, mesta za kampovanje i logorovanje, mesta za otpatke i dr.
Zabranjeno je oštećivanje ili uništavanje i uklanjanje tabli i natpisa na tablama i drugih oznaka iz ovog člana, kao i njihovo zaklanjanje odnosno maskiranje drugim objektima.
Na području PIO nije dopušteno postavljanje informativnih tabli sa nazivima pravnih i fizičkih lica i reklamnih i drugih panoa bez odobrenja Upravljača.
Za postavljanje službenih tabli i drugih oznaka koje su utvrđene propisima u oblasti turizma, saobraćaja i javnih puteva, šumarstva, lovstva, vodoprivrede i energetike nije potrebno odobrenje Upravljača.
Na površinama na kojima je propisan režim zaštite II stepena zabranjeno je postavljanje tabli i drugih obaveštenja na stablima.
Za postavljanje i držanje tabli i panoa iz stava 1. ovog člana Upravljač može naplatiti naknadu u skladu sa posebnim aktom.
Fotografisanje i snimanje tonskih i video zapisa i filmova na području PIO dozvoljeno je.
Za radnje iz stava 1. ovog člana koje se vrše u komercijalne svrhe potrebno je pribaviti saglasnost Upravljača i za njih se plaća naknada na osnovu posebnog akta koji donosi Upravljač.
Radi pribavljanja saglasnosti iz stava 2. ovog člana, organizator snimanja odnosno zainteresovano lice prijavljuje planirane aktivnosti snimanja Upravljaču koji je dužan da saglasnost izda u roku ne dužem od 15 dana.
Za aktivnosti fotografisanja i snimanja zainteresovano lice će prema potrebi i obaveštenju Upravljača pribaviti akt o uslovima zaštite prirode koje izdaje Zavod za zaštitu prirode.
Upravljač može privremeno ili trajno uskratiti saglasnost ukoliko je indikovan značajan nepovoljan uticaj na prirodne vrednosti.
Fizičko ili pravno lice koje obavlja ili za čiji račun se obavlja snimanje fotografija, tonskih i videozapisa i filmova koji se publikuju odnosno prikazuju javnosti, osim igranih filmova, dužno je da jedan primerak snimljenog materijala dostavi Upravljaču.
Na području PIO mogu se vršiti naučna i primenjena istraživanja i obrazovne aktivnosti u prirodi u skladu sa zakonima i propisima koji uređuju oblast naučnih i primenjenih istraživanja i obrazovanja, Zakonom o zaštiti prirode i ovim pravilnikom.
Istraživanja i obrazovne aktivnosti iz stava 1. ovog člana dopušteno je obavljati na način da se ne izazovu značajne nepovoljne promene ili unište prirodne vrednosti kao i da se ne zagadi životna sredina.
Za istraživanja koja mogu imati uticaj na vrednosti i obeležja PIO i za koja je u smislu člana 57. st. 3. i 4. Zakona neophodno pribaviti akt o uslovima zaštite prirode, nosilac istraživanja pribavlja saglasnost Upravljača.
Da bi pribavio saglasnost iz stav 1. ovog člana, nosilac istraživanja prijavljuje Upravljaču planirane istraživačke radove i aktivnosti.
Prijava istraživanja sadrži merodavne podatke o vrsti, cilju, sadržaju, lokaciji, vremenu trajanja, metodama, sredstvima, opremi i alatima, rukovodiocu i učesnicima istraživanja.
U prijavi se mogu navesti i usluge odnosno pomoć koja se traži od Upravljača. Uz prijavu istraživanja prilaže se akt o uslovima zaštite prirode.
Uz prijavu istraživanja, za čije izvođenje je propisana obaveza pribavljanja dozvole, prilaže se i dozvola nadležnog ministarstva u skladu sa zakonom.
Saglasnost iz stava 1. ovog člana, koju upravljač izdaje u roku ne dužem od sedam dana od dana prijema prijave, sadrži uputstvo o primeni uslova i mera zaštite prirode i pravila unutrašnjeg reda, posebne uslove, ako ih ima, u vezi mesta, vremena i načina izvođenja radova, obezbeđenja pratnje čuvara ili drugog lica, kao i mogućnost i uslove pružanja traženih usluga.
Zabranjeno je istraživanja iz stava 1. ovog člana započeti ili izvoditi bez pribavljene saglasnosti Upravljača.
Upravljač može u postupku izdavanja saglasnosti odrediti drugo vreme od onog koje je navedeno u prijavi ako oceni da postoji rizik po prirodne vrednosti, bezbednost i zdravlje ljudi, o čemu obaveštava podnosioca prijave pre izdavanja saglasnosti.
Upravljač iz razloga navedenih u stavu 1. ovog člana ili nepoštovanja propisanih uslova može pismeno naložiti prekid istraživačkih radova i aktivnosti.
O istraživanjima u oblasti šumarstva, poljoprivrede i pedologije, hidrologije, klimatologije i meteorologije, životne sredine, turizma, saobraćaja, energetike, prostornog i urbanističkog planiranja, demografije, kulturnih dobara i u drugim oblastima za koja se po pravilu ne pribavlja saglasnost Upravljača, potrebno je da nosilac istraživanja blagovremeno pismeno obavesti Upravljača.
Obaveštenje sadrži istu vrstu podataka kao i prijava istraživanja.
Upravljač će odmah, a najkasnije u roku od dva dana pružiti pismeni odgovor podnosiocu obaveštenja da je upoznat sa planiranim istraživanjima, mogućnostima pružanja traženih usluga i pomoći, dati preporuke u vezi poštovanja pravila unutrašnjeg reda i uputiti podnosioca obaveštenja na eventualnu obavezu pribavljanje akta o uslovima zaštite prirode.
Zabranjeno je istraživanja iz stava 1. ovog člana započeti ili izvoditi ukoliko se o njima ne obavesti Upravljač.
Nosilac istraživanja je dužan da nakon završetka aktivnosti, najkasnije u roku od 180 dana od dana izvršenog istraživanja dostavi upravljaču u odgovarajućoj formi rezultate aktivnosti.
Obrazovne aktivnosti na području PIO, kao što su škola u prirodi, terenska nastava i seminari i stručne ekskurzije potrebno je blagovremeno pismeno prijaviti upravljaču.
Aktivnosti iz stava 1. ovog člana ne mogu započeti pre nego što upravljač potvrdi prijem prijave tih aktivnosti.
Prijava nameravanih obrazovnih aktivnosti mora sadržati relevantne podatke o vrsti, cilju, sadržaju, vremenu trajanja, organizatoru i broju učesnika. U prijavi se mogu navesti i usluge odnosno pomoć koja se očekuje od upravljača.
Upravljač će odmah, a najkasnije u roku od dva dana pismeno potvrditi prijem prijave obrazovnih aktivnosti i obavestiti podnosioca prijave o posebnim uslovima zaštite prirode i životne sredine prilikom obavljanja aktivnosti, ako ih ima, kao i o mogućnostima i uslovima pružanja traženih usluga ili pomoći.
U roku od 15 dana po završetku terenskih istraživačkih radova i obrazovnih aktivnosti, nosilac istraživanja odnosno organizator obrazovnih aktivnosti dužan je da Upravljaču dostavi kratak izveštaj o toku i glavnim rezultatima sprovedenih istraživanja i obrazovnih aktivnosti.
O završetku elaborata odnosno publikovanju rezultata o izvršenim istraživanjima nosilac istraživanja dužan ja da obavesti Upravljača u roku od 15 dana kao i da taj elaborat ili publikovani rad dostavi Upravljaču.
Onaj ko blagovremeno ne podnese izveštaj iz stava 1. odnosno ne dostavi obaveštenje i elaborat ili rad iz stava 2. ovog člana, Upravljač može uskratiti saglasnost za naredna istraživanja odnosno obaveštenje i usluge za obavljanje obrazovnih aktivnosti.
Sprovođenje pravila unutrašnjeg reda obezbeđuje i neposredni nadzor na području PIO vrši čuvarska služba.
Koordinaciju poslova čuvarske službe vrši glavni čuvar u dogovoru sa neposrednim rukovodiocem.
Čuvarsku službu čine odnosno poslove čuvarske službe u svojstvu lica sa zakonskim ovlašćenjima i obavezama neposredno obavljaju čuvari i rukovodilac službe (u daljem tekstu Rukovodilac).
Čuvar je za svoj posao u čuvarskoj službi neposredno odgovoran direktoru Upravljača.
Broj čuvara utvrđuje upravljač, aktom o sistematizaciji poslova i radnih mesta, a vrsta i obim konkretnih poslova koje čuvar obavlja utvrđuje se ugovorom o radu ili drugim pojedinačnim aktom, u skladu sa zakonom.
Za vreme službe, čuvar nosi službenu odeću na kojoj je znak PIO i znak zaštite prirode.
Ministarstvo je Pravilnikom o službenoj odeći čuvara zaštićenog područja propisalo jedinstvenu odeću za čuvare u nacionalnim parkovima i zaštićenim područjima.
Nošenje uniforme van radnog vremena i zloupotreba iste kojom se nanosi materijalna šteta i šteta ugledu Upravljača (krađa, sticanje lične koristi, falsifikovanje službenih dokumenata, alkoholisanost i dejstvo narkotika, izazivanje i učestvovanje u neredima i tuči, nasilničko ponašanje i sl.), predstavlja povredu radne obaveze zbog koje se čuvaru koji je isto izvršio, može otkazati ugovor o radu.
Nošenje uniforme van radnog vremena dozvoljeno je ukoliko čuvar učestvuje u aktivnostima zaštite prirode (učešće u akcijama lokalnog stanovništva, NVO, edukativnim programima i sl.), kao i vanrednim situacijama (požar, poplava i dr.).
Pozajmljivanje uniforme drugom licu nije dozvoljeno.
Čuvar poseduju službenu legitimaciju kojom dokazuje identitet, status službenog lica i ovlašćenja u skladu sa Zakonom o zaštiti prirode.
Čuvar je dužan da u vršenju odgovarajućih službenih radnji prethodno pokaže službenu legitimaciju.
Službenu legitimaciju čuvaru izdaje Upravljač na obrascu koji propisuje ministar. O izdatim legitimacijama Upravljač vodi evidenciju.
U slučaju gubitka ili nestanka službene legitimacije čuvar je dužan da o ovome odmah obavesti Upravljača.
Izgubljena ili nestala legitimacija se briše iz evidencije o izdatim legitimacijama, a čuvaru se izdaje nova legitimacija.
Čuvar koji je prestao da vrši čuvarsku službu, dužan je da službenu legitimaciju u roku od tri dana od dana prestanka službe vrati Upravljaču, koju će Upravljač odmah poništiti i tu činjenicu uneti u evidenciju iz stava 4. ovog člana.
Rad čuvarske službe organizuje se na terenu tako što čuvar vrši neposredni nadzor i kontroliše sprovođenje pravila unutrašnjeg reda u PIO.
Čuvar je odgovoran za unutrašnji red u PIO.
Čuvar svakodnevno vrši obilazak delova PIO ili PIO u celosti.
Čuvar ima pravo i obavezu da izvrši potrebnu službenu radnju u bilo kom delu na području PIO.
Rad čuvara po potrebi organizuje se u paru ili sa više čuvara istovremeno, kroz rad u smenama ili dežurstva, patrolni obilazak i stacionarne kontrole ili kombinovanjem napred navedenih metoda, odnosno drugom primenom terenskog rada.
U vršenju čuvarske službe, dužnost čuvara prirode je da:
1) prati odnosno nadgleda kretanje i aktivnosti posetilaca i drugih korisnika, posebno:
- gradnju, rekonstrukciju i dogradnju objekata, transport građevinskog materijala i druge radove koji se u skladu sa zakonom smatraju izgradnjom objekata,
- korišćenje mineralnih sirovina, odnosno kamena, šljunka, peska, drobine i zemlje,
- korišćenje šuma, odnosno seču, krčenje, kresanje i paljenje drveća, izvlačenje, odlaganje i transport drvnih sortimenata, sakupljanje semena i dr,
- korišćenje flore i faune, odnosno sakupljanje i branje biljaka, gljiva i životinja i njihovih razvojnih oblika i šumskih plodova i dr.,
- sanitarni lov, gajenje i korišćenje divljači,
- ribolov,
- upotrebu motornih vozila i plovila,
- postavljanje objekata na vodi i montažnih i privremenih objekata,
- ulazak u zone, mesta i objekte u kojima je poseta zabranjena ili ograničena,
- kampovanje, logorovanje,
- loženje vatre na otvorenom i primenu pravila i mera zaštite od požara,
- organizaciju i odvijanje sportskih takmičenja i drugih manifestacija,
- odlaganje otpada;
2) prati stanje biljnih i životinjskih vrsta i drugih vrednosti PIO i vodi evidenciju o njima;
3) pruža pomoć i sarađuje sa lokalnim stanovništvom i drugim nosiocima stvarnih prava na nepokretnostima u cilju zaštite prirode, rešavanju imovinsko - pravnih odnosa i naknadi štete usled uskraćivanja ili ograničavanja prava korišćenja i primene mera zaštite;
4) pruža podatke, pomoć i usluge posetiocima pri obilasku i razgledanju PIO;
5) prati i pruža druge potrebne usluge organizatorima i učesnicima naučnih i drugih istraživanja i obrazovnih aktivnosti;
6) sarađuje sa korisnicima prirodnih resursa i privrednim subjektima, posebno u oblasti poljoprivrede, vodoprivrede, energetike i turizma;
7) sarađuje sa nadležnim inspektorom i drugim inspekcijskim službama i obaveštava ih o stvarima iz njihove nadležnosti;
8) sarađuje se organom unutrašnjih poslova, kao i Komunalnom policijom i prema ukazanoj potrebi traži njihovu pomoć;
9) sastavlja zapisnik, obaveštava direktora i obavlja druge ovde nespomenute poslove, u skladu sa zakonom i aktom upravljača;
10) obaveštava drugi nadležni organ o izvršenju zabranjenih odnosno protivpravnih radnji koje su regulisane propisima iz nadležnosti tog organa i o njihovim izvršiocima ukoliko su poznati;
11) čuva i obnavlja granične, informativne table, putokaze i druge oznake i obeležja;
12) održavanje komunalne higijene ribolovne staze, parkinga, izletišta, vidikovaca i pešačkih staza.
Kada čuvar utvrdi ili osnovano pretpostavi da je posetilac, odnosno korisnik zaštićenog područja učinio radnju suprotno pravilima unutrašnjeg reda ili merama zaštite prirode propisanim u skladu sa zakonom, ovlašćen je da:
1. legitimiše lice zatečeno u vršenju nedozvoljenih radnji, a u slučaju da zatekne lice bez ličnih isprava, pozove policiju,
2. zatraži da mu lice predoči/pokaže saglasnost, dozvolu, odobrenje, prijavu radova, ulaznicu ili drugi dokument kojim dokazuje status korisnika odnosno posetioca i neko od prava u vezi radova i aktivnosti koje obavlja;
3. izvrši pregled svih vrsta vozila, plovnih objekata i tovara;
4. izvrši svaki pregled, osim stanova i drugih prostorija za čiji je pregled potreban sudski nalog, a posebno pregled:
- prtljaga i ličnih stvari,
- ulova i sredstava za lov i ribolov,
- alata i sredstava za sakupljanje biljaka i životinja;
5. privremeno oduzme predmete i sredstva kojima je izvršen prekršaj ili krivično delo i predmete koji su nastali ili pribavljeni izvršenjem takvog dela, uključujući delove i primerke živog i neživog sveta, kao i da ove predmete, bez odlaganja, preda upravljaču radi čuvanja;
6. zatraži uspostavljanje prethodnog stanja, odnosno naredi mere za sprečavanje i uklanjanje štetnih posledica, a posebno:
- privremeno zabrani radove i aktivnosti koje se obavljaju bez propisanih saglasnosti ili odobrenja, kao što su naučna i druga istraživanja, obrazovne i sportske aktivnosti i sl.,
- zabrani na licu mesta radove i aktivnosti koje se obavljaju protivno odredbama ovog pravilnika i pravilima protivpožarne zaštite,
- naredi puštanje na slobodu odnosno vraćanje u prirodu zdravih i nepovređenih primeraka životinja ukoliko je to za njih bezbedno.
Kada utvrdi radnju učinjenu suprotno pravilima unutrašnjeg reda ili merama zaštite prirode propisanim u skladu sa zakonom, čuvar sastavlja zapisnik.
Sadržaj zapisnika ili opis koji se unosi u zapisnik je saopštavanje onog što je zatečeno, nađeno, utvrđeno ili na drugi način pribavljeno i konstatovano.
U sadržaj se obavezno unose:
- podaci o izvršiocima nedozvoljene radnji, a ako je izvršilac nepoznat to se konstatuje uz osnovanu pretpostavku o mogućem izvršiocu;
- način i vreme izvršenja radnje, sredstva i alati kojima je radnja izvršena;
- podaci o svedocima i drugim raspoloživim dokazima ako postoje;
- nastala šteta, dokumentovana što preciznijim podacima i po mogućstvu fotografijom;
- podaci o oduzetim predmetima i sredstvima.
Zapisnik je sastavljen u onolikom broju primeraka koliko zahteva konkretna situacija, a ako je kontroli prisutna neka druga zainteresovana strana, jedan primerak zapisnika uručuje se i njoj.
Upravljač će propisati obrazac zapisnika iz ovog člana.
O privremeno oduzetim predmetima čuvar izdaje potvrdu sa tačnim podacima o vrsti i količini oduzetih predmeta i stvari.
Upravljač obezbeđuje uslove za održavanje i čuvanje privremeno oduzetih predmeta, i preduzima radnje za dalje postupanje za primercima oduzetih i nađenih životinjskih ili biljnih vrsta, minerala, kristalnih tvorevina, fosilnih ostataka i artefakata, uključujući njihovo zbrinjavanje dok se stvar ne reši.
O privremeno oduzetim predmetima Upravljač vodi evidenciju sa podacima o vrsti količini, razlogu privremenog oduzimanja, licu kome su predmeti privremeno oduzeti i čuvaru koji je predmete privremeno oduzeo.
Čuvar u vršenju službe postupa stručno, autoritativno i odgovorno, u skladu sa ovlašćenjima koja ima, vodeći posebno računa o ugledu upravljača.
Čuvar vodi dnevnik, odnosno evidenciju dnevnih aktivnosti, čiji sadržaj propisuje upravljač.
Čuvar polaže stručni ispit u skladu sa programom koji propisuje ministar.
Upravljač sam organizuje ili na drugi način obezbeđuje obuku, stručno usavršavanje i proveru znanja i veština čuvara.
Čuvar je opremljen i radnom odećom, sredstvima veze i prevoza, potrebnim aparatima i instrumentima i alatom, u skladu sa posebnim aktom upravljača.
Na osnovu zapisnika i obaveštenja čuvara o učinjenoj zabranjenoj odnosno protivpravnoj radnji, Upravljač shodno stečenim okolnostima, vrsti dela i statusu počinioca podnosi odgovarajuću prijavu ili zahtev za pokretanje prekršajnog postupka.
Na području PIO planiraju se i sprovode mere zaštite od požara u skladu sa Zakonom o zaštiti od požara ("Službeni glasnik RS", br. 111/09 i 20/15, 87/18 i 87/18 - dr. zakon), Zakonom o šumama ("Službeni glasnik RS", br. 30/10, 93/12, 89/15 i 95/18 - dr. Zakon) i propisima donetim na osnovu tih zakona, Planom upravljanja PIO i planovima zaštite od požara.
Upravljač donosi plan zaštite od požara za područje PIO u skladu sa članom 47. Zakona o zaštiti od požara i Uredbe o razvrstavanju objekata, delatnosti i zemljišta u kategorije ugroženosti od požara ("Službeni glasnik RS", broj 76/10).
JP "Srbijašume" u skladu sa Zakonom o šumama donosi planove zaštite šuma od požara za šumska gazdinstva koja pripadaju području PIO, kojim se utvrđuju se prioritetni odnosno godišnji operativni zadaci protivpožarne zaštite.
Nadzor nad primenom ovog pravilnika vrši Grad Užice, Opština Čajetina i Zavod za zaštitu prirode.
Upravljač će najkasnije u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ovog pravilnika doneti akta predviđena ovim pravilnikom.
Ovaj pravilnik se donosi usvajanjem na sednici Upravnog odbora upravljača i njegovom potvrdom od stane nadležnih organa lokalne samouprave, Grada Užica i Opštine Čajetina.
Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u Službenom listu grada Užica i Opštine Čajetina.
Sve izmene i dopune ovoga pravilnika se donose na način predviđen u stavu 1. i stavu 2. ovoga člana.