(12 meseci)
I
1. Fizičko hemijske osnove balneoklimatologije
2. Fiziološki mehanizmi delovanja balneoklimatskih činioca
3. Osnove imunologije i farmakologije
4. Higijensko-sanitarni uslovi i režimi u banjsko-klimatskim mestima
5. Opšta bolneologija
6. Opšta bioklimatologija
7. Dijagnozne i terapijske tehnike i postupci
8. Oboljenja i oštećenja kardiovaskularnog sistema
9. Bolesti organa za disanje
10 Bolesti organa za varenje
11. Bolesti endokrinih žlezda, metabolizma i nepravilne ishrane
12. Bolesti nervno-mišićnog sistema
13. Bolesti krvi i retikulohistiocitnog sistema
14. Bolesti i povrede lokomotornog aparata
15. Bolesti urogenitalnog sistema žena i muškarca
16. Bolesti kože, lica i čeljusti
17. Bolesti dečijeg doba
18. Profesionalne bolesti i oštećenja
II
KATALOG ZNANJA SPECIJALIZANTA IZ BOLNELOGIJE
1. Izloženost jonizujućem zračenju i radioaktivnoj konlinaciji u balneoklimatologiji (p)
2. Biofizičke osnove termoterapije (z)
3. Biofizičke osnove kineziterapije (z)
4. Hemijske osobine i način izražavanja hemijskog sastav mineralnih voda (p)
5. Fizička, hemijska i mineraloška ispitivanja peloida
6. Biološka ispitivanja peloida (p)
7. Termički i hidrički kompleks (z)
8. Hemeostaza vode i elektrolita u organizmu (p)
9. Značaj održavanja asidobazne ravnoteže u organizmu
10. T-iB-limfociti diferencija i aktivacija (p)
11. Membranski markeri ćelija imunog sistema (p)
12. Autoimunost (z) 13. Imunološka tolerancija (z)
13. Imunopatogeneza oštećenja reakcijama preosetljivost - I, II, II i IV (p)
14. Biohemijske karakteristike, vrste i funkcija receptora - za (p)
15. Farmakokinetika u bolesnika sa insificijencijom kardiovaskularnog sistema, jetre i bubrega (p)
16. Farmakokinetičke karakteristike lekova u starih osoba (z)
17. Zakonski propisi i druga akta iz oblasti higijensko sanitarnih uslova za rad prirodnih lečilišta (p)
18. Sanitarna zaštita banjsko-klimatskih mesta (p)
19. Principi pravilne ishrane (z)
20. Biometeorološki instrumenti i principi primene
21. Bioklimatski elementi i pojave (z)
22. Meteorotropizam pojedinih bolesti (z)
23. Indikacije i kontraindikacije za primenu klimatoterapije (z)
24. Fiziološko dejstvo mineralnih voda (z)
25. Indikacije i kontraindikacije za primenu mineralnih voda (z)
26. Fiziološko i terapijsko delovanje i indikacije za priimenu lekovitih blata (z)
27. Delovanje, metode primene i indikacije i kontraindikacije za primenu gasova (z)
28. Osnovne karakteristike prirodnih lečilišta (p)
29. Radioobeleživači u dijagnostici (p)
30. Ultrasonografske metode kod različitih oboljenja (p)
31. Reografija i reoencefalografija (p)
32. Balneoklimatska reakcija (z)
33. Sportsko-rekreativne aktivnosti u sklopu banjskoklimatskog lečenja (p)
34. Magnetoterapija (p)
35. Ultrazvučna terapija (p)
36. Primena biostimulativnog lasera (p) -
37. Štetno dejstvo nejonizujućeg zračenja (z)
38. Parafango i frango terapija (p)
39. Hidrokineziterapija (p)
40. Podvodna ekstenzija (p)
41. Refleksoterapeutska metode u terapiji (p)
42. Masaža i ostali oblici mehaničke energije (p)
43. Funkcionalna ispitivanja kardiorespiratornog sistema (p)
44. Funkcionalna ispitivanja lokomotornog sistema (p)
45. Funkcionalna ispitivanja neuromišićnog sistema
46. Funkcionalna ispitivanja perifernog krvotoka (p)
47. Biofidbek (p)
48. Doziranje pri fizičkoj aktivnosti (z)
49. Tehnike zdravstveno-vaspitnog rada (z)
50. Balneoklimatski činioci u tretmanu bolesti kardiovaskularnog sistema (z)
51. Balneoterapijski činioci u tretmanu nespecifičnih oboljenja pluća (z)
52. Balneoterapijski činioci u tretmanu oboljenja arterija i vena (z)
53. Balneoterapijski činioci u tretmanu hroničnih nezapaljenskih oblika reumatizma (Reumatoidni artritis, Mb.Bechterew...) (z)
54. Balneoterapijski činiocu u tretmanu artroza velikih zglobova (z)
55. Balneoterapijski činioci u tretmanu degenerativnih promena kičmenog stuba (z)
56. Balneoterapijski činioci u tretmanu lezija perifernih nerava (z)
57. Balneoterapijski činioci u tretmanu dijabetesa (z)
58. Balneoterapijski činioci u tretmanu oboljenja gastrointestinalnog trakta (hronični gastritis, ulkusna bolest želuca, dudenuma, poremećaji funkcije tankog creva, gastro-dudenuma i kolona, hronični pankreatitis) (z)
59. Balneoterapijski činioci u tretmanu bolesti hepatobilijarnog trakta (hronični hepatitis, holelitijaza, holecititis, diskinezija žučne kese) (z)
60. Balneoterapijski činioci u bolestima nervno-mišićnog sistema (z)
61. Balneoterapijski činioci u tretmanu bolesti eritrocitne loce i retikulohistiocitnog sistema (eritrocitna i leukocitna loza, hemoragijski sindromi) (z)
62. Balneoterapijski činioci u tretmanu lokomotornog sistema (distrofije, lokomocije, stanja posle preloma) (z)
63. Balneoterapijski činioci u tretmanu ginekoloških oboljenja (z)
64. Balneoterapijskih činioci u tretmanu bolesti bubrega i mokraćnih puteva (z)
65. Balneoterapijski činioci u lečenju psorijaze, profesionalnih dermatoza (z)
66. Balneoklimatski činioci u bolestima dečijeg doba (z)
67. Balneoklimatski činioci u profesijskim oštećenjima i oboljenjima (z)
68. Balneoterapijski činioci u profilaksi (z)
69. Banjsko-klimatska mesta u vanrednim uslovima (z)
LEGENDA:
(z) = zna,
(p) = poznaje
III
KATALOG VEŠTINA
1. Propisivanje dijetalne ishrane kod pacijenata patoloških stanja (u)
2. Izračunavanje integralne temperature kože (i)
3. Rukovanje biometeorološkim instrumentima (u)
4. Ultrasonografska ispitivanja kod oštećenja: kardio-vaskularnog i nervnog sistema, u ginekologiji (u)
5. Primena radioobeleživača u dijagnostici (u)
6. Reografska i reoencefalografska ispitivanja (u)
7. Tehnike zdravstvenog vaspitanja (i)
8. Eletrodijagnostička ispitivanja (u)
9. Ispitivanje mišićne snage, obima pokreta, dužine ekstremiteta (i)
10. Merenje temperature kože (i)
11. Eletrodermatometrija elektrokožne probe, fotodijagnostika Wood-ovim svetlom (i)
12. Ispitivanje položaja tela (i)
13. Zračenje specijalnim izvorima svetlosne energije (i)
14. Primena biostimulativnog lasera (i)
15. Dijatermokoagulacija (i)
16. Elektrodesikracija (i)
17. Vaskulator (i)
18. Trakcija kičmenog stuba (u)
19. Osnovne vežbe disanja (u)
20. Posturalna drenaža (u)
21. Ispitivanje funkcije hoda (i)
22. Masaža vezivnog tkiva i masaža po refleksnim zonama (u)
23. Akupresura i akupunktura (u)
24. Elektrostimulacija skeletne i glatke muskulature (i)
25. Zaštitni položaj kod bola u leđima (i)
26. Rukovanje aparatom za kiseonik (i)
27. Primena različiti oblika elektroterapeutskih procedura (jednosmerna i naizmenična struja) (u)
LEGENDA
(u) + upoznaje
(i) = izvodi sam
(12 meseci)
Teorijska nastava
1. Davaoci krvi i organizacija dobrovoljnog davalaštva krvi
- Definicija transfuziologije
- Izvori krvi; davalaštvo; organizacija okupljanja davalaca krvi, motivacija za davanje krvi; način davanja krvi
2. Kolekcija, priprema i konzervacija krvi i komponenata krvi
- Upoznavanje sa tehnikom uzimanja i konzervisanja krvi, principima čuvanja i kontrole konzervisane krvi
- Aferezno prikupljanje krvnih komponenti (plazmafereza, trombocitofereza, granulacitofereza, afereza limfoidnih ćelija, afereza matičnih ćelija hematopoeze)
- Priprema komponenata krvi (preparati eritrocita, trombocita, leukocita, zamrznute sveže plazme, krioprecipitata i dr.) i derivata krvi (albumini, imunoglobulini i dr.)
- Promene u konzervisanoj krvi
3. Testiranje donorske krvi
4. Imunohematologija i imunoserologija krvnih grupa
- Imunologija i serologija krvnih grupa (AVO, Rh i drugih krvnogrupnih sistema)
- Značaj antigena trombocita i leukocita
- Sudskomedicinski značaj krvnih grupa
- Značaj krvnogrupnih sistema za trudnoću (senzibilizacija na krvnogrupne antigene, imunološke karakteristike, klinička slika i lečenje hemolitičke bolesti novorođenčeta)
5. Izbor krvi za transfuziju - testovi kompatibilnosti
6. Osnovi kliničke imunologije HLA sistem
HLA sistem, značaj za transplantaciju i metode ispitivanja
7. Terapija komponentama i derivatima krvi
Principi usmerene hemoterapije
- Primena krvi - komponenata i derivata, indikacije, kontraindikacije i terapijski efekat (Supstituciona terapija komponentama i derivatima krvi u lečenju urođenih koagulopatija - hemofilija, spontanih krvarenja i pripreme za hirurške intervencije)
- Autologna transfuzija - alternativa homolognoj transfuziji (preoperacijska autologna kolekcija krvi, akutna normovolemijska hemodilucija, perioperacijsko spašavanje krvi - intraoperacijsko spašavanje krvi / eritrocita, posle operacijsko sakupljanje)
- Terapijske afereze (izmena plazme, terapijske citafereze)
8. imunomodulatorni mehanizmi i terapijski pristupi
Imunoinflamatorni citokini (interleukuni, interferon, faktor nekroze tumora) Terapijska upotreba imunoglobulina Transplatacija matičnih ćelija hematopoeze
Adoptivna imunoterapija (limfokinima aktivisane ćelije ubice, tumor infiltrirajući limfociti)
9. Nepovoljni efekti hemoterapije (posttransfuzione reakcije)
Nepovoljni efekti hemoterapije (imunološki, neimunološki, rani, kasni) Komplikacije pri primeni masivnih transfuzija
10. Bolesti koje se prenose transfuzijama krvi
12. Uloga službe za transfuziologiju u transplantaciji tkiva i organa
13. Odabrano poglavlje iz uže specijalizacije iz kliničke transfuziologije
IMUNOLOGIJA
- Struktura i funkcija imunološkog sistema (građa, organizacije, ontogeneza, diferencijacija, maturacija, membranski markeri i funkcija T i B limfocita) |
3 časa |
- Imunoglobulini (sinteza i funkcija) |
2 časa |
- Monoklonska antitela (značaj i tehnologija hibridoma) |
1 čas |
- Komplement - građa i funkcija |
2 časa |
- Antigen prezentujuće ćelije, interreakcija sa T i B limfocitima, adhezini, intergrini, selektivni |
2 časa |
- Uloga citokina u regulaciji imunog odgovora |
1 čas |
- Genetska kontrola imunološke homeostaze (uloga glavnog histokompatibilnog kompleksa) |
2 časa |
- Imunologija transplantacije |
2 časa |
- Imunomodulacija |
2 časa |
- Autoimunost |
1 čas |
- Odabrana poglavlja iz imunologije (u dogovoru sa mentorom) |
|
HEMATOLOGIJA
- Normalna hematopoeza (struktura i funkcija koštane srži) |
1 čas |
- Fiziologija hemostaze |
1 čas |
- Bolesti matične ćelije hematopoeze |
|
uvod i klasifikacija, klonovano poreklo malignih hematoloških bolesti (akutne i hronične mijeloproliferativne bolesti, limfoproliferativne bolesti), mijelodisplazije, aplastična anemija, paroksizmalna noćna hemoglobinurija) |
4 časa |
- Bolesti eritrocita |
|
anemije (zbog poremećaja: proliferacije i diferencijacije, sazrevanja eritrocita, ubrzane razgradnje eritrocita, nepoznatog i višestrukog mehanizma) |
4 časa |
- Bolesti granulocita, monocita i makrofaga |
2 časa |
- Bolesti limfocita i plazma ćelija |
|
imunodeficijentna stanja, neoplastične bolesti limfocitnog sistema (B i T hronična limfocitna leukemija), maligni limfomi |
4 časa |
- Akutne leukemije |
2 časa |
- Bolesti uzrokovane poremećajima hemostaze |
|
vaskulopatije, trombocitopenije i trombocitopatije, sklonost krvarenju zbog poremećaja koagulacije krvi (nasledni i stečeni), tromboembolijska bolesti, antikoagulantni lekovi |
4 časa |
- Transplatacija koštane srži |
2 časa |
- Odabrana poglavlja iz hematologije (u dogovoru sa mentorom) |
|
Praktična nastava
1. Izbor davalaca krvi i konzervacija krvi
Klinički pregled davaoca krvi Venepunkcija
Uzimanje i konzervacija krvi Čuvanje i kontrola konzervisane krvi
Evidencija, dokumentacija i informacioni sistem u transfuziologiji Imunizacija i reimunizacija davaoca
2. Priprema komponenata od krvi
Organizacija pripremanja komponenata krvi (eritrociti, leukociti, trombociti, zamrznuta sveža plazma, neociti, krioprecipitat) (dobra proizvođačka praksa) Kriokonzervacija
Upoznavanje sa trebovanjima za komponente krvi Racionalna primena komponenata krvi
3. Posebni oblici davanja krvi i primena transfuziologije
Citafereze (donorske i terapijske) Ambulantna transfuzija Autologna transfuzija Posttransfuzione reakcije
4. Prenatalna zaštita
Plazmafereza malog volumena Intrauterina transfuzija
5. Frakcionisanje plazme
Izvođenje procesa frakcionisanja plazme
Pripremanje albuminskih i imunoglobulinskih preparata
Stabilni preparati krvi i transmisija bolesti
6. Imunoserologija
Izvođenje testova: određivanje krvnih grupa u AVO i ostalim krvnogrupnim sistemima, određivanje sekretornog statusa
Skrining antieritrocitnih antitela
Identifikacija antieritrocitnih antitela i titar
Coombsov test
Veštačenje očinstva
Pretransfuzijski testovi
Izbor krvi kod senzibilisanih osoba
7. Transmisivne bolesti
Izvođenje testova za: HbsAg, anti-HCV, anti-HIV i TPHA
8. Transplataciona imunologija
Tipizacija HLA antigena, iščitavanje i tumačenje rezultata Ukrštena reakcija između seruma pacijenata i limfocita i davaoca Skrining seruma na HLA antitela
Priprema pacijenata za transplantaciju (protokol donor specifičnih transfuzija)
9. Hemostaza
Hemoragijski sindromi - nasledni i stečeni
a) razgovor sa pacijentom
b) upoznavanje sa Centrom za hemofiliju
Laboratorijska dijagnostika hemoragijskih sindroma i tromboze a) izvođenje screening i specifičnih testova
Kontrola antikoagulantne terapije - tumačenje i izdavanje rezultata
10. Odabrana poglavlja iz kliničke transfuziologije (u dogovoru sa mentorom)
(12 meseci)
I Semestar
Nastavne jedinice:
- Istorijat Sudske psihijatrije
Pravna, poslovna i parnična sposobnost
Pojam subjekta u pravu, fizičko i pravno lice, deca, maloletnici, punoletna lica
Vrste pravnih poslova - poslovi među živima i za slutiti, jednostrani i dvostrani Pojam i sadržina testamenta
Sposobnost za pravljenje testamenta, opozivanje testa - 1, ništavnost testamenta, tumačenje testamenta Pojam braka i bračnih smetnji
Pojam nevažećeg braka. Nepostojeći ništavni brak duševnog oboljenja
Razvod braka zbog duševnog oboljenja i posledice Vrste starateljstva nad maloletnicima i nad licima lišenih poslovne sposobnosti
Pojam potpune i delimične poslovne nesposobnosti Veštačenje testamenta i raznih ugovora Veštačenje poslovne sposobnosti
- Veštačenje u predmetima razvoda braka. Dodela dece, veštačenje roditelja i dece
Pojam opšte, životne i radne sposobnosti
Veštačenje radne sposobnosti
Pojam neimovinske i imovinske štete
- Veštačenje bolnice, straha, unakaženosti i estetske unakaženosti
- Veštačenje telesnih povreda
- Veštačenje o radnoj sposobnosti na zahtev SIZ-a za penzijsko osiguranje
Problem rentne neuroze
Pojam Krivičnog prava i odnos istog sa Psihijatrijom
Pojam Krivičnog dela. Činjenje, nečinjenje i posledice
Pojam društvene opasnosti dela
Objekt i subjekt krivičnog dela
Pojam uračunljivosti sa aspekta Krivičnog prava
- Metode utvrđivanja uračunljivosti odnosno neuračunljivosti, biološke, psihološke i druge metode
- Zakonski pojam bitno smanjene uračunljivosti
- Pojam Actiones liberae in causa u vezi člana 12. stav 3. Krivičnog zakona
- Vrste nevinosti. Svesni i nesvesni nehat
- Mere bezbednosti medicinskog karaktera. Čuvanje i lečenje u psihijatrijskoj ustanovi, stacionaru ili na slobodi.
- Maloletnička delikvencija i inplikacije
Pojam sudsko-psihijatrijskog veštačenja
Razlika između svedoka i veštaka
Veštačenje po spisima
Veštačenje u toku sudskog postupka
- Psihijatrijski bolesnik pred sudom, kao stranka ili svedok
II Semestar
Medicinska psihologija, sudska patopsihologija i sudska psihopatologija
Filozofsko i psihološko određivanje prema pojmu duševni život
Strukture ličnosti, odbrambeni mehanizmi, psihoanalitičko tumačenje ličnosti
Lolistički pristup ličnosti i multidimenziona terapija nastanka mentalnih poremećaja
Forenzički značaj poremećaja svesti
Forenzički značaj poremećaja opažanja
Forenzički značaj poremećaja pažnje
- Forenzički značaj poremećaja pamćenja
Forenzički značaj poremećaja inteligencije
Forenzički značaj poremećaja mišljenja
Forenzički značaj poremećaja emocija
Forenzički značaj poremećaja volje i motiva
"Normalna" i "patološka" motivacija za krivičnu radnju
- Nesvesna i svesna motivacija za krivično delo.
Sudska psihijatrija Ukupni broj časova
Forenzički značaj endogenih psihoza
Forenzički značaj simptomatskih psihoza
- Forenzički značaj reaktivnih psihoza.
- Forenzički značaj osoba sa dijagnozom "Poremećaj ličnosti"
- Forenzički značaj neuroza
Forenzički značaj osoba sa intelektualnim oštećenjem, oligofranija i demencija
Forenzički značaj osoba sa sumanutim sindromom
Metode kliničkog i parakliničkog ispitivanja sudskog ispitanika
- Veštačenje u oblasti tzv. prinudnog prijema u psihijatrijsku ustanovu
Veštačenje u oblasti akutnog napitog stanja (tipičnog i atipičnog) i u oblasti hroničnog alkoholizma
Značaj alkoholemije u toku veštačenja
- Veštačenje u oblasti seksualnih delikata ("bludne radnje")
Kulturalni aspekt nekih delikata u SRJ
Neukazivanje lekarske pomoći
Lekarska tajna
Nesavesno lečenje bolesnika
- Pojmovni semantički problemi na nivou Pravo - Sudska psihijatrija: uračunljivost, rasuđivanje, stav 3. člana 12. KZ itd.
(12 meseci)
1. Teorijske osnove bolesti zavisnosti:
2. Definisanje pojma zavisnosti, klasifikacija bolesti zavisnosti.
3. Epidemiološki metod u proučavanju bolesti zavisnosti.
4. Biološke osnove zavisnosti (farmakologija i neurofiziologija droga), uticaj droga na neurotransmisiju, mehanizmi žudnje za supstancom, mehanizmi nagrađivanja.
5. Etiologija bolesti zavisnosti.
6. Genetika bolesti zavisnosti.
7. Psihološke osnove zavisnosti .
8. Sociokulturne osnove zavisnosti.
9. Mogućnosti lečenja i rehabilitacije zavisnika u zajednici (na zajednici bazirani model).
A. ZAVISNOSTI OD ALKOHOLA
10. Epidemiološki aspekti i faktori održavanja alkoholizma.
11. Definicija i klasifikacija alkoholizma.
12. Tipologija alkoholizma.
13. Faze u razvoju alkoholizma.
14. Fiziološki i metabolički aspekti delovanja alkohola.
15. Dijagnoza zloupotrebe i zavisnosti od alkohola (dijagnostički kriterijumi).
16. Posledice alkoholizma (zdravstvene, porodične, profesionalne, socijalne).
17. Recidiv kod alkoholičara.
18. Faktori rizika za recidiv kod alkoholičara.
19. Uticaj stresa i životnih kriza na razvoj alkoholizma.
B. ZAVISNOSTI OD DROGA
20. Definicija i klasifikacija upotrebe i zloupotrebe psihoaktivnih supstanci.
21. Klase supstanci.
22. Novi trendovi upotrebe supstanci - sintetičke droge.
23. Klasifikacija sintetičkih droga.
24. Biološki, psihološki i socijalni faktori rizika za razvoj zavisnosti od droga.
25. Zavisnosti od droga kod dece i omladine.
26. Posledice zavisnosti od psihoaktivnih supstanci.
27. Komorbiditet bolesti zavisnosti.
28. HIV, AIDS i bolesti zavisnosti.
V. ZAVISNOST OD DUVANA
1. Epidemiologija.
2. Faktori koji utiču na pušenje.
3. Biološke osnove i mehanizmi delovanja nikotina.
4. Posledice pušenja.
G. DRUGI OBLICI ZAVISNOSTI:
1. Kockanje.
2. Zavisnost od interneta.
3. Zloupotreba hrane (gojaznost).
4. Adiktivna ponašanja i traganje za senzacijama.
TERAPIJA ZAVISNOSTI
A. Terapija alkoholizma
1. Savremeni terapijski pristupi alkoholizmu.
2. Specifičnosti motivacionog postupka u alkoholizmu.
3. Prvi intervju sa alkoholičarem.
4. Dispanzerski (ambulantni rad) sa alkoholičarem .
5. Kliničko (bolničko) lečenje alkoholičara.
6. Dnevna bolnica u tretmanu alkoholičara .
7. Sistemska porodična terapija alkoholizma.
8. Farmakoterapija alkoholizma (akutna intoksikacija, apsitenencijalni sindrom, delirijum).
9. Specifični terapijski pristupi pojedinim subgrupama alkoholičara (mladi, žene, stari, javne ličnosti, kombinovane toksikomanije).
10. Instrumenti u dijagnostici bolesti zavisnosti (skale i upitnici).
11. Anonimnost u lečenju alkoholičara - etički, terapijski i socijalni aspekti.
12. Socioterapijski pristup u lečenju (klubovi lečenih alkoholičara).
13. Prevencija recidiva.
14. Trajanje terapijskog procesa.
B. Terapija zavisnosti od droga
1. Rane mere u eksperimentalnoj upotrebi droga (savetodavni rad, mlađi, porodice, škola)
2. Prvi intervju i motivacioni postupak (zavisnik i porodica)
3. Farmakoterapijski pristup u lečenju zavisnika od droga.
4. Terapija akutne intoksikacije, apstinencijalne krize i overdoze.
5. Detekcija supstanci u urinu i drugim telesnim uzorcima.
6. Specifičnosti terapije zavisnika od pojedinih klasa substanci.
7. Oslonci u lečenju bolesti zavisnosti (pacijent, farmakoterapija, porodična i socijalna mreža, stručni tim).
8. Psihoterapija bolesti zavisnosti (psihodinamski pristup, individualna i grupna psihoterapija, porodična terapija, psihodrama, prevencija recidiva kao psihoterapijski pristup).
9. Organizacija zdravstvene i socijalne zaštite zavisnika od droga.
10. Programi redukcije štete.
V. Terapija zavisnosti od duvana
1. Dijagnoza i procena stepena zavisnosti od nikotina.
2. Metode i faze u lečenju nikotinizma.
3. Farmakoterapija nikotinizma.
G. Terapija drugih oblika zavisnosti
1. Kockanje.
2. Zavisnost od interneta.
3. Zloupotreba hrane (gojaznost).
4. Adiktivna ponašanja i traganje za senzacijama.
VI. PREVENCIJA BOLESTI ZAVISNOSTI
1. Programi prevencije bazirani na aktivnostima u zajednici.
a. Preventivni programi u školama.
b. Pristupi bazirani na davanju informacija.
c. Pristupi bazirani na izmeni sistema vrednosti i sticanju novih veština.
d. Pristupi bazirani na pružanju otpora uticaju grupe vršnjaka.
e. Pristupi bazirani na traženju alternativa.
f. Pristupi koji se oslanjaju na uticaju vršnjaka, idola, lidera.
2. Programi zasnovani na unapređenju zdravlja u populaciji.
3. Principi prevencije bolesti zavisnosti u zajednici.
a. Grupacije stanovništva koje se obuhvataju programom prevencije
b. Preduslovi za uspešnu realizaciju programa prevencije.
4. Organizacija sprovođenja programa prevencije.
a. Nosioci programa prevencije
b. Operativni plan prevencije.
5. Programi prevencije bolesti zavisnosti kroz edukaciju.
a. Edukacija edukatora
b. Edukacija zdravstvenih radnika
c. Edukacija predstavnika svih društvenih struktura u lokalnoj zajednici.
VII. RESOCIJALIZACIJA I REINTEGRACIJA LEČENIH ZAVISNIKA
1. Osnovni principi resocijalizacije i reintegracije lečenih zavisnika.
2. Organizacija službi socijalnog rada.
3. Organizacija pedagoškog rada.
4. Principi organizovanja specifičnih ustanova u reintegracionom procesu (komune).
5. Organizacija nevladinih organizacija u borbi protiv zloupotrebe hemijskih sredstava.
6. Organizovanje građana u lokalnoj zajednici.
7. Mogućnosti zapošljavanja lečenih zavisnika.
8. Alternativni modeli lečenja.
VIII. DRUŠTVO I PROBLEMI ZLOUPOTREBE ALKOHOLA I DROGA
1. Kriminalitet i droga.
2. Ekonomski aspekti upotrebe droga
3. Službe javne bezbednosti i zavisnosti.
4. Saobraćajni traumatizam i upotreba droga.
5. Forenzički značaj zavisnosti.
IX. NAUČNOISTRAŽIVAČKI RAD U PROBLEMIMA ZAVISNOSTI
1. Epidemiološka istraživanja bolesti zavisnosti.
2. Istraživanja komorbiditeta bolesti zavisnosti.
3. Istraživanja zavisnosti na animalnom modelu.
4. Istraživanja novih vidova zavisnosti.
PRAKTIČNA NASTAVA I VEŠTINE
U toku praktične nastave kandidat stiče sledeće veštine:
1. Uspostavljanje kontakta sa zavisnikom, porodicom i okolinom.
2. Tehnika prvog intervjua sa zavisnikom i porodicom.
3. Veštinu motivisanja zavisnika, porodice i okoline.
4. Dijagnostika zavisnosti.
5. Dijagnostika u okviru dualne dijagnoze.
6. Specifičnosti terapijskog pristupa.
7. Principi medikamentozne terapije: intoksikacija, apstinencijalni sindrom, overdoze.
8. Psihoterapija bolesti zavisnosti.
9. Organizacija preventivnog rada i uključivanje u timski rad.
10. Organizacija reintegracije zavisnika u porodičnu i socijalnu mrežu.
11. Sticanje veštine u organizaciji prevencije u zajednici (rad na terenu u cilju organizacije preventivnih aktivnosti u lokalnoj zajednici).
12. Rad sa rezistentnim zavisnicima.
13. Organizacija bolničkog i vanbolničkog tretmana zavisnika.
14. Savetodavne veštine u radu sa mladima pod rizikom.
15. Integrativni rad u bolestima zavisnosti (saradnja ustanova u društvenom, privatnom i nevladinom sektoru, oblasti prevencije, lečenja, rehabilitacije, edukacije i istraživanja bolesti zavisnosti).
Kandidati u toku programa uže specijalizacije imaju tri kolokvijuma u oblasti dijagnostike, lečenja i prevencije, kao i teorijska predavanja iz ovih oblasti.
(12 meseci)
Teorijska nastava i praktična nastava obavlja se na medicinskim fakultetima i nastavnim bazama u ukupnom trajanju uže.
RAZVOJNA MORFOLOGIJA REPRODUKTIVNOG SISTEMA FIZIOLOGIJA I PATOFIZIOLOŠKI PROCESI U
HUMANOJ REPRODUKCIJI
GENETSKI POREMEĆAJI I NJIHOVO PRAVOVREMENO OTKRIVANJE
ENDOKRINOLOŠKI POREMEĆAJI U HUMANOJ REPRODUKCIJI
IMUNOLOGIJA I IMUNOLOŠKI POREMEĆAJI VEZANI ZA HUMANU REPRODUKCIJU
PERINATALNA MEDICINA:
FUNKCIJA FETOPLACENTNE JEDINICE
BIOHEMIJSKI POKAZATELJI FETALNOG STANJA
KARDIOTOKOGRAFIJA
BIOFIZIČKI PROFIL PLODA
SONOGRAFIJA U NADZORU GRAVIDITETA
DOPLER I KOLORDOPLER U OPSTETRICIJI
FIZIOLOGIJA I BIOHEMIZAM PLODOVE VODE
PRENATALNI INVAZIVNI DIJAGNOSTIČKI POSTUPCI
BAKTERIJE I VIRUSI - UZROČNICI INFEKCIJE U TRUDNOĆI
TRUDNOĆA I INFEKCIJA TOKSOPLAZMOZOM
INFEKCIJA HLAMIDIJOM I MIKROPLAZMOM U HUMANOJ REPRODUKCIJI
SPONTANI POBAČAJ
PREVREMENI POROĐAJ
HIRURŠKE BOLESTI I NJIHOV TRETMAN TOKOM TRUDNOĆE
DIJAGNOSTIKA I LEČENJE MALIGNIH BOLESTI U TRUDNOĆI
POPIS VEŠTINA
1. PLACENTA
- stvaranje placente i morfološka struktura
- osnovna jedinica (histološka) placente
- razmena materija
- transfer kroz posteljicu
- funkcije placente
- respiratorna i nutritivna
- endokrina funkcija placente
- protektivna i ekskretorna funkcija - pojam fetoplacentnog jedinstva u međuzavisnosti funkcije
- sonografske karakteristike
- maturacija placente
- nepravilno usađena posteljica i negativne implikacije
- uticaj oboljenja majke na posteljicu
2. INVAZIVNA PRENATALNA DIJAGNOSTIKA
- Metode otkrivanja urođenih poremećaja u perinatologiji
- Uzimanje uzoraka biopsije horionskih resica (CVS)
- Metoda baze kariotipizacije
- Rana amniocenteza
- Kultura ćelija plodove vode i određivanje kariotipa
- Utvrđivanje metaboličkih enzimskih poremećaja iz ćelija plodove vode
- Kordocenteza - tehnika izvođenja
- Utvrđivanje kariotipa ploda iz fetalne krvi
- Utvrđivanje imuno-hematoloških poremećaja ploda
- Opšti principi prenatalnog utvrđivanja infekcije majke i fetusa
- Utvrđivanje TORCH infekcija: Toksoplazma gondi
- Detekcija virusnih infekcija u trudnoći (CMV, HVH, HIV)
- Rh imunizacija: postupak u dijagnostici-intrauterina intravaskularna transfuzija - fetalna terapija
3. SAVREMENA ANTENATALNA DIJAGNOSTIKA
- enzimska dijagnostika (alkalna fosfataza, oksitokinaza, diaminooksidaza, leucinamionopeptidaza, ceruloplazmin
- hormonska dijagnostika - opšti principi - određivanje gonadotropina, progesterona, estrogena
- značaj određivanja humanog placentnog laktogena i proteina placente (PP)
- utvrđivanje vrednosti specifičnog glukoproteina placente
- biofizički način praćenja trudnoće opšti principi
- kardiotokografija
- primena ultrazvuka u akušerstvu - opšti principi
- sonografsko utvrđivanje starosti trudnoće
- sonografska lokalizacija placente
- predikacija maturacije placente sonografskim putem
- primena ultrazvuka u invazivnim dijagnostičkim procedurama
- značaj određivanja biofizičkog profila
- predikcija fetalnog rasta i mase ploda
- ultrazvučno utvrđivanje količine i kvaliteta plodove vode
- otkrivanje fetalnih anomalija ultrazvukom
4. OBOLJENJA I STANJA MAJKE U GRAVIDITETU
- gestacioni dijabetes melitus
- pregestacijski dijabetes (insulin zavisni)
- protokol za vođenje dijabetičnih trudnoća
- EPH gestotis
- Terminalni stadijum gestoza
- Rh izoimunizacija
- Morbus heemoliticus neonatorum
- Endokrina oboljenja u trudnoći (hipofiza, tiroidna nadbubreg)
- Srčane bolesti u trudnoći - imunološki poremećaji u graviditetu
- Hirurška oboljenja i graviditet
- Sistemski lupus eritematodes
- Višeplodna trudnoća i prenesenost
- Perinatalnai AIDS
- Onkogeni problemi u perinatalnoj medicini
- Koagulacioni poremećaji u graviditetu
- Jatrogeni poremećaji u periodu graviditeta
- Konatalna Toksoplazmoza
- Virusne infekcije majke (HIV, CMV, Zoster)
- INFEKCIJE Chlamydia trachomatis i Mycoplasma
5. PLODOVA VODA
- opšte karakteristike plodove vode
- fizičko hemijske osobine
- uloga plodove vode u graviditetu
- razvoj fetalnih pluća i mehanizam disanja
- stvaranje i sastav surfaktanta i značaj za disanje
- uzimanje plodove vode amniocentezom radi određivanje fetalne plućne maturacije
- metode određivanja plućne maturacije: test pene (shake test), Lecitin/sfinogomijelin (LS odnos)
- značaj određivanja fosfatidilgicerola u plodovoj vodi
- kvantitativno određivanje lecitina
- citološki elementi plodove vode u predikciji fetalne maturacije
- određivanje kreatinina plodove vode i njegov značaj - značaj određivanja glukoze za predikciju zrelosti ploda
- bilirubin plodove vode u predikaciji stepena hemolitičke bolesti (Liley graph) - enzimska aktivnost plodove vode
- određivanje krvne grupe fetusa iz ćelija plodove vode
6. POROĐAJ KAO FENOMEN REPRODUKCIJE
- mehanizam materičnih kontrakcija
- komplikacije u I i II porođajnom dobu
- nepravilna funkcionalna aktivnost materice u porođaju
- komplikacije I i II porođajnog doba
- normalan porođaj kao fenomen reprodukcije
- spontani prevremeni porođaj
- spontani pobačaj
- savremeno vođenje porođaja (indukovani i dirigovan)
- patološki porođaj
- osnovne karakteristike
- porođaj kod višestrukih trudnoća
- vođenje porođaja kod prenesenih trudnoća
- princip vođenja porođaja kod trudnoća sa visokim rizikom
- primena medikamenata (spazmolitici, analgetici i tokolitici)
- koagulacioni poremećaji i reperkusije u porođaju
- šok u akušerstvu
- akušerske operacije
- porođaj kod srčanih bolesti majke
- carski rez: indikacije i tehnika
- patološki peurperium
- povrede neonatusa u toku porođaja
- intrapartalna asfiksija: detekcija
- primena intrauterine kardiotokografije u porođaju
- postupak sa neonatusom majki sa Rh izoimunizacijom
- praćenje neonatusa majki sa Dijabetes melitusom
(12 meseci)
I
Fizijatrijska preventiva bolesti dečjeg doba
Fiziologija razvojnog doba
Fizijatrijska propedevtika
Dijagnostičke metode
Fizikalni agensi u pedijatriji
II
1. Obstetrična trauma i oboljenja koštano-zglobnog i neuromišićnog sistema u dece
2. Bolesti i povrede centralnog i perifernog nervnog sistema
3. Oboljenja kardiovaskularnog sistema, kože i vezivnog tkiva i sistemska oboljenja
4. Bolesti organa za disanje i organa za varenje
5. Bolesti hematopoetskog sistema, metabolizma i urogenitalnog sistema.
III
6. Ovladavanje tehnikom fizijatrijskog pregleda novorođenčeta, odojčeta, malog, predškolskog i školskog deteta
7. Ovladavanje tehnikom pregleda funkcija pojedinih sistema u okviru pojedinih patoloških stanja
8. Osposobljavanje za samostalno izvođenje fizijatrijske propedeutike i osnovnih ED metoda
9. Ovladavanje postupcima terapijske primene termoterapije
10. Ovladavanje postupcima terapijske primene sonoterapije
11. Ovladavanje postupcima terapijske primene elektroterapije
12. Učešće u analizi EMG, ENG, SEP-a
13. Osposobljavanje za interpretaciju radioloških ispitivanja
14. Ovladavanje u postupcima primene fizioterapije i rehabilitacije kod bolesti i povreda centralnog i perifernog nervnog sistema
15. Ovladavanje postupcima fizijatrijskog lečenja kod oboljenja koštano-zglobnog i neuromišićnog sistema u dece
16. Samostalno propisivanje ortoza i protetskih sredstava
17. Samostalno aplikovanje ortotskih i protetskih pomagala
18. Ovladavanje u postupcima fizijatrijskog lečenja kod respiratornih oboljenja i kardiovaskularnih
19. Ovladavanje postupcima lečenja kod hroničnih metaboličkih i hematopoetskih bolesti
20. Aktivno učestvovanje u timskom radu kod kraniocerebralnih povreda
21. Osposobljavanje za procenu efekata rane rehabilitacije postoperativno
Klinička praksa (6 meseci)
1. Klinička fizijatrija (5 meseci)
2. Rana postoperativna rehabilitacija (1 mesec) Elektrodijagnostika (3 meseca):
1. Klasična ED (1 mesec)
2. EMG (1 mesec)
3. EP (1 mesec)
Fizikalni agensi (2,5 meseca)
Propisivanje i aplikacija ortotskih i protetskih pomagala (1 nedelja):
Banjsko i klimatsko lečenje (1 nedelja)
(12 meseca)
I
Medicinsko odlučivanje: priroda kliničkih odluka, uslovi neodređenosti i proces dijagnostikovanja; odlučivanje u uslovima nesigurnosti; određivanje verovatnoće pre testa; subjektivne i objektivne; merenje operativnih karakteristika dijagnostičkih testova; verovatnoće posle testa: produktivna vrednost testa i Bauesova teorema; drvo odlučivanja.
Medicinski podaci: tipovi medicinskih podataka; upotreba medicinskih podataka; prikupljanje, čuvanje i korišćenje podataka; baze podataka i baze znanja; odnos između podataka i hipoteza.
Osnovni koncepti kompjuterizacije u medicini: pregled kompjuterskog hardvera i softvera; prikupljanje podataka i procesovanje signala; komunikacija podataka i tehnologija mreža.
Dizajniranje sistema i njihova procena: kompjuterski sistemi i upotreba; razvoj i primena medicinskih informacija sistema; procena medicinskih informacionih sistema;
Medicinska informatika: medicinska dokumentacija; bolnički informacioni sistem, laboratorijski informacioni sistem, farmakološki informacioni sistem; radiološki informacioni sistem; sistem praćenja pacijenta; informacioni sistem u primarnoj zaštiti; bibliotekarski informacioni sistem; sistemi za podršku kliničkog odlučivanja; sistemi kliničkih istraživanja; kompjuteri u medicinskoj edukaciji; sistem zdravstvenog osiguranja; finansiranje zdravstva i procena tehnologija; pravci razvoja primene kompjutera u sistemu zdravstvene zaštite.
II
(a) Praktičan rad sa korisničkim paketima za obradu teksta, grafičkim paketima, unakrsnim tabelama i programima koji podržavaju rad sa bazama podataka.
(b) Rad sa statističkim paketima (SPSS, ...)
(c) Logičko projektovanje IS po definisanom problemu.
(d) Ekstrakcija potrebnih podataka iz projektovanje IS za konkretni istraživački problem i njegovo rešavanje u okruženju statističkog paketa.
(e) Prikaz dobijenih rezultata
Ispiti iz opšte stručnih predmeta polažu se posle odslušane nastave istih.
Ispit iz predmeta Medicinska informatika polaže se posle položenih kolokvijuma iz ostalih predmeta.
40. Klinička neurofiziologija sa epileptologijom
(12 meseci)
I
Klinička elektroencefalografija - Opšti deo. Klinička elektroencefalografija - Specijalni deo. Kompjuterizovana spektralna analiza snage EEG-a (os-i principi i "mapping")
Kompjuterizovana tehnika evociranih potencijala fi modaliteta: VEP, SEP, MSAEP) I. Kognitivni evocirani potencijali (CNV, P-300): Klinička poligvasćŠa
Klinička ehoencefalografija i reoencefalografija
Definicija epilepsija i neurobiološki supstrat Etiologija epilepsija
Kliničke manifestacije i tok epilepsija (specifičnost: usled dobnog uzrasta)
Klasifikacija epileptičnih napada i sindroma
Neuropatologija epilepsija
Neuroradiologija
Status epileptikus
Febrilne konvulzije i epilepsija
Graviditet i epilepsije
Psihijatrijski aspekti epilepsija
Socijalni i psihosocijalni aspekti epilepsija
Medikamentna terapija epilepsija psihoterapija, porodična, bihevijoralna i dijetetska terapija epilepsija
Neurohirurško lečenje epilepsija
II Veštine
Postavljanje kape sa elektrodama po "10 - 20" sistemu kod 60 odraslih pacijenata
Postavljanje kape sa elektrodama po "10 - 20" sistemu kod 30 bolesnika pretškolskog dobnog uzrasta
Postavljanje elektroda po specijalnoj tehnici kod 10 odojčadi
Samostalan rad na EEG aparatu u toku rutinskog snimanja EEG-a i poligrama (EKG, respiracija) u budnosti sa primenom fizioloških aktivacionih metoda (hiperventilacije/HV/ i fotostimulacije/FS) kod 100 pacijenata
Samostalan rad na EEG-POLIGRAFU u toku rutinskog poligrafskog snimanja (tremor, psihogalvanski refleks /PGR/, elektrokardiogram /EKG/, kutani elektromiogram /EMG/, elektrookulogram /EOG/, respiracija) kod 10 pacijenata.
Samostalan rad na EEG-POLIGRAFU u toku SPONTANOG (posle deprivacije) ili MEDIKAMENTNO provociranog spavanja kod 10 pacijenata
Vizuelna analiza EEG-a i poligrama sa deskripcijom, zaključkom i kliničkom interpretacijom nalaza kod 100 pacijenata odraslog i dečijeg dobnog uzrasta
Kompjuterizovana topografska spektralna analiza EEG-a (brain mapping), deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 20 pacijenata
Samostalna registracija vizuelno evociranih potencijala (VEP); analiza krivunja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 15 pacijenata
Samostalna registracija sosatosenzorno evociranih potencijala (SEP) analiza krivulja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 15 pacijenata
Samostalna registracija auditivno evociranih potencijala moždanog stavlja (AEPMS); analiza krivulja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 15 pacijenata
Samostalna registracija kognitivno evociranih potencijala P-300; analiza krivulja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 10 pacijenata
Samostalna registracija kognitivno evociranih potencijala tip Contingent Negative Variation (CNV); analiza krivulja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 10 pacijenata
Samostalno snimanje reoencefalograma (REG), analiza krivulja, deskripcija, zaključak i klinička interpretacija nalaza kod 30 pacijenata
Uzimanje anamneze, neurološki i psihijatrijski nalaz, analiza EEG-a i poligrama, korelacija sa dopunskim nalazima, postavljanje dijagnoze i određivanje medikamentne terapije kod 150 dispanzerskih epileptičnih bolesnika odraslog dobnog uzrasta
Uzimanje anamneze, neurološki i psihijatrijski nalaz, analiza EEG-a i poligrama, korelacija sa dopunskim nalazima, postavljanje dijagnoze i određivanje medikamentne terapije kod 50 dispanzerskih bolesnika predškolskog dobnog uzrasta
Uzimanje anamneze, neurološki i psihički nalaz, analiza EEG-a i poligrama, korelacija sa dopunskim nalazima, postavljanje dijagnoze i određivanje medikamentnog tretmana kod 5 odojčadi Višemesečno farmakokinetsko i farmakodinamsko kliničko praćenje 50 odraslih dispanzerskih bolesnika na monoterapiji antiepilepticima
Višemesečno farmakokinetsko i farmakodinamsko kliničko praćenje 50 odraslih dispanzerskih bolesnika na politerapiji antiepilepticima
Višemesečno farmakokinetsko i farmakodinamsko kliničko praćenje 30 dispanzerskih bolesnika predškolskog dobnog uzrasta na monoterapiji antiepilepticima
Višemesečno farmakokinetsko i farmakodinamsko kliničko praćenje 30 dispanzerskih bolesnika predškolskog dobnog uzrasta na politerapiji antiepilepticima
Formiranje i vođenje Istorije bolesti kod 50 hospitalizovanih odraslih bolesnika. Uzimanje auto i heteroanamneze, neurološki psihijatrijski, opšti pregled, laboratorijske analize likvora i krvi, EEG, CT mozga, evtl. MRI mozga, postavljanje dijagnoze i određivanje terapijskog medikamentnog tretmana i klin. praćenje
23. Formiranje i vođenje Istorije bolesti kod 5 hospitalizovanih bolesnika predškolskog dobnog uzrasta. Kompletan dijagnostički klinički postupak uz dopunske dijagnosticitičke procedura (evtl. CT ili MRI mozga itd.) i određivanje terapijskog medikamentnog tretmana i kliničko praćenje
Kontrolne i dopunske dijagnostičke procedure kod 10 odraslih hospitalizovanih bolesnika sa rezistentnim formama epilepsije. Definisanje terapijskog medikamentnog plana i kliničko praćenje
Kontrolne i dopunske dijagnostičke procedure kod 2 bolesnika predškolskog dobnog uzrasta sa rezistentnim formama epilepsije. Definisanje terapijskog medikamentnog plana i kliničko praćenje
Lečenje i zbrinjavanje 10. hospitalizovanih odraslih bolesnika sa konvulzivnim epileptičnim statusom.
41. Klinička farmakologija - farmakoterapija
(12 meseci)
Cilj uže specijalizacije iz kliničke farmakologije - farmakoterapije je osposobljavanje kadrova za uže specijalizovane poslove u oblasti kliničke farmakologije, sa posebnim osvrtom na racionalnu farmakoterapiju, gde stečena znanja i veštine predstavljaju značajnu nadgradnju u odnosu na ona koja su dobijena tokom osnovne specijalizacije polaznika. Na taj način, po završenoj užoj specijalizaciji iz kliničke farmakologije - farmakoterapije lekar specijalista određene grane medicine treba da je, na osnovu poznavanja farmakokinetike, farmakodinamike i farmako genomike, osposobljen za efikasnu i racionalnu farmakoterapiju, uzimajući u obzir opšte stanje svakog individualnog pacijenta, oboljenje/a koja su kod njega prisutna i sve karakteristike leka/ova koga/je tom pacijentu treba propisati. Takođe, on treba da je u stanju da registruje, prati i prijavljuje neželjene reakcije na lekove Agenciji za lekove i medicinska Srbije, da svojim znanjima aktivno doprinosi njihovoj prevenciji u svakodnevnom radu, kao i da ih uspešno tretira. Pored toga, lekar subspecijalista kliničke farmakologije-farmakoterapije treba da savlada osnove metodologije kliničkog ispitivanja lekova i učestvuje u formiranju protokola za ispitivanje lekova u domenu svoje osnovne specijalizacije. On takođe treba da nauči da analizira upotrebu lekova i troškove koji tom prilikom nastaju, kao i da nauči da primenjuje osnovne metode farmakoepidemiologije. Dužnost mu je i da pruža informacije o lekovima zasnovane na dokazima ("evidence-based medicine") pacijentima i zdravstvenom osoblju i da uzme što aktivnije učešće u nastavi u okviru kontinuirane medicinske edukacije, kao i u okviru poslediplomskog usavršavanja lekara drugih specijalnosti.
Specijalistički staž uže specijalizacije iz kliničke farmakologije - farmakoterapije traje dva semestra.
Staž iz ove uže specijalizacije se obavlja na Katedrama, Zavodima i Institutima za farmakologiju, kliničku farmakologiju i toksikologiju medicinskih fakulteta u Srbiji, odeljenjima kliničke farmakologije i drugim odeljenjima u zdravstvenim institucijama na kojima specijalizant obavlja klinički deo staža, a koje su odgovarajuće nastavne baze medicinskih fakulteta, kao i u Agenciji za lekove i medicinska sredstva Srbije.
Nastava se realizuje uz najužu saradnju nastavnika iz kliničke farmakologije i bazične farmakologije sa specijalistom grane medicine iz domena osnovne specijalnosti kandidata.
Nakon završene uže specijalizacije iz kliničke farmakologije - farmakoterapije stiče se akademski stepen i stručni naziv supspecijaliste - kliničkog farmakologa-farmakoterapeuta, uz naziv osnovne specijalizacije (npr. specijalista interne medicine i kliničke farmakologije - farmakoterapije).
Po završenoj užoj specijalizaciji iz kliničke farmakologije - farmakoterapije stručnjak ovakvog profila može se zaposliti u zdravstvenim institucijama, nastavno-naučnim institucijama, stručnim telima državne uprave (Agencija za lekove, Republički fond za zdravstveno osiguranje), farmaceutskoj industriji i ugovorno-istraživačkim organizacijama. U zdravstvenim organizacijama subspecijalista može raditi u već postojećim organizacionom celinama (klinike, instituti, odeljenja, centri) i/ili biti vezan za delokrug rada posebnog odeljenja kliničke farmakologije.
NASTAVNI PROGRAM
OBIM ZNANJA
Osnovi farmakodinamike
Dejstvo leka na nivou organizma, organa, tkiva, ćelija, subcelularnih struktura i enzima; praćenje odnosa između doze i dejstva leka (efekta), toksične doze i efektivne doze leka (terapijski indeks), odnos strukture leka i njegovog dejstva (mehanizam delovanja i teorija receptora); sinergizam i antagonizam, kvantitativne karakteristike dejstva leka.
Farmakokinetika
Načini primene lekova, prolaz lekova kroz biološke membrane, raspodela leka, biotransformacija (indukcija i inhibicija enzima), putevi i mehanizmi izlučivanja leka), bioekvivalencija i bioraspoloživost lekova, principi kliničke farmakokinetike i uloga kliničkog farmakologa kao člana zdravstvenog tima za sprovođenje racionalne farmakoterapije (način prilagođavanja režima doziranja lekova, merenje koncentracije lekova u krvi i drugim telesnim tečnostima u toku terapije i individualizacija farmakoterapije, farmakokinetička analiza podataka - prostorna i neprostorna kinetička analiza itd)
Farmakoterapija oboljenja pojedinih organa i organskih sistema
Glavni predstavnici grupa lekova (farmakokinetika, farmakodinamika, terapijska primena, interakcije i neželjena delovanja) u okviru:
- farmakoterapije oboljenja nervnog sistema,
- farmakoterapije oboljenja respiratornog sistema,
- farmakoterapije oboljenja kardiovaskularnog sistema,
- farmakoterapije oboljenja krvi i krvotvornih organa
- farmakoterapije oboljenja digestivnog trakta,
- farmakoterapije infekcija
- farmakoterapije endokrinih oboljenja i poremećaja metabolizma vitamina i minerala
Farmakoterapija u pacijenata koji su u posebnim dobnim grupama i fiziološkim i patofiziološkim stanjima
Specifičnosti primene lekova kod dece i starih osoba; rizik primene lekova u trudnoći, farmakoterapija žena u trudnoći, savetovanje trudnica o farmakoterapiji, specifičnosti farmakoterapije žena koje doje; specifičnost primene lekova kod pacijenata sa insuficijencijom jetre i bubrega.
Farmakoepidemiologija
Ispitivanja efekata leka na populacionom nivou (ispitivanje efikasnosti leka, neželjenih reakcija na lek, efekata primene više lekova istovremeno, ispitivanje propisivanja i korišćenja lekova, metode za praćenje i analizu upotrebe lekova u populaciji: primarna zdravstvena zaštita i bolnička sredina - ATC klasifikacija lekova, definicija DDD itd).
Farmakoekonomija
Upoznavanje sa definicijama, ciljevima, metodama farmakoekonomije, kao i značajem za racionalizaciju farmakoterapije, odnosno celokupnog sistema zdravstvene zaštite.
Farmakogenetika
Genetski uticaji na interakciju lek-organizam (genetske promene koje stvaraju predispoziciju za toksične efekte leka, individualne razlike u osetljivosti na pojedine lekove: farmakogenetski činioci kao determinanta dejstva leka i genetske varijacije kao značajan izvor farmakokinetskih varijabilnosti; preventivna uloga farmakogenetike; značaj poznavanja genetske osnove kao mogućnost za optimizaciju terapije na individualnoj bazi).
Neželjena dejstva i interakcije lekova
Najčešća neželjena dejstva pojedinih grupa lekova. Detekcija, praćenje i prijavljivanje neželjenih dejstava lekova. Osnovi farmakologije kao struke i nauke. Mehanizmi interakcije lekova. Najvažnije interakcije pojedinih grupa lekova. Idiosinkrazija i anafilaksa, zavisnost od lekova.
Toksikologija
Tumačenje nalaza in vitro i in vivo metoda savremene toksikologije. Opšta (akutna, subakutna, subhronična i hronična) toksičnost lekova (letalne i toksične doze; ED50 i LD50), specifična toksičnost lekova (toksičnost za pojedine organske sisteme, toksičnost za reprodukciju, karcinogenost, mutagenost). Najčešća trovanja lekovima. Epidemiologija trovanja, baze podataka o otrovima.
Zakonski propisi o registraciji i prometu lekova i otrova
Proučavanje zakonskih propisa u Srbiji u oblasti lekova (Zakon o lekovima i medicinskim sredstvima Republike Srbije i svih podzakonskih akata - Pravilnika u oblasti lekova i dr.); analiza dokumentacije potrebne za stavljanje leka u promet u Srbiji, nadležnost i aktivnosti tela za stavljanje lekova u promet u Srbiji; upoznavanje sa aktivnostima vodećih svetskih agencija za lekove i nacionalne agencije (FDA, EMA, Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije - ALIMS); upoznavanje uloge Svetske zdravstvene organizacije (SZO) u stavljanju lekova u promet, SZO i koncept Liste esencijalnih lekova itd.
Izvori informacija o lekovima i otrovima
Upoznavanje sa domaćim i međunarodnim izvorima informacija o lekovima: osnovni i specijalizovani udžbenici, farmakopeje, registri gotovih lekova (BNF, Rote Liste, FDR, Martindejl i dr.), stručni časopisi, Internet resursi o lekovima, baze podataka o lekovima (Medline, Current Contents, Excerpta Medica, Micromedex), farmakološki kongresi i stručni skupovi u zemlji i inostranstvu; informacioni centri o lekovima i otrovima (Agencija za lekove i medicinska sredstva Srbije; Nacionalni centar za kontrolu trovanja Vojnomedicinske akademije); klasifikacioni sistemi u oblasti lekova: jedinstvena klasifikacija lekova (JKL), anatomsko-terapijsko-hemijska klasifikacija lekova (ATC) itd.
Razvoj novih lekova i klinička ispitivanja lekova
Principi Dobre kliničke prakse (GCP), Dobre laboratorijske prakse (GLP), Dobre proizvođačke prakse (GMP), Helsinška deklaracija, Etički odbori, Internacionalna konferencija za harmonizaciju (ICH) i druge organizacije koje se bave standardizacijom postupaka u razvoju lekova u farmaceutskoj industriji (ugovorne istraživačke organizacije - CRO, kontrola kvaliteta, nadzor, monitoring, inspekcija, internacionalni standardi u vezi sa razvojem lekova).
Sinteza lekova, određivanje supstance mogućeg leka "lidera", planiranje razvoja leka (vreme, prostor, resursi), ključni koraci u postupku razvoja leka; predklinička ispitivanja lekova (analiza akutne, subakutne i hronične toksičnosti, mutagenosti i kancerogenosti). Faze kliničkog ispitivanja lekova: faza I, II, III i IV; opšta metodologija i značaj kliničkog eksperimenta, dizajniranje studija (primarni i sekundarni ciljevi, populacija ispitanika, kontrolna grupa, određivanje veličine uzorka, kriterijumi za uključivanje/isključivanje, maskiranje, označavanje, parametri efikasnosti i bezbednosti leka, prikupljanje rezultata, osnovne statističke metode u obradi dobijenih rezultata, etička pitanja, farmakoekonomski aspekti, monitoring studije, utvrđivanje verodostojnosti i tačnosti podataka koji se prikupljaju, neželjeni događaji tokom studije; organizacija rada na istraživačkom mestu - priprema početka studije, glavni istraživač, istraživački saradnici, tok dokumentacije, vizite, prijem, obrada i otpust bolesnika sa vizite, prikupljanje podataka, prikupljanje uzoraka za laboratorijske analize, izveštavanje sponzora, postupci u slučaju pojave neželjenih dejstava, završetak studije i zatvaranje istraživačkog mesta); odnos sa monitorom, sponzorom i oditorom studije; inspekcija, čuvanje dokumentacije.
Statistički metodi u kliničkoj farmakologiji
Definisanje cilja kliničkog ispitivanja i proračun veličine uzorka. Tehnike za smanjenje pristrasnosti (randomizacija).
Izbor statističkog testa u odnosu na prirodu rezultata (različite ocenske skale sa više od dve kategorije, različita merenja na kontinuiranoj lestvici, primena parametrijskih i neparametrijskih statističkih metoda; statistički metodi u analizama preživljavanja; testiranje identičnosti u studijama bioekvivalencije; meta-analiza, korišćenje statističkih testova u fermakoepidemiološkim studijama itd).
Klinička farmakologija u medicini i društvu
Radno mesto kliničkog farmakologa u zdravstvenim ustanovama, na univerzitetu, u farmaceutskoj industriji i državnim institucijama koja se bave pitanjima lekova i farmakoterapije. Saradnja kliničkog farmakologa sa lekarima opšte prakse, lekarima drugih specijalnosti, farmaceutima, lekarima u farmaceutskoj industriji i drugim zdravstvenim radnicima; menadžment i klinička farmakologija (odnos kliničkog farmakologa sa javnošću i farmaceutskom industrijom). Farmakološka društva i udruženja u zemlji i inostranstvu (Sekcija za kliničku farmakologiju Srpskog lekarskog društva; Srpsko Farmakološko društvo i Sekcija za kliničku farmakologiju, Sekcija za toksikologiju SLD, Jugoslovensko društvo za farmakoepidemiologiju, Udruženje toksikologa Jugoslavije, Evropska asocijacija za kliničku farmakologiju i terapiju, Internacionalno udruženje farmakologa).
OBIM VEŠTINA
Veština izbora farmakoterapije za svakog individualnog pacijenta: izbor doze odgovarajućeg leka, farmaceutske formulacije, režima doziranja (eventualne) kombinacije toga leka sa drugim lekovima za istu i (eventualne) pridružene bolesti i stanja (uzrast pacijenta, graviditet, laktacija) (odnosi se prvenstveno na lekove i kategoriju pacijenata kojima ih kandidat propisuje u domenu svoje osnovne specijalnosti)
Veština izrade protokola za kliničko ispitivanje leka i to prvenstveno onih koje polaznik propisuje u domenu svoje osnovne specijalnosti
Veština postavljanja, realizacije i okončanja kliničkog ispitivanja leka: monocentričnog ili multicentričnog, nacionalnog ili međunarodnog - potpuna implementacija principa Dobre kliničke prakse
Veština pisanja završnog izveštaja o sprovedenoj kliničkoj studiji, kao i tumačenje i statistička obrada studijskih podataka kako u toku izvođenja same kliničke studije, tako i po završetku iste
Veština kritičke analize kliničkih studija, meta-analiza i sistematskih pregleda
Sposobnost identifikacije grešaka u metodologiji
Zasnivanje terapijskih odluka na dokazima iz literature Razlikovanje stvarnih ishoda lečenja od surogat-ishoda Veština korišćenje nezavisnih informacija o lekovima Upotreba farmakoterapijskih vodiča, pronalaženje odgovarajućih farmakoterapijskih preporuka zasnovanih na dokazima ("evidence-based medicine"), adekvatna upotreba odgovarajućih registara lekova, nacionalnih i međunarodnih
Upotreba Kohranove baze podataka i drugih značajnih baza o lekovima i farmakoterapijskim protokolima
Pronalaženje ključnih medicinskih časopisa (publikovanih radova) i baza podataka na Internetu, o lekovima i farmakoterapijskim protokolima
Veština tumačenja izmerenih koncentracija lekova u serumu, i korekcije doze na osnovu tih rezultata (terapijski monitoring lekova).
Veština procene kauzalne povezanosti neželjenog događaja i suspektnog leka korišćenjem odgovarajućih ocenskih skala i saznanja iz najnovije medicinske literature i publikovanje nalaza u odgovarajućim medicinskim časopisima, naročito u slučaju retkih neželjenih reakcija na lek.
Veština komunikacije sa pacijentima, lekarima drugih specijalnosti, upravom bolnice i medijima (štampanim i elektronskim), posebno u slučaju pojava teških neželjenih reakcija na lek, uključujući one sa smrtnim ishodom, bilo da je u pitanju kliničko ispitivanje novog leka ili primena leka u prometu.
PROVERA ZNANJA I VEŠTINA
Provera znanja i veština kandidata se vrši kroz polaganje kolokvijuma i završnog ispita. Kolokvijumi (6 - 8) se polažu pred 2 nastavnika, u toku nastave i uslov su za izlazak na ispit.
Ispit se sastoji od testa, praktičnog i usmenog dela ispita koji predstavlja odbranu supspecijalističkog rada. Test se sastoji od 6 do 8 pitanja iz područja obuhvaćenih kolokvijumima. Praktični deo uključuje izradu plana jednog kliničkog ispitivanja i analizu propisanog režima lečenja uz istoriju bolesti pacijenta (odnosi se prvenstveno na lekove i kategoriju pacijenata kojima ih kandidat propisuje u domenu svoje osnovne specijalnosti). Supspecijalistički rad se izrađuje pod vođstvom mentora, sa temom koja je od značaja za praktičan rad kandidata. Ispit se polaže pred komisijom od 3 člana, koji su nastavnici kliničke farmakologije.
42. Dečja ortopedija i traumatologija
(12 meseci)
S obzirom na relativno mali broj polaznika u okviru jednog ciklusa nastave teorijska nastava se dominantno obavlja u vidu dnevnih konsultacija, stručnih sastanaka i seminara a ne u klasičnom obliku. Cilj ovakvog izvođenja teorijske i praktične nastave je da se polaznicima omogući maksimalno savladavanje specifičnog programa praktičnih veština.
TEORIJSKA NASTAVA
1. UVOD
Definicija i polje rada Dečje ortopedije.
Dijagnostika kod neuro mišićno skeletnih obolenja.
- anamneza i klinički pregled
- radiografske i ostale dijagnostičke procedure (EHO, CT, NMR, scintigrafija)
- elektrodijagnostičke procedure
2. FIZIOLOŠKE I BIOMEHANIČKE SPECIFIČNOSTI DEČJEG SKELETA
Rast i razvoj, vaskularizacija, mineralizacija, zarastanje kosti, reparacija i remodelacija.
Statika i biodinamika lokomotornog sistema
Analiza držanja i hoda
3. KONGENITALNE DEFORMACIJE SKELETA, DIJAGNOSTIKA I LEČENJE
Klasifikacija kongenitalnih anomalija skeleta
Normalne varijacije kostiju dečjeg skeleta, prekobrojne kosti
Kongenitalne anomalije vrata i ramenog pojasa
Kongenitalne anomalije u predelu lakta
Longitudinalni deficiti radiusa i ulne
Kongenitalne anomalije šake
Razvojni poremećaj kuka
Displazija kuka kod adolescenata
Kongenitalna abdukciona kontraktura kuka i kosa karlica
Kongenitalni longitudinalni deficit femura
Proksimalni fokalni deficit femura
Hipolazija i aplazija femura
Razvojna coxa vara
Kongenitalna dislokacija i subluksacija kolena
Kongenitalne anomalije čašice
Kongenitalni longitudinalni deficit tibije i fibule
Kongenitalna posteromedijalna angulacija tibije i fibule
Kongenitalne pseudoartroze tibije i fibule
Duplikacije dugih kostiju
Posturalni deformiteti stopala i potkolenice
Kongenitalni pes equinovarus
Kongenitalni konveksni pes talovalgus
Tarzalna koalicija
Kongenitalni pes metatarsus varus
Pes excavatus
Kongenitalne deformacije prstiju stopala
Urasli nokat
4. INEGALITET DONJIH EKSTREMITETA
Longitudinalni rast i razvoj dugih kostiju donjeg ekstremitet
Etiologija inegaliteta
Periodi ubrzanog rasta i predviđanje dužine kosti u određenom uzrastu
Radiogrefske metode merenja dužine kostiju
Lečenje inegaliteta, principi, indikacije, preduslovi i kontraindikacije
Tehnike za produženje kostiju
Metoda po ILIZAROVU
Problemi i komplikacije u lečenju inegaliteta donjih ekstremiteta
5. DISPLAZIJE KOSTIJU DEČJEG SKELETA
Nomenklatura i klasifikacija displazija, genetika, etiopatogeneza, klinička slika radiografska prezentacija, lečenje i prognoza
Multipla epifizealna displazija
Hemimelična epifizealna displazija
Ahondroplazija i hipohondroplazija
Hipofosfatazija
Spondiloepifizealna displazija
Diastrofična displazija
Osteogenesis imperfecta
Idiopatska juvenilna osteoporoza i osteoliza
Osteopetroza
Piknodizostoza
Progresivna dijafizealna displazija
Melorheostosis
Infalntilna kortikalna hiperostoza
Marfanov sindrom i arahnodaktilija
Hereditarna onycho-osteodysplasia
Progresivna osificirajuća fibrodisplazija
6. METABOLIČKA I ENDOKRINA OBOLJENJA DEČJEG SKELETA
Mukopolisaharidoze
Gaucher-ovo oboljenje
Rahitogene lezije skeleta
Hipovitaminoze i hipervitaminoze
Hipofizarni patuljast rast
Gigantizam i akromegalija
Hipoparatireoidizam i hiperparatireoidizam
7. OSTEOHONDROZE I SRODNA OBOLJENJA
Legg-Calve-Perthesova bolest
Kohler-ovo oboljenje navikularne kosti stopala
Fraiberg-ova infarkcija
Osgood-Schlatter-ovo oboljenje tibije
Panner-ovo oboljenje humerusa
Epifizioliza glave butne kosti
8. INFEKCIJE KOSTIJU DEČJEG SKELETA
Piogeni osteomijelitis, akutni hematogeni osteomijelitis novorođenčeta,
subakutni i hronični osteomijelitis
Salmonelozni osteomijelitis
Tuberkuloza koštanozglobnog sistema
Gljivične i virusne infekcije kostiju
Hronična granulomatozna bolest dečjeh skeleta
9. TUMORI I TUMORIMA SLIČNA STANJA DEČJEG SKELETA
Nomenklatura i klasifikacija koštanih tumora
Klinička i radiografska prezentacija, dijagnostičke procedure
Staging, principi hirurškog lečenja, specifičnosti operativne tehnike
Osteohondrom i multiple egzostoze
Enhondrom i multipla enhondromatoza
Periostalni hondrom
Benigni hondroblastom
Hondromiksoidni fibrom
Osteid osteom i benigni osteoblastom
Fibrozna displazija i fibrozni defekti kosti
Osteofibrozna displazija tibije i fibule
Aneurizmalna koštana cista
Unikameralna koštana cista
Histiocitoze
Neurofibromatoza
Adamantinom
Osteosarkom
Ewing-ov sarkom
Hondrosarkom
Fibrosarkom i maligni fibrozni histiocitom
Metastaze u kostima dečjeg skeleta
10. OBOLJENJA ZGLOBOVA DEČJEG SKELETA
Klinička prezentacija i dijagnostičke procedure
Analiza zglobne tečnosti
Artroskopske procedure u dečjem uzrastu
Akutni piogeni artritis
Gonokokni, Sifilisni i gljivični artritis
Tuberkulozni artritis
Akutni tranzitorni sinovitis zgloba kuka
Reumatoidni artritis
Giht
Hemofilična artropatija
Disekantni osteohondritis
Habitualna luksacija patele
Poplitealna cista
Sinovijalna hondromatoza
Pigmentni vilonodularni sinovitis
Hemangiom sinovijalne membrane
Sinovijalni sarkom
11. OBOLJENJA NERVNO-MIŠIĆNOG SISTEMA
Neuromišićni sistem kao funkcionalna celina
Nivoi oštećenja nervno-mišićnog sistema
Odgovor lokomotornog aparata na neuro-mišićnu leziju
Cerebralna paraliza
Mijelomeningocele
Intrakranijalni i intraspinalni tumori
Spinalna muskularna atrofija
Sekvele poliomijelitisa
Hereditarna spinocerebelarna ataksija
Peronealna muskularna atrofija
Porođajna paraliza plexus brachialisa
Kongenitalna multipla artrogripoza
Progresivna mišićna distrofija
Kongenitalna miotonija
Miozitisi, supurativni, viralni, parazitarni i trauamtski
Miastenija gravis
12. OBOLJENJA KIČMENOG STUBA
Nomenklatura i klasifikacija oboljenja kičmenog stuba
Držanje, posturalni defekti
Nestrukturalna skolioza
Kongenitalna skolioza i kifoza
Kongenitalna lumbosakralna agenezija
Kongenitalne anomalije okcipitalne i cervikalne kičme
Spondilolisteza
Idiopatska skolioza, infantilna i juvenilna
Paralitična skolioza
Skolioza kao posledica drugih oboljenja
Discitis
Kalcifikacije intervertrebralnog diska
Hernijacija interavertebralnog diska
Skliznuta vertrebralna apofiza
13. PRELOMI I DISLOKACIJE U DEČJEM UZRASTU
Anatomske i biomehaničke specifičnosti dečjeg skeleta relevantne za trauamtologiju
Normalna fiza i odgovor dečjeg skeleta na traumu
Hirurške racionale u dečjoj traumatologiji
Specifičnosti hirurških procedura na dečjem skeletu
Opstetrikalni prelomi
Epifiziolize, prelomi po tipu zelene grane, torus prelomi i bending prelomi
Stres prelomi i patološki prelomi u dečjem uzrastu
Sindrom zlostavljanog deteta
Prelomi ključnjače
Akromioklavikularna dislokacija i prelomi lopatice
Prelomi proksimalnog humerusa
Prelomi dijafize humerusa
Suprakondilarni prelomi humerusa
Prelomi lateralnog kondila humerusa
Prelomi medijalnog epikondila humerusa
Iščašenje lakta, bolna pronacija, subluksacija glavice radiusa
Prelomi proksimalne radijalne fize i vrata radiusa
Prelomi olekranona
Monteggia i Galeazzi prelomi
Prelomi dijafize radiusa i ulne
Prelomi i epifiziolize distalne podlaktice
Prelomi kostiju šake
Traumatska luksacija kuka
Prelomi vrata butne kosti u dečjem uzrastu
Avulzioni prelomi velikog i malog trohantera
Prelomi dijafize femura
Prelomi distalne femoralne epifize
Traumatska luksacija patele subhondralni prelomi kolena
Prelomi patele
Prelomi interkondilarne eminencije tibije
Prelomi proksimalne tibijalne epifize i fize
Prelomi apofize tibijalnog tuberkuluma
Prelomi dijafiza tibije i fibule
Prelomi u nivou skočnog zgloba
Prelomi kostiju stopala
Povrede kičmenog stuba u dečjem uzrastu
Povrede karlice u dečjem uzrastu
Praktična nastava - sticanje veština
1. Ovladavanje ortopedskom propedevtikom dečjeg skeleta, novorođenčeta, odojčeta, malog deteta, predškolskog i školskog deteta i adolescenta.
Gleda 20 Asistira 10 Izvodi samostalno 10
2. Ovladavanje vizuelizacionim dijagnostičkim procedurama.
Interpretacija radiografije dečjeg skeleta
Gleda 50 Asistira 50 Izvodi samostalno 10
Izvođenje i tumačenje ehosonografskog pregleda dečjeg lokomotornog aparata
Gleda 50 Asistira 50 Izvodi samostalno 10
Interpretacija scintigrama, CT i NMR nalaza na dečjem skeletu
Gleda 10 Asistira 10
Praktičan rad sa RDG pojačivačem slike ili mobilnim RDG aparatom u operacionoj sali uz izvođenje artrografije ili cistografije
Gleda 10 Asistira 10 Izvodi samostalno 5
3. Osposobljavanje za interpretaciju elektrofizioloških ispitivanja u dečjem uzrastu ED, EMG, ENG, EP
Gleda 15 Asistira 15
4. Punkcije zglobova
Asistira 5 Izvodi samostalno 5
5. Biopsije lokomotornog aparata
Asistira 5 Izvodi samostalno 5
6. Resekcije kostiju
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 3
7. Osteoplastike i osteoindukcije
Gleda 5 Asistira 3 Izvodi samostalno 2
8. Spoljašnja fiksacija
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 3
9. Rana detekcija i neoperativno lečenje razvojnog poremećaja kuka RPK
Gleda 10 Asistira 10 Izvodi samostalno 10
10. Hirurško rešavanje RPK
Gleda 10 Asistira 10 Izvodi samostalno 3
11. Hirurško rešavanje urođenih deformiteta stopala
Gleda 10 Asistira 10 Izvodi samostalno 3
12. Hirurško rešavanje urođenih deformiteta potkolenice
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
13. Hirurško rešavanje urođenih deformiteta podlaktice i šake
Gleda 5 Asistira 3 Izvodi samostalno 1
14. Hirurško rešavanje deformiteta kod cerebralne paralize
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 3
15. Korektivne osteotomije dugih kostiju
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
16. Osteotomije karlice
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 1
17. Principi elongacije i korekcije ekstremiteta po ILIZAROVU
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
18. Aplikovanje midera u lečenju deformiteta kičmenog stuba
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
19. Operativno lečenje deformiteta kičmenog stuba
Gleda 5 Asistira 3
20. Artroskopija
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 1
21. Neoperativno lečenje preloma dugih kostiju u dečjem uzrastu
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 5
22. Operativno lečenje preloma dugih kostiju u dečjem uzrastu
Gleda 10 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
23. Lečenje preloma u predelu lakta u dečjem uzrastu
Gleda 5 Asistira 3 Izvodi samostalno 1
24. Lečenje preloma u predelu skočnog zgloba u dečjem uzrastu
Gleda 5 Asistira 3 Izvodi samostalno 1
25. Mikrohirurški replantacioni zahvati
Gleda 5 Asistira 2
26. Transplantacija mikrovaskularnog režnja
Gleda 5 Asistira 2
27. Hirurško lečenje akutnih vaskularnih povreda
Gleda 5 Asistira 2
28. Priprema patrljka za protetisanje
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 2
29. Plasiranje i praćenje adaptacije na ortopedska pomagala
Gleda 5 Asistira 5 Izvodi samostalno 3
30. Primena fizikalne terapije u dečjem uzrastu
Gleda 10 Asistira 10
(12 meseci)
TEORETSKI DEO
TRAJE JEDAN SEMESTAR PREMA SLEDEĆEM PLANU NASTAVE
Tematska jedinica |
|
Embriologija dečjeg urotrakta |
|
Anatomija dečjeg urotrakta |
|
Fiziologija dečjeg urotrakta |
|
Pedijatrijska uroradiologija |
|
Prenatalna urodijagnostika i fetalna hirurgija |
|
Urinarna infekcija |
|
Kalkuloza urotrakta |
|
Neonatus sa genitourinarnim anomalijama: |
|
dijagnostika, nega, tretman i lečenje |
|
Anomalije broja, položaja, pozicije i fuzije bubrega |
|
Anomalije kolektornog sistema bubrega |
|
Vaskularne anomalije bubrega, ciste, poli i multicisticni bubrezi |
|
Anomalije uretera |
|
Ureterocele |
|
Megaureter |
|
Vezikoureteralni refluks |
|
Prune Belly Sy |
|
Ekstrofija, anomalije besike i kloake |
|
Uretralne lezije |
|
Kontinentnost i mikcija, inkontinencija i mikcione disfunkcije |
|
Urodinamska dijagnostika |
|
Urinarne diverzije, stome i kontinentni rezervoari |
|
Hipospadija i epispadija, interseks |
|
Kriptorhidizam i varikocele |
|
Pojam akutnog skrotuma |
|
Tumori u dečjoj urologiji |
|
Tumori testisa i ovarijuma |
|
Pedijatrijska endourologija: dijagnosticke i terapijske procedure |
|
Transplantacije bubrega |
|
Trauma genitourinarnog sistema |
PRAKTIČNI DEO
TRAJE DVA SEMESTRA PUNO RADNO VREME
|
Veština |
Posmatra |
Asistira |
Samostalno izvodi |
|
Anomalije bubrega, rekonstruktivna hirurgija (ektopični, potkovičasti…) |
5 |
5 |
1 |
|
Nefrektomija |
10 |
5 |
2 |
|
Heminefrektomija |
5 |
3 |
2 |
|
Tumori bubrega |
5 |
5 |
0 |
|
Transplantacija bubrega eksplantacija |
10 |
5 |
0 |
|
Transplantacija bubrega implantacija |
10 |
5 |
0 |
|
Vaskularni pristupi (CVK, AVF, Shunt) |
10 |
10 |
5 |
|
Pijeloplastika |
20 |
10 |
5 |
|
Nefropeksija, nefroplikacija |
5 |
5 |
1 |
|
Pijelotomija |
5 |
5 |
1 |
|
Pijelostoma |
5 |
3 |
1 |
|
Nefrostoma, perkutana |
5 |
5 |
2 |
|
Nefrolitotomija ESWL |
5 |
5 |
0 |
|
Perkutana litolapaksija |
5 |
3 |
0 |
|
Tumori nadbubrega |
2 |
1 |
0 |
|
Duplikacija uretera |
5 |
5 |
2 |
|
Megaureter UCN |
20 |
10 |
5 |
|
Ureterolitotomija endoskopski |
5 |
3 |
1 |
|
Ureterolitotomija hirurški tretman |
5 |
3 |
1 |
|
VUR endoskopsko lečenje |
20 |
10 |
5 |
|
Ureterokutanostomija |
10 |
5 |
5 |
|
Ureterocela endoskopski |
3 |
3 |
1 |
|
Ureterocela operativno |
2 |
2 |
0 |
|
Endoskopsko plasiranje i vađenje JJS |
20 |
20 |
10 |
|
Divertikulektomija bešike |
2 |
2 |
0 |
|
Ekstrofija primarna rekonstrukcija |
2 |
2 |
0 |
|
Rekonstrukcija vrata bešike |
2 |
1 |
0 |
|
Augmentacija bešike |
2 |
2 |
0 |
|
Substitucija bešike |
2 |
1 |
0 |
|
Redukciona cistoplastika |
1 |
1 |
0 |
|
Kutana vezikostomija |
5 |
3 |
1 |
|
Cistofiks |
40 |
20 |
10 |
|
Urinarne diverzije, nekontinentne |
10 |
5 |
5 |
|
Kontinentne urinarne diverzije, CIC stome |
5 |
5 |
1 |
|
Cistolitotomija endoskopska |
2 |
2 |
1 |
|
Cistolitotomija hirurški tretman |
2 |
2 |
1 |
|
Tumori bešike |
2 |
1 |
0 |
|
Elektroresekcija valvule zadnje uretre |
5 |
3 |
1 |
|
Uretroplastika |
10 |
10 |
5 |
|
Meatotomija |
5 |
5 |
2 |
|
Hipospadije distalne |
20 |
10 |
5 |
|
Hipospadije proksimalne |
10 |
2 |
3 |
|
Epispadije |
2 |
1 |
0 |
|
Interseks |
3 |
2 |
0 |
|
Nespusteni testis |
10 |
30 |
20 |
|
Laparoskopija nepalpabilni testis |
20 |
10 |
2 |
|
Testis proteza |
10 |
5 |
3 |
|
Uretrocistoskopija |
10 |
15 |
15 |
|
Ureteroskopija |
10 |
5 |
5 |
|
Urodinamika |
15 |
10 |
5 |
(12 meseci)
Cilj uže specijalizacije iz endokrine hirurgije je formiranje endokrinog hirurga koji bi bio osposobljen da samostalno sprovodi i unapređuje hiruršku praksu iz oblasti endokrine hirurgije i to u adekvatnom tumačenju preoperativnih funkcijskih i lokalizacijskih dijagnostičkih procedura, preoperativnoj pripremi i lečenju, operativnom lečenju, postoperativnom lečenju i kontroli pacijenata sa oboljenjem endokrinih organa.
Uža specijalizacija iz endokrine hirurgije podrazumeva organizovanje teorijske nastave i praktičnu obuku lekara specijalista, koji bi po završenoj obuci i položenom ispitu stekli zvanje lekara (specijaliste) uže specijalizacije iz endokrine hirurgije.
Uvođenje uže specijalizacije iz endokrine hirurgije opravdava činjenica da su oboljenja endokrinih organa, posebno štitaste žlezde, prema aktuelnim epidemiološkim studijama, u porastu u našoj zemlji i u svetu.
Užu specijalizaciju iz endokrine hirurgije u svim oblastima mogu završiti lekari specijalisti iz opšte hirurgije, vaskularne hirurgije i dečije hirurgije, za operativne zahvate na vratu (štitaste i paraštitaste žlezde) lekari specijalisti otorinolaringologije, maksilofacijalne hirurgije (lekari) i grudne hirurgije, a abdominalni hirurzi za operativne zahvate na nadbubregu, pankreasu i difuznom endokrinom sistemu.
Uža specijalizacija iz endokrine hirurgije traje jednu godinu1.
Užu specijalizaciju iz endokrine hirurgije kandidat realizuje u hirurškim nastavnim bazama koje imaju uslove za realizaciju propisanog plana i programa uže specijalizacije iz endokrine hirurgije i to najmanje ranga klinike u kojoj se godišnje operiše najmanje 150 bolesnika od endokrinih oboljenja. Takođe, u instituciji gde se nalazi klinika, moraju postojati: odeljenje ili klinika endokrinologije, multidisciplinarni konzilijum koji se sastaje najmanje jednom mesečno, scintigrafska ispitivanja (institut nuklearne medicine), radiološka ispitivanja (ultrazvuk, KT, MSCT, NMR), citološka ispitivanja (fine needle aspiration biopsy), laboratorijski testovi i određivanje hormona i genetsko ispitivanje2.
Specijalistički staž iz uže specijalizacije može se po uputu odgovarajućeg fakulteta obavljati i u drugoj zdravstvenoj ustanovi istog nivoa. Ukoliko se uža specijalizacija odvija u nastavnoj bazi u kojoj se ne može u celosti organizovati predloženi program, potrebno je obezbediti da kandidat određeni vremenski period provede u drugim relevantnim (akreditovanim) hirurškim ustanovama u zemlji ili u inostranstvu.
Svakom specijalizantu određuje se mentor za specijalistički staž: najmanje docent (ili ekvivalent) sa više od 10 godina staža u endokrinoj hirurgiji. Za pojedine oblasti mentor može odabrati komentore (sa odbranjenom doktorskom tezom) sa više od 5 godina staža u endokrinoj hirurgiji.
____________
1 Dve godine prema EBSQ.
2 Prema EBSQ.
Specijalista iz uže oblasti endokrine hirurgije trebalo bi da poseduje osnovna znanja iz kompjuterske tehnologije, informatike, metodologije naučnog istraživanja i medicinske statistike, što je preduslov za njegovo uključivanje u naučno-istraživački rad (pisanje stručnih i naučnih radova, učešće na seminarima i kongresima itd).
Po odobrenoj užoj specijalizaciji iz endokrine hirurgije, kandidatu se uručuje indeks i specijalizantski karton u koji se upisuju asistencije i operacije koje svojim potpisom overava mentor (ili komentor).
U toku uže specijalizacije iz endokrine hirurgije mentor ima obavezu da svakih 3 meseca zakazuje kolokvijum u cilju provere stečenog znanja i da ocenu (od 5 do 10) upiše u indeks kandidata. Kolokvijum se sastoji iz praktičnog i teoretskog dela (usmeni ili test). Kolokvijum iz jedne oblasti može se polagati najviše dva puta.
Po realizaciji plana i programa iz uže specijalizacije kandidat polaže završni ispit pred komisijom (3 - 5 članova, uključujući i mentora). Ispit se sastoji iz praktičnog dela, usmenog ispita i stručnog rada iz uže specijalističke oblasti. Ukoliko kandidat ne zadovolji u bilo kom delu ispita smatra se da nije položio ispit. Konačna ocena formira se na osnovu rezultata sva tri dela ispita. Položeni ispit ocenjuje se ocenom dobar, vrlo dobar i odličan.
U toku specijalizacije kandidat mora dva3 puta referesati na stručnim i naučnim skupovima ili seminarima. Naučni rad iz oblasti uže specijalizacije može biti zamenjen stručnim radom koji kandidat kao prvi autor objavi u časopisu sa SCI ili CC liste.
Ispit iz uže specijalizacije može se polagati najviše dva4 puta. Po položenom ispitu kandidat dobija zvanje subspecijaliste endokrine hirurgije.
____________
3 Četiri puta po EBSQ.
4 Tri puta na MF u Beogradu.
Program uže specijalizacije iz endokrine hirurgije
Teoretska nastava.
Sistem rada je mentorski. Za više kandidata mogu se organizovati posebna predavanja.
PRVI SEMESTAR
ŠTITASTA ŽLEZDA (40 časova)
Tema |
Broj časova |
Uvod u endokrinu hirurgiju |
1 čas |
Istorijat hirurgije štitaste žlezde |
1 čas |
Hirurška anatomija i embriologija štitaste žlezde |
1 čas |
Urođene anomalije štitaste žlezde |
1 čas |
Fiziologija štitaste žlezde |
1 čas |
Patologija i citologija oboljenja štitaste žlezde |
1 časa |
Dijagnostičke procedure u oboljenjima štitaste žlezde |
1 čas |
Struma |
4 časa (ukupno) |
- Definicija, klasifikacija i stepenovanje |
1 čas |
- Klinička slika, dijagnostika i indikacije za hirurško lečenje |
1 čas |
- Endemska struma |
1 čas |
- Retrosternalna struma |
1 čas |
Tireoiditisi |
1 čas |
Hipotireoidizam |
1 čas |
Hipertireoidizam |
5 časova (ukupno) |
- Klinička slika i dijagnostika |
1 čas |
- Medikamentozno lečenje |
1 čas |
- Terapija hiperparatiroidizma radioaktivnim jodom |
1 čas |
- Graves-Basedovljeva bolest |
1 čas |
- Toksični adenom, Toksična polinodozna struma |
1 čas |
Solitarni nodus štitaste žlezde |
1 čas |
Benigni tumori štitaste žlezde |
1 čas |
Malignomi štitaste žlezde |
10 časova (ukupno) |
- Papilarni karcinom štitaste žlezde |
1 čas |
- Folikularni karcinom štitaste žlezde |
1 čas |
- Medularni karcinom štitaste žlezde |
1 čas |
- Oksifilni karcinom štitaste žlezde |
1 čas |
- Anaplastični karcinom štitaste žlezde |
1 čas |
- Recidivantni tumori štitaste žlezde |
1 čas |
- Limfomi, metastatski tumori i drugi retki tumori štitaste žlezde |
1 čas |
- Mikrokarcinomi štitaste žlezde |
1 čas |
- Terapija radioaktivnim jodom karcinoma štitaste žlezde |
1 čas |
- Radioterapija karcinoma štitaste žlezde |
1 čas |
Tireoidektomija |
5 časova (ukupno) |
- Operativna tehnika |
1 čas |
- Minimalno invazivne operacije štitaste žlezde |
1 čas |
- Reoperacije |
1 čas |
- Disekcije vrata |
1 čas |
- Proširene operacije (sternotomija, resekcija traheje, laringektomije..) |
1 čas |
Komplikacije u hirurgiji štitaste žlezde |
1 čas |
Epidemiologija oboljenja štitste žlezde |
1 čas |
Faktori rizika za nastanak tumora štitaste žlezde |
1 čas |
Onkogeneza tumora štitaste žlezde |
1 čas |
Anestezija u hirurgiji štitaste žlezde |
1 čas |
DRUGI SEMESTAR
PARATIROIDNE ŽLEZDE (20 časova)
Tema |
Broj časova |
Istorijat |
1 čas |
Hirurška anatomija i embriologija paratireoidnih žlezdi |
1 čas |
Histologija i patologija paratireoidnih žlezdi |
1 časa |
Fiziologija paratireoidnih žlezdi |
1 časa |
Primarni hiperparatiroidizam |
3 časa (ukupno) |
- Dijagnoza i klinička slika, Indikacije za operativno lečenje i rezultati operativnog lečenja |
1 čas |
- Asimptomatski primarni hiperparatireoidizam, Normokalcemični primarni hiperparatireoidizam |
1 čas |
- Primarni hiperparatireoidizam kod dece i adolescenata, Familijarni primarni hiperparatireoidizam |
1 čas |
Sekundarni i tercijarni hiperparatireoidizam |
3 časa (ukupno) |
- Patogeneza i metabolički poremećaji, Klinička slika i dijagnoza |
1 čas |
- Medikamentozno lečenje |
1 čas |
- Indikacije za operativno lečenje i rezultati operativnog lečenja |
1 čas |
Lokalizaciona dijagnostika oboljenja paratireoidnih žlezdi |
1 čas |
Paratireoidektomija |
3 časa (ukupno) |
- Operativna tehnika kod adenoma paratireoidne žlezde, Subtotalna paratireoidektomija, Totalna paratiroidektomija sa autotransplantacijom i krioprezervacijom |
1 čas |
- Radiovođena paratiroidektomija, Minimalno invazivna paratireoidektomija |
1 čas |
- Reoperacije |
1 čas |
Komplikacije u paratireoidnoj hirurgiji |
1 čas |
Hipoparatireoidizam i pseudohipoparatiroidizam |
1 čas |
Karcinom paratireoidne žlezde |
1 čas |
Hiperkalcemija i hiperkalcemična kriza |
1 čas |
Anestezija u hirurgiji paratireoidnih žlezdi |
1 čas |
Epidemiologija oboljenja paratireoidnih žlezdi |
1 čas |
ENDOKRINI PANKREAS (10 časova)
Tema |
Broj časova |
Istorijat |
1 čas |
Anatomija i embriologija pankreasa |
1 čas |
Fiziologija endokrinog pankreasa |
1 čas |
Lokalizaciona dijagnostika tumora endokrinog pankreasa |
1 čas |
Insulinom |
2 časa |
- Medikamentozno lečenje i hipoglikemijska kriza |
1 čas |
- Operativna tehnika |
1 čas |
Gastrinom |
1 čas |
Vipom, Somatostatinom i drugi retki neuroendokrini tumori pankreasa |
1 čas |
NADBUBREŽNE ŽLEZDE (30 časova)
Tema |
Broj časova |
Istorijat |
1 čas |
Hirurška anatomija i embriologija nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Fiziologija nadbubrežne žlezde |
2 časa |
Patologija oboljenja nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Funkcionalna dijagnostika oboljenja nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Metode lokalizacione dijagnostike oboljenja nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Medikamentoza terapija oboljenja nadbubrežne žlezde |
2 časa |
Incidentalomi nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Hiperaldosteronizam |
1 čas |
Kušingov sindrom |
2 časa |
Karcinomi kore nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Hemioterapija, radioterapija i druge nehirurške terapije tumora nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Sekundarni tumori nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Feohromocitom |
2 časa |
Paragangliomi |
1 čas |
Ciste nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Oboljenja nadbubrežne žlezde u dečijem uzrastu |
1 čas |
Adisonova bolest i akutna adrenalna hemoragija |
1 čas |
Adrenalektomija |
4 časa (ukupno) |
- Operativni pristupi nadbubrežnoj žlezdi, Klasična tehnika |
1 čas |
- Laparoskopska i retroperitoneoskopska adrenalektomija |
1 čas |
- Komplikacije adrenalektomije |
1 čas |
- Proširena adrenalektomija |
1 čas |
Epidemiologija oboljenja nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Patogeneza i onkogeneza oboljenja nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Anestezija kod operacija feohromocitoma |
1 čas |
Anestezija kod operacije kore nadbubrežne žlezde |
1 čas |
Praktična nastava: svakodnevni pregledi bolesnika i vizite, preoperativna dijagnostika priprema i lečenje, postavljanje indikacija za operativnim lečenjem, postoperativno praćenje i lečenje.
Operativni program (katalog veština, dnevnik operacija)
U specijalizantski karton upisuju se asistencije i operacije koje svojim potpisom overava mentor (ili komentor). U toku staža neophodno je uraditi:
Operacija |
Izvodi |
Asistira |
Tireoidektomija |
50 |
50 |
Tireoidektomija zbog recidiva |
|
5 |
Centralna disekcija limfonoda |
2 |
15 |
Lateralna disekcija limfonoda |
2 |
10 |
Paratireoidektomija |
15 |
20 |
Adrenalektomija |
2 |
10 |
Resekcije GI trakta zbog NET |
2 |
5 |
(12 meseci)
Cilj uže specijalizacije je da polaznicima u vidu organizovane nastave omogući sticanje znanja iz svih područja savremene medicinske citologije uključujući njen značaj i primenu u diferencijalnoj dijagnozi, određivanju kliničkog stadijuma bolesti, izboru lečenja i kontroli uspeha lečenja.
Program specijalizacije: kandidat će provesti planirano vreme na Institutu za patologiju Medicinskog fakulteta pod nadzorom nadležnog nastavnika u savladavanju osnova uzimanja i tehničke obrade citoloških i patohistoloških preparata mikroskopska dijagnostika - medicinska citologija - pregled 25 citoloških razmaza iz punkcione i 25 citoloških preparata iz eksfolijativne citologije uz teorijska predavanja, seminare i seminarske demonstracije. Na predavanjima i seminarima se obrađuje odgovarajuća tematika ili pojedinačni zanimljivi slučajevi uz pregled literature.
Tabela 1
PLAN I PROGRAM UŽE SPECIJALIZACIJE IZ MEDICINSKE CITOLOGIJE
OBAVEZNI PREDMETI |
P |
S |
SD |
H |
ECTS |
M |
Tehnika obrade materijala |
7 |
7 |
14 |
2 |
0,5 |
|
Ginekološka citologija |
28 |
35 |
7 |
70 |
10 |
2,5 |
Endokrinološka citologija |
28 |
20 |
8 |
56 |
8 |
2.0 |
Hematološka citologija |
20 |
18 |
4 |
42 |
6 |
1,5 |
Pulmološka citologija |
20 |
18 |
4 |
42 |
6 |
1,5 |
Urološka citologija |
12 |
10 |
2 |
24 |
3,5 |
1,5 |
Gastroenterološka citologija |
10 |
10 |
3 |
23 |
3,5 |
1,5 |
Citologija koštanih lezija |
10 |
10 |
3 |
23 |
3,5 |
1,5 |
|
|
294 |
40 |
12 |
|
|
P - predavanja
S - seminari
SD - seminarske demonstracije
H - sati
ESCTS - bodovi
M - meseci
POGLAVLJA
Ginekološka citologija
Sadržaj predmeta
Indikacije za citološke analize. Prednosti, dijagnostičke vrednosti i klinička primena citologije. Vrste uzoraka, metode dobijanja i obrade. Citomorfologija normalnih ćelija vulve, vagine, vrata materice, endometrijuma, tube i ovarijuma. Citohormonska slika epitela materice od fetalnog doba do postmenopauze, uključujući i trudnoću, puerperij i laktaciju, kao i kod endokrinoloških poremećaja i primene hormona. Citohormonske promene endometrijunma. Citologija zapaljenja i uzročnika zapaljenja. Benigne proliferativne promene. Kriterijumi dijagnoze i diferencijalne dijagnoze primarnih malignih tumora i njihovih predstadijuma, metastaza i metastatskih tumora. Citološka kontrola lečenih bolesnica (operativni zahvat, zračenje, hemoterapeutici, hormoni).
Endokrinološka citologija
Sadržaj predmeta
Citodijagnostika dojke - Dobijanje uzorka za eksfolijativne pretrage. Iscedak. Skarifikat. Analiza uzoraka dobijenih punkcijom dojke. Morfološka slika tkiva dojke; fibrocistične promene sa i bez proliferacije; fibrocistične promene sa atipijom, suspektne promene. Zapaljenske promene: subareolarni absces, zapaljenske promene (akutna, subakutna, plazmacelularni mastitis, granulomatozna zapaljenja). Nekroza masnog tkiva. Ciste dojke. Fibroadenomi. Karcinom dojke - citomorfološke osobine dobro, srednje i slabo diferenciranih karcinoma; mogućnost subklasifikacije pojedinih karcinoma (mucinozni, apokrini, medularni itd); lobularni karcinom. Izgled ozračenih benignih i ozračenih malignih ćelija u punktatima dojke nakon poštedne operacije i zračenja. Određivanje estrogenskih iprogesteronskih receptora i drugih, posebno proliferacijskih obeležja, (Ki 67 i dr.), imunocitohemijski. Muška dojka.
Citodijagnostika štitaste i paratireoidne žlezde - Uloga kliničke citologije u dijagnostici bolesti štitaste žlezde. Način izvođenja aspiracijske punkcije štitaste žlezde pod kontrolom ultrazvuka. Interpretacija citoloških nalaza: poznavanje citoloških elemenata nepromenjene štitaste žlezde u razmazu i promene citoloških parametara kod zapaljenja i tumora (adenoma, Hürthle tumora, diferenciranih, nediferenciranih i anaplastičnih karcinoma štitaste žlezde, medularnih karcinoma, mešanih tumora štitaste žlezde i limfoma, metastaza malignih tumora u štitastu žlezdu i metastaza karcinoma štitaste žlezde u limfne čvorove).
Hematološka citologija
Sadržaj predmeta
Indikacije za citološku punkciju kostne srži, limfnog čvora, slezine i jetre. Normalni razvoj hematopoetskih ćelija (imunopoeza, mijelopoeza). Diferencijacija i maturacija ćelija mijelopoeze (eritropoeza, granulopoeza i trombopoeza). Morfološke karakteristike nemalignih poremećaja ćelija mijelopoeze (anemije, anomalije i poremećaji granulocita, poremećaji monocita i makrofaga, poremećaji morfologije i broja trombocita). Klasifikacija i morfološke karakteristike bolesti matične ćelije (aplastična anemija, izolovana aplazija crvene loze, mijelodisplastični sindrom, hronični mijeloproliferativni sindrom). Neoplastične bolesti limfnog sistema: leukemijski oblici hroničnih limfoproliferativnih bolesti, limfomi tipa Hodgkin i Non-Hodgkin, imunoproliferativne bolesti (morfološka, fenotipska, genotipska i kinetička obeležja). Histiocitoze, paraziti, "strane ćelija" (metastatski tumori) u kostnoj srži. Akutne leukemije (klasifikacija, morfologija, citohemijske, imunofenotipske i genotipske karakteristike).
Pulmološka citologija
Sadržaj predmeta
Načini dobijanja uzoraka za citološku obradu. Zapaljenske bolesti plućnog parenhima, hronične opstruktivne bolesti, karcinomi pluća. Citomofologija ćelija respiratornog sistema, pleure, ostalih intratorakalnih organa i tkiva. Citologija zapaljenskih i ostalih ne-tumorskih promena. Atipija, proliferacije, metaplazija i premaligne promene epitela respiratornog sistema. Citodijagnostika pleuralnih izliva. Citomorfologija benignih i malignih tumora bronha, pluća, pleure, medijastinuma. Citodijagnostika sekundarnih tumora istih lokalizacija. Citodijagnostika u praćenju efekta terapije.
Urološka citologija
Sadržaj predmeta
Citološka pretraga mokraće - indikacije, tehnička priprema mokraće. Građa urotela i izgled ćelija urotela u sedimentu mokraće. Benigne bolesti urotrakta - ciste bubrega, kamenci, zapaljenja (akutne, subakutne, hronične, specifične - bakterijske, virusne, malakoplakija). Hematurija - izgled eritrocita u sedimentu mokraće. Premaligna stanja urotela - diskarioza. CIS, karcinom urotela. Karakteristike papilarnih tumora urotela. Citodijagnostika bubrega, tehnika punkcije bubrega, izgled tubularnog epitela bubrega u sedimentu mokraće. Benigne lezije (ciste, apscesi) i tumori bubrega - klasifikacija i citološke karakteristike. Citodijagnostika prostate - zapaljenje, dobroćudne i atipične hiperplazije, neoplazme prostate.
Gastroenterološka citologija
Sadržaj predmeta
Dijagnostička vrednost citologije u gastroenterologiji. Vrste uzoraka (punktat, bris, ispirak) i načini dobijanja materijala (ciljano uz pomoć endoskopa, ultrazvuka, CT-a i EM-a). Citomorfologija epitelnih ćelija jednjaka. Zapaljenske promene. Barrett-ov ezofagus. Premaligne lezije i tumori. Citomorfologija želudačnih ćelija. Zapaljenske promene na ćelijama i mogućnost morfološke identifikacije uzročnika - Helicobacter pylori. Atrofični gastritis, intestinalna metaplazija, displastične promene. Limfomi - MALTOMI. Normalna citomorfologija sluznice debelog creva. Zapaljenske promene na ćelijama - bakterijske, virusne i parazitarne etiologije, kao i u hroničnim idiopatskim bolestima creva. Maligne bolesti tankog i debelog crijeva (karcinomi, limfomi, enterohromafilni tumori).
Citomorfologija zapaljenskih i hronično - degenerativnih promena jetre. Primarni i metastatski tumori.
Benigni i maligni tumori pankreasa (cistadenomi, tumori endokrinog dela, karcinomi).
Citodijagnostika u koštanozglobnoj i mekotkivnoj patologiji
Sadržaj predmeta
Osnovne morfološke karakteristike ćelija kosti: osteoblasta, osteocita i osteoklasta, hondroblasta. Osnovne morfološke karakteristike ćelija sinovije: sinoviocita tipa A i B.
Osnovne morfološke karakteristike drugih mezenhimalnih ćelija: fibrocita, fibroblasta, lipocita, lipoblasta, lejomiocita, lejomioblasta, rabdomiocita, rabdomioblasta, ćelija porekla omotača perifernog nerva, histiocita.
Osnovne morfološke karakteristike metastatskih ćelija u kosti.
Citološke osobenosti primarnih benignih, malignih i sekundarnih tumora kosti. Citološke osobenosti primarnih benignih, malignih i sekundarnih tumora mekih tkiva. Citološke osobenosti tumoru sličnih lezija kosti.
Citomorfološke karakteristike punktaka sinovije.
Tehnika izrade, interperetacija i značaj "touch imprint" citologije u koštanim i mekotkivnim tumorima. FNA u mekotkivnim i koštanim tumorima.
(12 meseci)
Cilj uže specijalizacije je da polaznicima u vidu organizovane nastave omogući sticanje znanja iz svih područja savremene kliničke patologije uključujući njen značaj i primenu u diferencijalnoj dijagnozi, određivanju kliničkog stadijuma bolesti, izboru lečenja i kontroli uspeha lečenja.
Program specijalizacije: kandidat će provesti planirano vreme na Institutu za patologiju Medicinskog fakulteta pod nadzorom nadležnog nastavnika u savladavanju osnova uzimanja i tehničke obrade patohistoloških preparata -30 patohistoloških preparata iz odgovarajuće oblasti patologije. Dozvoljeno je korišćenje stručne literature uz teorijska predavanja, seminare i seminarske demonstracije. Na predavanjima i seminarima se obrađuje odgovarajuća tematika ili pojedinačni zanimljivi slučajevi uz pregled literature.
PLAN I PROGRAM UŽE SPECIJALIZACIJE IZ KLINIČKE PATOLOGIJE
PREDLOŽENE OBLASTI |
P |
S |
SD |
H |
ECTS |
M |
Patologija gastrointestinalnog trakta |
110 |
5 |
5 |
280 |
40 |
12 |
Pedijatrijska patologija |
110 |
5 |
5 |
280 |
40 |
12 |
P - predavanja
S - seminari
SD - seminarske demonstracije
H - sati
ESCTS - bodovi
M - meseci
IZABRANE OBLASTI
PEDIJATRIJSKA PATOLOGIJA
Fetalna perinatalna, neonatalna i dečja patologija. Patologija zapaljenja, malignih epitelnih tumora, leukemija i limfoma.
PATOLOGIJA GASTROINTESTINALNOG TRAKTA
Način uzimanja i vrste uzoraka u GIT-u. Tehnika obrade standardnim metodama, zamrznuti preparati, razna bojenja, imunohistohemijske analize. Patologija jednjaka, zapaljenja, premaligne lezije i tumori. Promene u želucu, zapaljenja, premaligne lezije, maligni epitelni tumori i maligni limfomi. Promene u tankom i debelom crevu. Zapaljenske promene, bakterijske virusne i parazitarne i hronične idiopatske bolesti creva, Maligni tumori tankog i debelog creva. Promene u jetri. Zapaljenja, primarni i sekundarni tumori. Patologija žučne kese, zapaljenja i maligne lezije. Promene u endokrinom i egzokrinom pankreasu i neuroektoderamalni tumori.
(12 meseci)
ONKOLOGIJA - UŽA SPECIJALIZACIJA
SUBSPECIJALIZACIJA ILI UŽA SPECIJALIZACIJA (PROISTIČE IZ SPECIJALIZACIJA POJEDINIH GRANA MEDICINE KOJA AKTIVNO UČESTVUJU U DIJAGNOSTICI I LEČENJU ONKOLOŠKOG BOLESNIKA)
DEFINICIJA: Medicinska disciplina koja sadrži dijagnostičke i terapijske procedure
Medicinska onkologija vuče korene iz hematoloških i pedijatrijskih maligniteta. Započela je kao specijalnost orijentisana na malim istraživanjima, dok su sada ta klinička istraživanja veoma značajna onkološka aktivnost, koja danas određuju tok terapijskih procedura . U toku proteklih 20 godina, došlo je do velikog razvoja u okviru medicinskog bavljenja malignim bolestim, a posebno je došlo do pomaka u razvoju terapija za solidne tumore.
Danas, onkologija je klinička specijalnost koja se bazira na širokoj osnovi sa velikom odgovornošću ka obezbeđivanju najsavremenijih dijagnostičkih i terapijskih procedura. Medicinska onkologija utvrđuje efikasnosti lečenja raka na nacionalnom nivou i isto tako utvrđuje i palijativnu negu bolesnika kao pojedinca. Onkolozi danas sa povećanom učestalošću susreću bolesnike na samom početku njihove bolesti radi razmatranja ađuvantne i preoperativne (neoađuvantne) terapije. Zato oni moraju biti obučeni za rad u okviru multidisciplinskog tima, da imaju sposobnost savetovanja u vezi sa svim aspektima lečenja uključujući hirurgiju i radioterapiju. Takođe, moraju biti obučeni i za pružanje specijalističke medicinske terapije.
TRAJANJE UŽE SPECIJALIZACIJE IZ ONKOLOGIJE
Specijalizacija traje 1 godinu ili 2 semestra
STRUKTURA I ORGANIZACIJA IZ UŽE SPECIJALIZACIJE
Obuka u okviru subspecijalističkih studija iz Onkologije se sastoji iz osnovne obuke i obuke više specijalnosti.
Od subspecijalizanta se očekuje da aktivno učestvuje u radu organizacione jedinice koja mu je u osnovi svoje specijalizacije, tako što će iznositi i prikazivati pojedinačne bolesnike, uz konsultaciju sa onkolozima i šefovima odeljenje na kome se trenutno nalazi subspecijalizant.
Obavezna su prisutvovanja vizitama i prikazivanja bolesnika šefu ili načelniku odeljenja. Da aktivno učestvuje u svim fazama dijagnostičko-terapijskog tretmana u zavisnosti da li je opredeljen za hirurga onkologa, ginekologa onkologa i sl. S tim da program znanja i veština posebno obrađuju ginekolozi hirurzi i plan i program će biti dodat ovom tekstu.
Specijlaizant ima obavezu prisutvovanja svim onkološkim komisijama - ima obavezu da prisustvuje 10 puta na komisiji za tumore pluća, tumore dojke, kolorektuma, 5 puta na komisiji za CNS, limfome, urogenitalne, ginekološke, glava i vrat, maksilofacijalne i melanomi i meka tkiva.
Specijalizant ima obavezu da redovno prisustvuje stručnim sastancima u okviru kontinuirane medicinske edukacije (KME) i da se redovno informiše iz stručnih i naučnih časopisa i isto tako ima obavezu upotrebu interneta.
U okviru subspecijalizacije specijalizant ima obavezu da provede 1 mesec na odeljenju za tumore pluća (ova obaveza je u koliko se u instituciji ne dijagnostikuju i ne leče tumore pluća).
U okviru subspecijalizacije za onkologa specijalizant provodi četiri meseca na radioterapiji gde se upoznaje sa osnovima radioterapije, aktivno učestvuje u donošenju plana iradijacije, uz specijaliste radioterapeute obrađuje bolesnike i redovno obilaze bolesnike putem vizita i samostalne obrade bolesnika (anamneza i pregled).
Subspecijalizant ima obavezu da jedan mesec provede na "Imaging" radiologiji i da se upozna sa svim radiloškim i radiološki interventnim metodama i da provede jedan mesec na nuklearnoj medici radi upoznavanja (PET/CT-a i lečenje karcinoma štitnjače, oktaskena itd....).
U okviru nastavnog plana subspecijalizant provodi 1 semestar na planu obuke na internističkoj onkologiji, ginekologiji ili hirurgiji u zavisnosti od primarne specijalističke struke.
Obaveze subspecijalizanta su da prisustvuje svim teoretskim predavanjima koja su predložena i kao osnov onkologije.
Aktivno učešće u medicinskim veštinama, vizitama, prisustvovanja CME, i ostalim stručnim sastancima, odnosno po planu rada organizacione jedinice.
TEORIJSKA PREDAVANJA / ukupno 25 časova/
Biološki i molekularni principi, principi citogenetike, genomike, histopatologija i imunologija
Farmakologija.
Diferencija ćelije i ćelijskog ciklusa.
Kancerogeneza (fizički, hemijski i virusno-bakteriološki uzročnici), rast, progresija i metastaziranje tumora.
Hemostaza i angiogeneza.
Faktori rasta, citokini i monoklonska antitela
Dijagnoza, prevencija, prognoza i osnovni princip tretmana svih lokalizacija.
Paraneoplastični sindrom.
Tumori dece.
Visokodozna terapija i autologna transplantacija
Nove terapije.
Procedure u dijagnostici i tretmanu: karcinoma dojke, bronhopulmonalnih tumora, mezotelioma, digestivnih tumora, tumora bubrega, prostate, uterusa, ovarijuma, Hočkinove bolesti, NHL, CNS, kože, kosti. ORL i maksilofacijalne regije, mladeži, sarkomi i meka tkiva.
Terapija bola, palijativna terapija i nega.
Psihološki aspekti i socijalni aspekti.
Urgentna onkologija.
Gerijatrijska onkologija.
Komplikacije hemijoterapije.
Osnovna znanja fizike
Radiobiologija, radiofizika, tehnike iradijacije organa, dozimetrija i radioprotekcija
Radiološki tretman prema lokalizaciji tumora (dojke, limfomi, plućni karcinomi ...
Konformalna radioterapija
Iradijacije tumora kod dece.
Inovacije u radioterapiji.
PROGRAM PROVERE ZNANJA TOKOM SPECIJALISTIČKOG STAŽA
Da bi se ostvario odgovarajući kvalitet specijalizacije ili uže specijalizacije stečeno znanje se proverava kroz trajni nadzor mentora, potvrde prisustvovanja komisijama, stručnim sastancima, vizitama, teoretskoj nastavi, praktičnoj obuci (zapis u Indeksu sa overom mentora).
Tokom specijalističkog staža specijalizant ima stalno proveru znanja nakon svake celine polaže kolokvijum, tako da u Indeksu ima upisano 10 kolokvijuma.
Provera znanja nakon 3 godine ili 6 semestara iz bazične onkologije za koju je opredeljen po osnovnoj specijalizaciji.
Provera znanja nakon jednog semestra radiologije i radioterapije.
Radiologija i nuklearna,
Osnovni principi radioterapije
Provera znanja nakon jednog semestralnog boravka na odeljenju koje nije direktno vezano za osnovnu specijalnost.
Kolokvijume polaže kod nastavnika koji su zaduženi za određene oblasti u dogovoru sa Mentorom.
KATALOG VEŠTINA
Detaljno i pouzdano uzimanje istorije bolesnika detaljan klinički pregled kao i sposobnost za formulisanje diferencijalne dijagnoze uz unošenje odgovarajućih detalja u istoriju bolesti
Precizna procena fizičkih, emocionalnih, psiholoških i socijalnih potreba bolesnika
Utvrđivanje rizika procedure ili istraživanja
Sposobnost da proceni bolesnikovo razumevanje njegovog stanja i obezbedi edukaciju i informacije adekvatne datoj kliničkoj situaciji
Sposobnost da dobije informisani pristanak za proceduru i da bolesniku objasni i prenese rizike procedure
Sposobnost da organizuje i koordinira drugo osoblje koje će biti uključeno u proceduru kao ili negu pacijenta nakon završetka procedure
Sposobnost za planiranje, implementaciju i interpretaciju odgovarajućih efikasnih dijagnostičkih i prognostičkih istraživanja
Precizno dijagnostičko rezonovanje
Da uvek ima na umu starosnu dob, status, kulturološke i socijalne aspekte pacijenta kada se odlučuje za način lečenja
Indikacije i ciljevi hemioterapije kod primarnih i metastatskih kancera, uključujući i adjuvantnu i neoadjuvantnu terapiju
Indikacije za hemiopterapiju kao radijacijski pojačivač osetljivosti
Procena pacijentovih komorbidnih stanja radi utvrđivanja odnosa rizika/koristi hemioterapije za datog bolesnika
Sposobnost da proceni pacijentovo razumevanje datog stanja i da pruži edukaciju i informacije adekvatne datoj kliničkoj situaciji
Poznavanje patofiziologije bola
Sposobnost da precizno proceni potrebe bolesnika
Adekvatan stav prema bolesniku, njegovim simptomima i porodici
Veštine koje su određene prema usmerenim hirurškim granama.
SPECIJALISTIČKI ISPIT (TEST, SPECIJALISTIČKI RAD, PRAKTIČNI USMENI DEO KOMISIJA)
Specijalizant - student pristupa ispitu ako u indeksu ima zapis sa potpisom i overom boravka u organizacionim jedinicama koje su predviđene planom i programom, potvrdu prisustvovanja komisijama, stručnim sastancima, vizitama, teoretskoj nastavi, praktičnoj obuci, zatim upisana tri kolokvijuma koji su izvedeni na kraju obuke organizacionih jedinica i upisani u indeks, sve to na kraju overava mentor i daje saglasnost da student može pristupiti ispitu.
Mentor specijalizanta - studenta ne može biti u ispitnoj komisiji
Diploma se izdaje za specijalistu: GINEKOLOG - ONKOLOG, HIRURG - ONKOLOG - UROLOG - ONKOLOG, ORL - ONKOLOG, INTERNISTA - ONKOLOG, SPECIJALISTA OPŠTE MEDICINE ONKOLOG, GASTROENTEROLOG - ONKOLOG, PULMOLOG - ONKOLOG....... NEUROHIRURG - ONKOLOG.....
(12 meseci)
Svrha: Svrha uže specijalizacije iz oblasti medicine bola je da poboljša znanja lekara koji su zainteresovani za probleme pacijenata pogođenih akutnim i hroničnim bolovima, kako u odnosu na nemalignu i malignu patologiju, tako i za akutni i hronični bol.
Cilj: Unapređenje teorijskog i praktičnog znanja za potrebe lečenja bola kojim se poboljšava kvalitet života pacijenta i porodice, suočavajući se sa problemima koji prate bolesti koje ugrožavaju život, kroz prevenciju otklanjanja patnje putem ranog otkrivanja, procene i lečenja bola i drugih problema i simptoma: fizičkih, psihosocijalnih i duhovnih (Svetska zdravstvena organizacija, 2002).
Potreba za ovakvim osposobljavanjem zdravstvenih radnika nastala je kao posledica starenja stanovništva i sve većeg broja obolelih od bolesti koje imaju progresivni tok (kardiovaskularnih bolesti, malignih bolesti, šećerne bolesti, neuromuskularnih, cerebrovaskularnih bolesti), HIV/AIDS-a, saobraćajnog traumatizma, kao i problema vezanih za terapiju postoperativnog bola i dr. Procenjeno je da približno 70-80% onkoloških bolesnika sa odmaklom bolešću oseća bol. Kada pacijent oseća stalni bol to znatno utiče na kvalitet i sve aspekte njegovog života. Uspešna kontrola bola značajno poboljšava kvalitet života kako samih pacijenata tako i njihovih bližnih.
Sadržaj: Program ove uže specijalizacije traje godinu dana i to: 10 meseci obuke (dva semestra) i dva meseca spremanja ispita. Program obuhvata teorijska i praktična znanja iz brojnih oblasti: anatomija i fiziologija bola; semiologija i procena bola; akutni i hronični postoperativni bol; maligni i nemaligni hronični bol; neuropatski bol; medikamenti u terapiji bola; interventne procedure u lečenju bola; uloga fizikalne terapije; nemedikamentno lečenje bola; etički aspekti; prava pacijenata u skladu sa zakonom.
Prohodnost: Medicina bola je interdisciplinarni i multiprofesionalni holistički pristup koja podrazumeva timski rad. Ona promoviše filozofiju tima i timskog rada te prohodnost ka toj užoj specijalizaciji imaju lekari koji imaju završenu specijalizaciju: anestezije sa reanimatologijom, internisti, pedijatri, neurolozi, specijalisti fizikalne medicine i rehabilitacije, specijalisti opšte medicine, opšte hirurgije, abdominalne hirurgije, vaskularne hirurgije, grudne hirurgije, ortopedske hirurgije i traumatologije, dečje hirurgije, neurohirurgije, plastične, rekonstruktivne i estetske hirurgije, maksilofacijalne hirurgije, urologije, kardiohirurgije, psihijatrije, dečje i adolescentne psihijatrije, infektologije, radiologije, kliničke farmakologije.
Oblici nastave: U okviru ovog programa nastava će biti realizovana kroz teoretska predavanja, seminarsku nastavu, radionice, praktičnu nastavu kroz obavezni staž u referentnim ustanovama pod rukovodstvom imenovanog mentora i završni ispit. Praktična nastava se obavlja po mentorskom principu u tercijarnim zdravstvenim ustanovama.
Po odobrenoj užoj specijalizaciji iz Medicine bola kandidatu se uručuje indeks i specijalizantski karton u koji se upisuju seminarski radovi, pohađanje teorijske nastave, asistencije i samostalno izvedene praktične procedure u toku lečenja bola koje svojim potpisom overava mentor.
Po realizaciji plana i programa iz uže specijalizacije kandidat polaže završni ispit pred komisijom od pet članova. Ispit se sastoji iz praktičnog dela, usmenog ispita i odbrane stručnog rada iz uže specijalističke oblasti. Ukoliko kandidat ne zadovolji u bilo kom delu ispita smatra se da nije položio ispit. Konačna ocena se formira na osnovu sva tri dela ispita. Položeni ispit se ocenjuje ocenom dobar, vrlo dobar i odličan.
1. Teorijska nastava obuhvata sledeće oblasti:
UVODNI DEO:
Anatomske i fiziološke osnove bola
- Anatomija bola
- Neuro-anatomski supstrati nocicepcije i transmisije bola
- Mehanizmi modulacije od strane centralnog nervnog sistema
- Plasticitet i bol: uloga dorzalnih korenova
- Teorije bola
Procena bola:
- Procena bola
- Klinička evaluacija bola
Farmakologija i lečenje bola:
- Farmakologija CNS-a i nociceptivne transmisije
- Farmakologija opijata
- Opijati: klinička upotreba
- Bol, opijati, adikcija
- Farmakologija neopijatnih analgetika
- NSAIL i COX inhibitori: klinička upotreba
- Farmakologija antidepresiva
- Antidepresivi kao koanalgetici - klinička upotreba
- Farmakologija antikonvulziva
- Antikonvulzivi kao koanalgetici - klinička upotreba
- Kanaboidi
Etički, pravni i deontološki aspekti
- Principi medicinske etike
- Održavanje i odustajanje od lečenja
- Informacija, istina i nada
- Slobodna volja i pisani pristanak (izbor)
- Pravno-legalni aspekti
- Bol u jedinici za intenzivno lečenje
- Briga o umirućem pacijentu u jedinici za intenzivno lečenje
- Etika u slučaju kritično obolelog
- Komunikacija sa rodbinom umirućeg pacijenta u jedinici za intenzivno lečenje
2. Klinička stanja:
Postoperativni akutni bol:
- Uzroci bola
- Ocena jačine bola
- Farmakološka terapija
- Invazivne procedure
- Regionalna analgezija u terapiji postoperativnog bola
- Pacijent kontrolisana analgezija
Kancerski bol:
- Kancerski bol: uzroci i posledice
- Epidemiologija kancerskog bola
- Procena kancerskog bola
- Medikamentna terapija kancerskog bola
- Interventne procedure u terapiji kancerskog bola
- Specifični bolni simptomi, proboj bola, koštane metastaze
- Bol kao hitno stanje
- Kontrola bola u okviru brige o umirućem pacijentu
- Rotacija opioida
Hronični nekancerski bol
- Hronični postoperativni bol
- Osteoartritis i reumatoidni artritis
- Miofascijalni bol i fibromialgični sindrom
- Bol u leđima
- Bol u vratu
- Visteralni bol
- Bol u neurologiji
- Glavobolje
- Neuropatski bol
- Periferne neuropatije
- Dijabetična neuropatija
- Kompleksni regionalni bolni sindrom
- Centralni bol, fantomski bol
- Trigeminalna neuralgija
- Bol kod starijih osoba
- Bolni sindromi
Primena invazivnih i neinvazivnih procedura u terapiji bola
- Primena ultrazvuka u izvođenju invazivnih procedura
- Centralni nervni blokovi
- Blokovi nervnih pleksusa
- Blokovi perifernih nerava
- Blokovi nervnih gangliona
- Centralna neuro-stimulacija
- Transkutana elektro neuro-stimulacija
- Mogućnosti fizikalne medicine u lečenju bola - nefarmakološka terapija
- Radio terapija u lečenju bola
- Placebo analgezija
- Neurohirurške procedure u lečenju bola
3. BOL U PEDIJATRIJI:
Pregled aktuelnih problema i njihov istorijat
Bol kod dece
- Razvoj bolnih puteva i mehanizmi bola
- Procena bola
- Pedijatrijske i neonatalne skale
- Kliničke implikacije farmakokinetike analgetika kod dece
- Farmakološko lečenje bola
- Regionalna analgezija
- Nefarmakološke tehnike analgezije
- Hronični bol kod dece
Ishod: Praćenjem nastave uže specijalizacije medicine bola kandidati bi se osposobili da:
- Omoguće otklanjanje bola i drugih simptoma
- Objedinjuju psihološke i duhovne aspekte brige o pacijentu
- Nude sistem podrške i pomoći pacijentu
- Da se obuče timskom pristupu u prepoznavanju potreba pacijenata i njihovih porodica
- Poboljšaju kvalitet života, a takođe pozitivno utiču na tok same bolesti
Stečeno zvanje:
Subspecijalista medicine bola.
(12 meseca)
Neuroradiologija je oblast medicine koja se bavi i dijagnostičkim imidžingom i interventnim procedurama na mozgu, kičmenoj moždini, glavi, vratu i čulnim organima kod dece i odraslih.
Uža specijalizacija iz neuroradiologije traje jednu godinu i odvija se u dve faze. Prva faza određena je kliničkim aspektom i obuhvata upoznavanje kandidata s temeljnim postavkama kliničke neuroradiologije, neuropatologije i neurohirurgije. Druga faza uže specijalizacije određena je boravkom i radom kandidata u ustanovi s uhodanim kolektivom neuroradiologije i uz radne obaveze uključuje predavanja, kolokvijume i završni ispit. Cilj uže specijalizacije je priprema radiologa za radno mesto na kome će biti posvećen dijagnostici i lečenju oboljenja mozga, kičmene moždine, glave i vrata kod dece i odraslih.
Uža specijalizacija iz neuroradiologije traje 1 godinu od kojih klinički deo traje 3 meseci, a radiološki 8 meseci, a preostali 1 mesec je predviđen za godišnji odmor i pripremu završnog ispita. Za specijalizante koji će se baviti interventnom neuroradiologijom savetuje se produženje uže specijalizacije za 1 godinu.
A. KLINIČKI DEO UŽE SPECIJALIZACIJE
- TRAJANJE tri meseca
PLAN I PROGRAM
1) BORAVAK NA NEUROLOGIJI 1 mesec
Prisustvovanje kliničkoj viziti, redovni neurološki, neuropatološki i neuroradiološki sastanci, uzimanje anamneze i statusa, upoznavanje sa osnovnim neurološkim metodama (EEG, EMG), urgentna stanja i prisustvovanje predavanjima.
2) BORAVAK NA NEUROHIRURGIJI 0,5 meseci
Prisustvovanje sastancima, operativnim zahvatima i kliničkim vizitama.
3) BORAVAK NA NEUROPATOLOGIJI 1,5 meseci
Prisustvovanje sekcijama, upoznavanje sa postupcima, uzimanje preparata na patologiji i prisustvovanje sastancima.
Na kraju ovog dela uže specijalizacije znanje se proverava kolokvijumom.
B. RADIOLOŠKI DEO UŽE SPECIJALIZACIJE
- TRAJANJE osam meseci
PLAN I PROGRAM:
1. URGENTNA STANJA U NEUROLOGIJI (trauma, poremećaji svesti, znaci cerebralne smrti, traume ekstrakranijalnih krvnih sudova, subarahnoidalno krvarenje, metabolička stanja, status epileptikus).
2. CEREBROVASKULARNE BOLESTI (okluzivne bolesti krvnih sudova, tromboza i embolija, endarteritisi, TIA, RIND, stari infarkt, ishemični infarkt, hemorargični infarkt, spontana krvarenja i razvoj infarkta, kontrola infarkta).
3. ZAPALJENSKE I PARAZITARNE BOLESTI (edem, cerebritis, ventrikulitis, apsces, tuberkulozni meningitis, tuberkulom, serozni meningitis, cisticerkoza, histiocitoza, multipla skleroza).
4. DEGENERATIVNE BOLESTI (atrofija kao proces starenja, atrofija u traumi, atrofija u cerebrovaskularnoj bolesti, demencija, degenerativne promene diskusa).
5. NEUROONKOLOGIJA (tumori baze lobanje, zadnje lobanjske jame, supratentorijalni tumori, tumori spinalnog kanala).
6. NEUROMUSKULARNE BOLESTI (amiotrofična lateralna skleroza, spondilozna cervikalna mijelopatija).
7. EPILEPSIJA (indikacije za neuroradiološke preglede, algoritam pregleda).
8. SUDSKA NEURORADIOLOGIJA (značaj analize mozga u posttraumatskim stanjima, bolesti zavisnosti, epilepsija)
9. NEURORADIOLOŠKE METODE U PSIHIJATRIJI (shizofrenija, depresija, delirijum).
10. NEUROPEDIJATRIJA (prenatalna, konatalna i postnatalna analiza mozga, krvarenje u matriks, minimalna cerebralna disfunkcija, anomalije, kongenitalne bolesti bele mase, epilepsija).
11. STEREOTAKSIJA (indikacije, metode izvođenja).
12. INTERVENTNA NEURORADIOLOGIJA (indikacije, tehnika i klinički rezultati interventne neuroradiologije)
METODOLOGIJA I BROJ PREGLEDA
Predviđena je nastava u formi seminara i predavanja (teorijski deo), praktična nastava i postavljanja dijagnostičkih problema uz samostalno učestvovanje kandidata (praktični deo).
I) Teorijski deo
1. Anatomija, uključujući i razvojnu anatomiju, centralnog i perifernog nervnog sistema, čulnih organa, glave i vrata kao i kičme i kičmene moždine
2. Radiološko-patološka korelacija oboljenja i varijeteta CNS-a, uključujući kičmu i kranijum i poremećaja oftalmološke i ORL regije
3. Fizički i tehnički principi CT i MR dijagnostike, angiografija, UZ dijagnostike i klasične radiogrfske tehnike i mijelografije
4. MR spektroskopija i funkcionalni imidžing
5. Klinička primena neuroradiologije
6. Indikacije, tehnika i klinički rezultati interventne neurordiologije. Svi subspecijalizanti trebalo bi da imaju osnovna znanja o interventnim procedurama tako da imaju puna znanja o indikacijama, tehničkim problemima, kontraindikcijama i rizicima zahvata. Specijalisti koji se opredele za interventnu neuroradiologiju će imati ekstenzivniju obuku (moraće da provedu na edukaciji više od 1 godine koliko je predviđeno užom specijalizacijom). Neophodno je da se specijalizanti obuče tehnikama sedacije i analgezije koje su potrebne za interventne procedure.
7. Farmakologija kontrastnih sredstava.
8. Bezbednost i zaštita pacijenta u neuroradiologiji.
II) Praktični deo
1. Radiografija (pregledi primarne zdravstvene zaštite; trauma lobanje, lica i kičmenog stuba; pedijatrijska ispitivanja uključujući i zlostavljanje dece)
2. Ultrazvučna dijagnostika (uključujući i Doppler) - 150
3. Mijelografija - 50 (asistira, a 15 sam izvodi)
4. Cerebralna angiografija - 100
5. Spinalna angiografija - 25
6. CT mozga - 500
7. CT mijelografija - 50
8. MR mozga - 150
9. MR kičme - 100
9. MRS/ funkcionalni imidžing - 25
10. SPECT i PET imidžing - 25
11. Stereotaksija - 25
12. Interventna neuroradiologija (embolizacija aneurizmi i AVM, embolizacija spinalnih AVM, vertebroplastika, embolizacija hipervaskularizovanih tumora) - 40 (asistira u svim, a 10 sam izvodi).
(12 meseci)
Interventna radiologija uključuje sve slikom vođene procedure. Ove procedure imaju važnu ulogu u kliničkom ispitivanju. Pored toga što su invazivne, ove procedure zamenjuju hirurgiju i imaju manju stopu komplikacija.
Period treninga trebalo bi da bude 1 godina (11 meseca treninga i 1 mesec godišnjeg odmora i spremanja ispita) uz neophodnu superviziju i sa obavljenim dovoljnim brojem procedura kao prvi operater.
Neophodno je znanje o tehnikama sedacije i analgezije, patološkoj i kliničkoj osnovi specijalnosti kojom se bave lekari na obuci. Oni moraju učestvovati u kliničko-radiološkim konfrontacijama. Neophodno je da se jedan deo provede u ambulantno polikliničkoj službi. U toku perioda obuke neophodno je da provedu vreme oko 2 meseca kliničkog treninga u odeljenju vaskularne hirurgije, interne medicine ili druge uže specijalnosti hirurgije ili interne koja je u vezi sa oblasti interventne radiologije.
Uža specijalizacija iz interventne radiologije (vaskularna i nevaskularna interventna radiologija) namenjena je specijalistima radiologije koji će invazivne i interventne procedure izvoditi u saradnji sa hirurzima, raznih užih specijalnosti. Mesto rada ovih užih specijalista radiologije su Klinički centri, Kliničko bolnički centri i Regionalne bolnice. Klinička pozadina je neophodna kao osnov za izvođenje interventnih procedura. Ovakvi centri treba da imaju vrhunsku radiološku opremu, monitoring, pristup anestetičkoj opremi kao i mogućnost adekvatne nabavke potrošnog materijala, neophodnog za izvođenje interventnih radioloških procedura.
Stažiranje je podeljeno u tri dela. Prvi deo predstavlja stažiranje koje se provodi na kliničkim odeljenjima i traje dva I po meseca. Drugi deo je stažiranje na odeljenjima iz radiologije na kojima se izvode intravaskularne radiološke intervencije. Ovaj deo stažiranja traje četiri I po meseca Treći deo predstavlja stažiranje na radiološkim odeljenjima gde se provode nevaskularne interventne radiološke procedure. Ovaj deo staža traje četiri meseca.
U toku treninga (stažiranja) predviđeni su kolokvijumi koji se polažu kod određenih mentora i to praktično.
Kolokvijumi su:
1. Neinvazivne dijagnostičke vaskularne procedure
2. Dijagnostička angiografija
3. Arterijske interventne procedure
4. Venske interventne procedure
5. TIPS, TACE, Ekstrakcija intravaskularnih stranih tela
6. Perkutane biopsije
7. Perkutane drenaže kolekcija
8. Perkutane uroradiološke interventne procedure
9. Perkutane hepatobilijarne interventne procedure
10. Interventna radiologija GITa
I. UVOD - STAŽIRANJE NA KLINIČKIM ODELJENJIMA
Trajanje 2,5 meseci
Tokom ovog vremena kandidat boravi po pola meseca na odeljenjima iz torakalne, abdominalne i vaskularne hirurgije, odeljenju urologije, te odeljenju onkologije. Obavezno prisustvuje stručnim skupovima (konzilijumima) na kojima se donose indikacije za pojedine terapijske zahvate. Boravi u operacionim salama kako bi se što bolje upoznao s hirurškim metodama koje zajedno s metodama interventne radiologije predstavljaju metode terapijskog izbora. Upoznaje se s neradiološkim dijagnostičkim metodama koje su od koristi kod donošenja indikacija za postupke interventne radiologije.
II. VASKULARNA INTERVENTNA RADIOLOGIJA
Trajanje 4,5 meseci
1. Neinvazivne dijagnostičke vaskularne procedure (0,5 mesec)
1.1. Doppler ultrasonografija
Razumevanje i interpretacija:
- dupleks sonografija arterijskog i venskog sliva,
- normalan i izmenjen Doppler talas,
- najčešća ispitivanja, kao što je Doppler karotidnih, hepatičnih, renalnih arterija i dupleks ispitivanje venskog sliva donjih ekstremiteta.
1.2. CT angiografija
Trening bi trebalo da omogući razumevanje:
- bazne fizike jednoslajsnog i multisektorskog CTA,
- CTA protokole koji uključujući kontrastna sredstva i rekonsrtuktivne tehnike,
- radijacione doze za CTA i metode za njihovo smanjivanje,
- prednosti i nedostatke CTA u odnosu na druge dijagnostičke tehnike
1.3 MR angiografija (MRA)
Lekari koji se obučavaju moraju biti familijarni sa:
- MR fizikom i MRA tehnikama,
- prednostima i nedostacima različitih kontrastnih sredstava koji se koriste za MRA,
- prednosti i nedostaci MRA u odnosu na druge dijagnostičke tehnike.
2. Dijagnostička angiografija (jedan mesec)
2.1. Bazična obuka
Lekari na obuci moraju biti familijarni sa:
- baznom hemijom različitih jodnih kontrastnih materijala i njihovim prednostima i nedostacima kod angiografija,
- mehanizmima kojima se smanjuje nefrotoksičnost u visokorizičnih pacijenata kao što su oni sa dijabetesom ili oštećenjem bubrega,
- kortikosteroidnom profilaksom, terapijom alergijskih komplikacija na jodne kontraste.
2.2. Tehnike arterijske i venske punkcije
U toku obuke potrebno je steći znanje o:
- standardnoj anatomiji prepone uključujući poziciju ingvinalnog ligamenta i femoralnog nerva, arterije i vene,
- Seldinger tehnici arterijske i venske punkcije,
- mehanizmu za uvođenje žičanih vodiča, uvodnika i postavljanje katetera,
- mehanizmu hemostaze na mestu punkcije uključujući manuelnu kompresiju i najčešće alate za femoralnu hemostazu,
- alternativnim arterijskim pristupima kao što su aksilarna, brahijalna, radijalna arterija kao i translumbalni pristup.
- indikacijama za upotrebu katetera venskim pristupom (Hicman kateter, dijalizni kateteri i portovi)
- tehnikama venskog pristupa preko jugularne i podključne vene
- mogućim komplikacijama
2.3. Dijagnostička angiografija
Lekari na obuci moraju biti familijarni sa:
- vodičima, uvodnicima i kateterima koji se koriste za najčešće dijagnostičke procedure,
- tehnikama digitalne subtrakcione angiografije (DSA) i road mapping tehnikom,
- standardnom arterijskom i venskom anatomijom i anatomskim varijacijama,
- perifernom vaskularnom angiografijom, mezenteričnom i renalnom angiografijom, abdominalnom, torakalnom aortografijom, angiografijom karotidnih, vertebralnih i podključnih arterija,
- dijagnostikom aterosklerotske bolesti, vaskulitisom, aneurizmatskom bolesti,
- trombozom, embolijom i drugom vaskularnom patologijom,
- procentom komplikacija za najčešće dijagnostičke procedure,
- režimima postproceduralne nege za standardne vaskularne dijagnostičke procedure.
3. Vaskularne intervencije (2,5 meseci)
Lekari na obuci moraju biti familijarni sa najčešćim vaskularnim interventnim procedurama kao što su perkutana transluminalna angioplastika i postavljanje vaskularne proteze - stenta.
3.1 Perkutana transluminalna angioplastika (PTA) i endovaskularna implantacija metalnih proteza - stentova (1,5 meseci)
Lekari na obuci moraju biti upoznati sa:
- mehanizmima i tehnikama PTA
- indikacijama za PTA i stent
- baznim mehanizmima za oslobađanje stenta i materijalima koji se koriste za konstrukciju stenta
- vrstama proteza - stentova
- komplikacijama i rezultatima PTA i stentiranja u različitim anatomskim regijama
- lekovima koji se koriste tokom PTA i stentiranja
- studijama intraarterijskog pritiska - monitoringu
Lekari na obuci moraju biti biti obučeni za izvođenje:
- perifernih PTA sa stentom (distalna abdominalna aorta, ilijačne i femoralne arterije, femoropoplitealni i kruralni arterijski segment)
- PTA sa stentom splanhničkih krvnih sudova (celijačni trunkus, mezenterične arterije)
- renalnih PTA sa stentom
- PTA sa stentom supraaortnih arterijskih grana (karotidne, vertebralne i podključne arterije)
- intervencija na venskim krvnim sudovima
- implantacije pokrivenih stentova kod aneurizmatske bolesti aorte i perifernih krvnih sudova, kao i kod disekcija
- tehnikama zatvaranja punkcionog mesta
- postproceduralnoj nezi
3.3 Trombektomija i tromboliza (0,5 meseci)
Potrebni je da lekari na obuci se upoznaju sa:
- perkutana aspiracijska i mehanička tromboembolektomija
- patofiziologijom tromboze i fibrinolize
- hemostatskim mehanizmima i fibrinolitičkim agensima
- indikacijama i kontraindikacijama za lokalnu primjenu fibrinolitika
- laboratorijskim praćenjem učinka fibrinolitika
- komplikacijama fibrinolitičke terapije
- lokalnom fibrinolizom u određenim arterijskim regijama
- fibrinolizom kod okluzije vena
- fibrinolizom kod pulmonalne embolije
3.4 Filteri donje šuplje vene (0,5 meseci)
Lekari na obuci moraju biti upoznati sa:
- indikacijom za plasman vena kava filtera
- različitim tipovima VKI filtera
- procentom uspeha i komplikacija
- postproceduralnom negom
4. TIPS, TACE, EKSTRAKCIJA INTRAVASKULARNIH STRANIH TELA (0,5 meseci)
4.1. Transjugularni intrahepatični portosistemski šant (TIPS)
- radiološka dijagnostika portalne hipertenzije
- indikacije za TIPS
- tehnike i komplikacije TIPS-a.
4.2 Transkateterska embolizacija, hemoembolizacija i upotreba vazoaktivnih supstanci
- tretman arterio-venskih malformacija
- tretman krvarenja
- prepoznavanje komplikacija tokom procedura i njihovo zbrinjavanje
4.3 Odstranjenje intravaskularnih stranih tela
Lekari na obuci moraju ovladati tehnikom odstranjenja intravaskularnih stranih tela i biti upoznati sa:
- problemima i mogućim neuspehom kod odstranjenja stranog tela
- komplikacijama kod odstranjenja stranog tela
Praktični deo
Neophodan broj procedura koji se mora obaviti tokom treninga iz oblasti vaskularne radiologije:
Dijagnostičke procedure
Aortografije |
50 |
Selektivne angiografije |
25 |
Doppler ultrazvuk i/ili dupleks ultrazvuk |
25 |
MSCT angiografije |
25 |
MSCT dijagnostika oboljenja srca |
25 |
MRI angiografije |
25 |
MRI oboljenja srca |
25 |
Flebografija |
15 |
Interventne procedure
PTA i stent perifernih arterija |
25 |
PTA i stent renalnih arterija (PTRA) |
10 |
PTA i stent kompleksne procedure (aorta, karotidne arterije...) |
5 |
Aspiraciona i mehanička trombektomija |
5 |
Fibrinoliza |
10 |
Transkateterska embolizacija |
10 |
Tehnike intravaskularne hemoterapije |
5 |
Perkutane intervencije na venskom sistemu |
10 |
Vena kava filteri |
3 |
Transhepatični intrav. portosistemski šant TIPS |
2 |
Odstranjenje intravaskularnih stranih tela |
5 |
III. NEVASKULARNA RADIOLOGIJA
Trajanje 4 meseci
1. PERKUTANE BIOPSIJE (0,5 mesec)
1.1. Vođena radioskopski
1.2. Vođena ultrazvukom
1.3. Vođena CT om
1.4. Vođena MR om
1.5. Perkutana biopsija u toraksu (5)
1.6. Perkutana biopsija u abdomenu i karlici (10)
2. PERKUTANA DRENAŽA TEČNIH KOLEKCIJA (1, mesec)
2.1. Vođena radioskopski
2.2. Vođena ultrazvukom
2.3. Vođena CT om
2.4. Vođena MR om
2.5. Perkutana drenaža u toraksu (5)
2.6. Perkutana drenaža u abdomenu i karlici (15)
3. PERKUTANE URORADIOLOŠKE INTERVENCIJE (1 mesec)
3.1. Perkutana nefrostoma (15)
3.2. Anterogradno postavljanje ureteralne proteze (kateterske i metalne) (5)
3.3. Perkutana transluminalna dilatacija stenoza uretera i uretre (10)
3.4. Perkutana sklerozacija ciste bubrega (3)
3.5. Perkutano vađenje konkremenata kanalnog sistema bubrega (3)
3.6. Retrogradna transureteralna dilatacija prostate balonskim kateterom (3)
4. PERKUTANE HEPATOBILIJARNE INTERVENCIJE (1 mesec)
4.1. Perkutana transhepatična holangiografija (PTC) (8)
- Indikacije i kontraindikacije za PTC
- Tehnika PTC-a
- vođena radioskopski
- vođena ultrazvukom
- Komplikacije kod PTC-a
4.2. Perkutana drenaža žučnih vodova (8)
- Materijal za perkutanu drenažu žučnih vodova
- Indikacije i kontraindikacije za perkutanu drenažu žučnih vodova
- Tehnika perkutane drenaže žučnih vodova
- spoljašnja drenaža
- spoljašnjo-unutrašanja drenaža
- unutrašnja drenaža
- plastična proteza
- metalna proteza
- Komplikacije perkutane drenaže žučnih puteva
4.3. Perkutano lečenje bilijarnih striktura (5)
- Materijal za dilataciju bilijarnih striktura
- Tehnika dilatacije bilijarnih striktura
- Komplikacije dilatacije bilijarnih striktura
4.4. Perkutano odstranjivanje žučnih restkalkulusa kroz kanal "T" drena (3)
- Materijal za ekstrakciju restkalkuloze
- Tehnika ekstrakcije
- Uzroci neuspeha ekstrakcije
- Komplikacije ekstrakcije restkalkuloze
4.5. Perkutana sklerozacija simpleks cista jetre (5)
- Tehnika pristupa cisti jetre
- Ultrazvuk
- Kompjuterizovana tomografija
- MRI
- Sklerozirajući agensi
- Komplikacije sklerozacije ciste jetre
4.6. Perkutano lečenje ehinokokusnih cista jetre. (5)
- Tehnika pristupa cisti
- Tehnika sklerozacije ehinokokusne ciste jetre
- Sklerozirajuća sredstva
- Komplikacije sklerozacije ehinokokusnih cista jetre
4.7. Perkutana liza organskih konkremenata žučne kese (3)
- Indikacije za perkutanu lizu konkremenata žučne kese
- Tehnika pristupa žučnoj kesi
- Agensi za lizu konkremenata
- Komplikacije perkutane lize konkremenata žučne kese
5. INTERVENTNA RADIOLOGIJA U TERAPIJI I STRIKTURA GASTROINTESTINALNOG TRAKTA (1 mesec)
5.1. Dilatacija striktura jednjaka (10)
- Tehnika pristupa strikturi jednjaka
- Mehanizam dilatacije
- Dilatacija balonskim kateterom
- Dilatacija plastičnom ili metalnom protezom
- Komplikacije dilatacije strikture jednjaka
5.2. Dilatacija striktura pilorusa (3)
- Indikacije za dilataciju strikture pilorusa
- Tehnika pristupa strikturi pilorusa
- Dilatacija balonskim kateterom
- Dilatacija plastičnom ili metalnom protezom
- Komplikacije kod dilatacije strikture pilorusa
5.3. Dilatacija striktura na anastomozi (5)
- Indikacije za dilataciju striktura na anastomozi
- Tehnika pristupa strikturi
- Dilatacija balonskim kateterom
- Dilatacija plastičnom ili metalnom protezom
- Komplikacije dilatacije strikture na anastomozi
5.4. Dilatacija striktura duodenuma (3)
- Indikacije za dilataciju striktura duodenuma
- Tehnika pristupa strikturi
- Dilatacija balonskim kateterom
- Dilatacija plastičnom ili metalnom protezom
- Komplikacije dilatacije striktura duodenuma
5.5. Dilatacija striktura kolona i rektuma (5)
- Indikacije za dilataciju striktura kolona i rektuma
- Tehnika pristupa strikturi
- Dilatacija balonskim kateterom
- Dilatacija plastičnom ili metalnom protezom
- Komplikacije dilatacije strikture kolona i rektuma
PRAKTIČAN DEO
Neophodan broj procedura koje mora kandidat (polaznik) sam uraditi u toku treninga, pod direktnim nadzorom mentora:
1. Perkutane biopsije u toraksu |
5 |
2. Perkutane biopsije u abdomenu i karlici |
10 |
3. Perkutane drenaže u toraksu |
5 |
4. Perkutane drenaže u abdomenu i karlici |
15 |
4a. Perkutane drenaže pseudocista pankreasa |
5 |
5. Perkutana nefrostoma |
15 |
6. Anterogradno postavljanje ureteralne proteze (kateterske i metalne) |
5 |
7. Perkutana transluminalna dilatacija stenoza uretera i uretre |
10 |
8. Perkutana sklerozacija ciste bubrega |
3 |
9. Perkutano vađenje konkremenata kanalnog sistema bubrega |
3 |
10. Retrogradna transureteralna dilatacija prostate balonskim kateterom |
3 |
11. Perkutana transhepatična holangiografija (RTS) |
10 |
12. Perkutana drenaža žučnih vodova |
8 |
13. Perkutano lečenje bilijarnih striktura |
5 |
14. Perkutano odstranjivanje žučnih restkalkulusa kroz kanal "T" drena |
3 |
15. Perkutana sklerozacija simpleks cista jetre |
5 |
16. Perkutano lečenje ehinokokusnih cista jetre. |
5 |
17. Perkutana liza organskih konkremenata žučne kese |
3 |
18. Dilatacija striktura jednjaka |
10 |
19. Dilatacija striktura pilorusa |
3 |
20. Dilatacija striktura na anastomozi |
5 |
21. Dilatacija striktura duodenuma |
3 |
22. Dilatacija striktura kolona i rektuma |
5 |
(12 meseci)
Uža specijalizacija iz digestivne radiologije (gastrointestinalna i abdominalna radiologija) predstavlja nastavak i produbljivanje znanja stečenih u toku osnovne specijalizacije iz radiologije. Namenjena je onim specijalistima radiologije koji najveći deo svog radnog vremena provode u bliskoj saradnji sa gastroenterolozima i abdominalnim hirurzima. Idealno mesto rada ovih užih specijalista radiologije su Klinički centri, Kliničko bolnički centri i Regionalne bolnice u kojima postoji velika koncentracija gastroenteroloških pacijenata, velika odeljenja abdominalne hirurgije, razvijena onkologija i dijagnostička i interventna radiologija. Ovakvi centri treba da imaju vrhunsku radiološku opremu na kojoj se može sprovoditi state of the art gastrointestinalna i abdominalna radiologija i odgovarajući stručni kadar koji u skladu sa zakonskim uslovima može da obavlja mentorske to jest edukativne poslove.
Uža specijalizacija iz digestivne radiologije traje jednu godinu i odvija se u dve faze. Prva faza je određena kliničkim aspektom i obuhvata upoznavanje kandidata s temeljnim kliničkim postavkama digestivnih bolesti (gastroenterološkim i hepatobilopankreasnim), digestivnom patoanatomijom i histopatologijom te digestivnom hirurgijom. Ovu fazu u trajanju od 1,5 mesec kandidat provodi u odgovarajućim kliničkim odeljenjima i ustanovama. Druga faza uže specijalizacije određena je boravkom i radom kandidata u rendgen odeljenjima ustanova tercijernog tipa koje su visoko specijalizovane za dijagnostikovanje i lečenje bolesti digestivnog trakta. Ova faza uključuje pohađanje teorijske nastave, praktičan rad, polaganje kolokvijuma i završnog ispita.
Cilj uže specijalizacije je priprema specijaliste radiologa za radno mesto na kome će biti posvećen radiološkoj dijagnostici i lečenju bolesti digestivnog sistema u odraslih i dece.
A. PRVI DEO - KLINIČKI DEO (trajanje 3 meseca tj. 12 sedmica)
PLAN I PROGRAM
1. BORAVAK NA ODELJENJU ZA GASTROENTEROLOGIJU tri sedmice
- Prisustvovanje uzimanju anamneze i statusa, kliničkoj viziti, stručnim sastancima
- Upoznavanje sa osnovnim digestivnim metodama pregleda (laboratorija, ultrazvuk, endoskopija
- Upoznavanje sa osnovnim digestivnim simptomima i znacima
- Upoznavanje sa urgentnim digestivnim stanjima
- Prisustvovanje predavanjima
2. BORAVAK NA ODELJENJU ZA HEPATOBILIOPANKREATOLOGIJU - 3 sedmice
- Prisustvovanje uzimanju anamneze i statusa, kliničkoj viziti, stručnim sastancima
- Upoznavanje sa osnovnim digestivnim metodama pregleda (laboratorija, ultrazvuk, endoskopija
- Upoznavanje sa osnovnim digestivnim simptomima i znacima
- Upoznavanje sa urgentnim digestivnim stanjima
3. BORAVAK NA DIGESTIVNOJ HIRURGIJI tri sedmice
- Prisustvovanje sastancima, vizitama i operacijama po 1 sedmicu na odeljenjima za ezofagogastričnu hirurgiju, hepatobiliopankreaticnu i kolorektalnu hirurgiju
4. BORAVAK NA ODELJENJU ZA DIGESTIVNU PATOHISTROLOGIJU tri sedmice
- Upoznavanje sa postupcima uzimanja preparata za patoanatomsku i histopatološku analizu
- Prisustvo sastancima i predavanjima
B. RADIOLOŠKI DEO (trajanje 9 meseci)
Ovaj deo se sastoji od teorijske nastave i praktične obuke koje se dešavaju paralelno. Prepodne praktičan rad a popodne teorijska predavanja. U toku trajanja ovog dela predviđeni su kolokvijumi koji su obavezni. Samo sa položenim kolokvijumima se može polagati završni ispit.
I. TEORIJSKA NASTAVA
U toku trajanja uže specijalizacije polaznici treba da steknu sledeća teorijska znanja iz:
1. Anatomije i fiziologije
a. Detaljna anatomija gastrointestinalnog trakta, dijafragme, zida abdomena, poda karlice, peritonealnog prostora, jetre, slezine, žučne kese i žučnih puteva, pankreasa korišćenjem nativnog rendgenskog snimka, rendgenske skopije, kontrastnog snimanja, ultrazvuka, CT i MRI.
b. arterijska vaskularizacija i venska drenaža svih delova gastrointestinalnog trakta i digestivnih abdominalnih organa.
c. varijacije u slivu arterije i vene mezenterike superior, hepatičkih vena i vene porte.
d. limfna drenaža digestivnih organa
e. anatomski varijeteti digestivnih organa
f. osnove fiziologije digestivnog trakta
2. Usna duplja
a. funkcijski poremećaji jezika, neurogene lezije, tumori.
3. Farinks
a. funkcionalne poremećaje gutanja, zapaljenja, tumori i povrede.
b. divertikulumi, funkcijski poremećaji gutanja, kompresije, zapaljenja, tumori i povrede.
c. urođene anomalije farinksa
4. Jednjak
a. Prepoznati perforaciju jednjaka na nativnom snimku, kontrastnom pregledu, CTu
b. Prepoznati megaezofagus, divertikulum, kompresiju, fistulu, hijatusne hernije, benigne stenoze, varikse, zapaljenja, tumore na kontrastnom pregledu i CTu.
c. Odrediti TNM stadijum malignih tumora na CTu i PETCTu
d. Odvojiti hirurški resektabilne od neresektabilnih tumora na CTu
e. Naučiti osnove hirurgije i radioterapije karcinoma jednjaka, prepoznati njihove moguće komplikacije imidžing tehnikama.
5. Želudac i duodenum
a. Usvojiti najodgovarajući metod radiološkog pregleda kod sumnje na perforaciju želuca, u postoperativnom toku i kontroli anastomoza.
b. Naučiti mogućnosti i limite svih dijagnostičkih modaliteta u prethodnim stanjima
c. Naučiti znake (na kontrastnom pregledu i CTu) benignih i malignih tumora uključujući i GIST, infiltrativnih poremećaja kao što je linitis plastika, ulkusne bolesti, divertikuluma, volvulusa.
d. Naučiti CT pregled želuca i duodenuma birajući najbolji protokol u zavisnosti od indikacije (sumnje na određenu bolest)
e. Odrediti TNM stadijum malignog tumora (carcinoma i limfoma) na CTu i PETCTu uključujući i mogućnost resektabilnosti.
6. Tanko crevo
a. Naučiti da se izabere najodgovarajući metod pregleda tankog creva u slučaju sumnje na različita stanja: opstrukcija tankog creva, zapaljenske bolesti, perforacija, ishemija, karcinom, limfom, karcinoid, postoperativno praćenje.
b. Naučiti ograničenosti svih metoda pregleda u pomenutim stanjima.
c. Naučiti da se prepoznaju u toku pasaže tankog creva i enteroklize sledeće promene na tankom crevu: stenoza, zadebljanje nabora sluznice, endofitične lokalizovane formacije, ulceracije, značajne angulacije lumena, kompresije na tanko crevo, divertikulumi, fistule
d. Naučiti da se otkriju sledeće bolesti tankog creva prilikom pasaže i enteroklize: karcinom, polip, polipoza, limfom, karcinoid, GIST, Kronova bolest, postiradijacione promene, malrotacije, Mekelov divertikulum, divertikuloza, limfoidna hiperplazija terminalnog ileuma, unutrašnje hernije
e. Naučiti kako se izvodi CT pregled tankog creva uključujući i CT enteroklizu. Naučiti kako da se otkrije: prelazna zona to jest mesto osptrukcije u tankom crevu, mali tumor tankog creva (karcinom, limfom, karcinoid, stromalni tumor), pneumatoza zida, vaskularno proširenje i zahvatanje, povećanje denziteta mezenterijumskog masnog tkiva, duplikaciona cista, malrotacija).
f. Naučiti da se odredi uzrok opstrukcije tankog creva na CTu (adhezija, strangulacija, intususcepcija, volvulus, unutrašnja i spoljašnja hernija), da se prepoznaju njihove komplikacije, da se identifikuju kriterijumi za hitnu hiruršku intervenciju.
g. Da se upozna sa mogućom ulogom MRa u ispitivanju tankog creva.
7. Kolon i rektum
a. Naučiti da se odredi najodgovarajući radiološki metod ispitivanja debelog creva u odnosu na bolest na koju se sumnja (opstrukcija, volvulus, divertikulitis, tumor, zapaljenske bolesti, perforacija, postoperativna evaluacija,
b. Naučiti limite svake metode za ispitivanje debelog creva
c. Naučiti da se na irigografiji prepoznaju: anomalije rotacije debelog creva, megakolon, divertikuloza i divertikulitis, kolitisi, fistula, tumori uključujući karcinom, limfom, GIST, karcinoid, polip, postoperativne stenoze, intususcepcija, ishemija kolona, postiradijacione promene, pneumoatoza kolona
d. Naučiti da se na CTu otkriju anomalije rotacije kolona, prepoznaju znaci divertikuloze i divertikulitisa, tumora, zapaljenskih bolesti, ishemije, potiradijacione bolesti kolona, fistule, parakolicnih abscesa, intraperitonealnih kolekcija, pneumatoze kolona, pneumoperitoneuma
e. Da se nauči normalna anatomija i da se prepozna normalni apendiks i znaci apendicitisa na CT u i ultrazvuku.
f. Da se nauče na CTu znaci lokalnog širenja kolorektalnog carcinoma (da se prepoznaju uvećani i patološki izmenjeni limfni čvorovi, peritonealna karcinomatoza, metastaze u jetri, opstrukcija).
g. Da se nauči na CTu TNM klasifikacija carcinoma kolona
h. Da se nauči moguća uloga PETCT u TNM klasifikaciji kolorektalnog carcinoma
i. Da se nauče najčešće operativne tehnike koje se koriste u lečenju kolorektalnog carcinoma
j. Da se nauče indikacije za virtualnu CT i MR kolonoskopiju
k. Da se nauče znaci za razlikovanje rekurentnog tumora nakon operacije i postoperativne fibroze na irigografiji i CTu i da se nauči moguća uloga PETCT u tome
l. Da se nauče znaci na MRI u: pelvisne i analne fistule i abscesa, analnog carcinoma, Kronove bolesti analnog kanala i njene komplikacije
8. Peritoneum i zid
a. Da se nauče znaci različitih tipova hernija trbušnog zida na CTu (ingvinalne, umbilikalne, parastomalne, postoperativne)
b. Da se prepozna tumor mezenterijuma i da se odredi njegova lokalizacija na CTu
c. Da se prepozna mezenterijalna cista na CTu
d. Da se prepozna mezenterijalni panikulitis i sklerozirajući mezenteritis na CT u
e. Da se prepoznaju karaketristike normalnog peritoneuma na ultrazvuku i CTu.
f. Da se prepoznaju sledeće peritonealne bolesti na CTu: karcinomatoza, TBC, limfom
g. Da se prepozna slobodan i lokulirani ascites na ultrazvuku i CTu
9. Krvni sudovi
a. Da se prepozna infarkt tankog creva na CTu
b. Da se nauči da uradi i interpretira angiografija mezenterijalnih krvnih sudova i da se ume da identifikuje stenoza gornje mezenterične arterije
10. Jetra
a. da se nauči određivanje segmenata jetre i pripadanje određenih promena u jetri segmentima (prema vaskularnoj anatomiji jetre, hepatična arterija i vena, vena kava inferior)
b. da se nauče tipični ultrazvučni, CT i MR znaci bilijarnih cista
c. da se nauče znaci ehinokokusnih cista
d. da se nauče znaci za diferencijalnu dijagnostiku amebnih od piogenih abscesa jetre (izgled, tok, lečenje, indikacije za drenažu)
e. da se nauče najčešće hirurške procedure u hirurgiji jetre
f. da se nauče znaci hemangioma na ultrazvuku, CT I MRI, uključujući i tipične slučajeve gigantskih hemangioma, da se nauče indikacije za CT i MRI nakon ultrazvučnog pregleda
g. da se nauče znaci fokalne nodularne hiperplazije i adenoma na ultrazvuku, uključujući i Doppler ultrazvuk, kontrastni ultrazvuk, CT i MRI
h. da se nauče znaci masne jetre, uključujući i homogenu i heterogenu, na ultrazvuku, CT i MRI (uključujući in and out of phase imaging i fat suppression images)
i. da se nauče znaci nakupljanja gvožđa u jetri, uzroci i kvantifikacija na MR
j. da se nauči klinika i patologija hepatocelularnog karcinoma, glavne tehnike i indikacije za lečenje (hirurške resekcije, hemoterapija, hemoembolizacija, perkutana ablacija, transplantacija jetre)
k. da se nauče znaci hepatocelularnog karcinoma na ultrazvuku, uključujući Doppleri kontrastni ultrazvuk, CT I MR
l. da se nauče znaci metastaza u jetri na ultrazvuku, uključujući i Doppler, CT i MR
lj. da se nauče znaci najčešćih promena jetre u cirozi, lobarna atrofija i hipertrofija, regenerativni nodusi, fibroza. Naučiti glavne uzroke ciroze jetre
11. Bilijarni putevi
a. da se nauče imaging metode dijagnostikovanja kamenja u žučnoj kesi žučnim putevima
b. da se nauče znaci akutnog holecistitisa, uključujući i emfizematozni holecistitis) na ultrazvuku, uključujući i Doppler, CT I MR
c. da se nauče uzroci zadebljanja zida žučne kesice
d. da se nauče znaci karcinoma žučne kesice na ultrazvuku, CT i MR
e. da se nauče znaci holangiokarcinoma hilusa jetre (Klatskin tumor) i da se nauče znaci njegovih stadijuma
f. da se nauče znaci ampularnog karcinoma (papila Vateri) na ultrazvuku, CT i MR i da se načini njegova diferencijalna dijagnoza
g. naučiti znake sklerozirajućeg holangitisa na ultrazvuku, CT i MR uključujući MRCP. Da se nauči klinika holangiokarcinoma koja može nastati na terenu sklerozirajućeg holangitisa
h. da se nauče osnovni urođeni poremećaji bilijarnih puteva, Karolijeva bolest, holedohusna cista (i rizik od nastanka holangiokarcinoma)
i. da se nauče glavne hirurške tehnike u lečenju bilijarnih puteva i najčešće komplikacije
12. Pankreas
a. Da se nauči klinika i patologija akutnog i hroničnog pankreatitisa
b. da se nauči prepoznavanje kalcifikacija u pankreasu na nativnom snimku, ultrazvuku i CT
c. da se nauče znaci ekstrapankreatičnih kolekcija i flegmone u slučaju akutnog pankreatitisa
d. da se nauče znaci duktalnih promena u hroničnom pankreatitisu na MR sa sekretinom
e. da se nauče znaci pankreasne pseudociste
f. da se nauče znaci pankreasnog karcinoma (nodularni i infiltrativni), na ultrazvuku, CT i MR. Da se nauči određivanje stadijuma bolesti.
g. da se nauče znaci endokrinih tumora
da se nauče znaci cističnih tumora pankreasa, uključujući serozne i mucinozne cistadenome, intraduktalne mucinozne tumore, retke cistične tumore.
h. da se nauče osnovne hirurške vrste lečenja pankreasa i najčešće komplikacije
13. Slezina
a. da se nauče znaci akcesorne slezine i splenoze na ultrazvuku, CT i MR
b. da se nauče osnovni uzroci splenomegalije (limfom, portna hipertenzija, hematološki poremećaji)
c. da se nauče znaci infarkta slezine na ultrazvuku, CT i MR
d. da se nauče osnovni uzroci fokalnih lezija slezine (cista, ehinokokus, metastaza, limfom, absces, hemangiom)
14. Trauma
a. da se nauči tehnika CT pregleda povređenih osoba
b. da se nauče znaci hematoma u abdomenu, aktivnog krvarenja, parenhimske laceracije, traumatskih lezija GITa. Da se nauče limiti u toku CT dijagnostike trauma GITa
c. da se nauče znaci onih traumatskih stanja koja zahtevaju hitnu embolizaciju ili operaciju
II. PRAKTIČNA OBUKA (TEHNIČKO OSPOSOBLJAVANJE)
Na kraju jednogodišnjeg usavršavanja kandidat treba da poseduje sledeće sposobnosti:
a. da zna indikacije i kontraindikacije za izvođenje različitih radioloških dijagnostičkih procedura u digestivnoj radiologiji
b. da ume da predloži ordinirajućem doktoru odgovarajuću vrstu pregleda koja odgovara kliničkom problemu pacijenta
c. da ume da odredi najbolju moguću vrstu kontrasta koju treba primeniti i najboljim mogući način davanja kontrasta u zavisnosti od kliničkog problema i vrste i tehnike pregleda
d. da ume da prilagodi protokol radiološkog ispitivanja prema kliničkom problemu pacijenta
e. da ume da iskontroliše radiološke tehničare kako bi se napravili najbolji snimci GITa
f. da ume da odredi kvalitet urađenog radiološkog pregleda GITa
g. da zna ekonomsku vrednost pojedinih radioloških pregleda GITa
h. da zna doze ozračivanja pri različitim radiološkim pregledima GITa i rizike koje oni nose
U toku praktičnog rada kandidat treba da nauči da na:
Nativnom snimku abdomena
- da ume da prepozna stav i položaj pacijenta na nativnom snimku abdomena
- da zna tri osnovne indikacije za nativni snimak abdomena
- da razume kliničke indikacije za pravljenje nativnog snimka abdomena i da zna kada treba posle nativnog snimka učiniti dodatna radiološka ispitivanja (UZ, Kontrastno snimanje, CT, MR)
- da zna da prepozna pneumoperitoneum, mehanički ileus, funkcionalni ileus, toksični megakolon, gas u zidu tankog i debelog creva kod intestinalne ishemije i nekroze
- kalcifikacije u bilijarnim putevima i pankreasu
- pneumobiliju i gas u portnom sistemu
Kontrastnom pregledu jednjaka, želuca, duodenuma i tankog creva (trajanje obuke 2,5 meseca)
- da zna da uradi kontrastni pregled gornjeg dela GITa i jednokontrastno i u dvojnom kontrastu
- da ume da izabere odgovarajuću vrstu kontrasta za pregled
- da zna mogućnosti i ograničenja svakog od ovih pregleda
- da zna njihove prednosti i nedostatke u odnosu na endoskopski pregled
- da ume da uradi i interpretira pasažu tankog creva i enteroklizu, uključujući i plasiranje enterokliznog katetera iza Trajcovog ligamenta
- da razume značaj i stepen kojim treba ispuniti i distendirati vijuge tankog creva prilikom pregleda
Kontrastnom pregledu kolona i rektuma (trajanje obuke 1 mesec)
- da zna da uradi i interpretira pregled debelog creva jednokontrastno i u dvojnom kontrastu
- da zna da plasira stoma kateter kod pregleda kolona kroz stomu
- da zna da uradi pouchografiju
- da zna da uradi i interpretira defekografiju (klasično i MR)
- da zna indikacije i kontraindikacije za irigografiju, da ume da odabere najbolji contrast i tehniku u zavisnosti od kliničkog problema pacijenta
- da zna da uradi i interpretira proktografiju
Ultrazvuku (trajanje obuke 1,5 mesec)
- da zna da uradi ultrazvučni pregled jetre, žučnu kese, bilijarnog stabla, pankreasa, slezine i GITa
- da ume da prepozna retroperitonelane strukture i da zna mogućnosti i ograničenja ultrazvučne dijagnostike ovog područja
- da zna indikacije i kontraindikacije za upotrebu kontrasta u ultrazvučnoj dijagnostici
CTu (trajanje obuke 2,5 meseci)
- Da nauči da uradi CT pregled abdomena i da zna da tehniku pregleda prilagodi kliničkom problemu koji se istražuje ili organu koji se pregleda.
- da zna da odredi da li je potrebno IV davanje kontrasta
- da zna da odredi najbolji mogući protokol za davanje IV kontrasta (količinu, brzinu i vreme snimanja)
- da zna da prepozna različite kontrastne faze pregleda (ranu arterijusku, kasnu arterjsku, ranu vensku, kasnu vensku,) i njihove uticaje na problem koji se dijagnostikuje
- da zna da odredi koji je peroralni kontrast najbolje dati u GIT u zavisnosti od problema koji se ispituje (vazduh, voda, mast, jod, barijum)
- da stekne iskustvo u radu na radnoj stanici za multiplanarnu rekonstrukciju i 3D rekonstrukciju
- da zna da uradi i interpretira CT kolonoskopiju
MRI u (trajanje obuke 1 meseca)
- Da zna da uradi MRI jetre, bilijarnih puteva (uključujući i MRCP), pankreasa i slezine
- da zna koji se kontrastni materijali mogu primeniti u toku MRI pregleda jetre i da zna indikacije za njihovu pojedinačnu primenu
- da zna da uradi MRI pregled GITa
- da stekne iskustvo u radu sa radnom stanicom za multiplanarnu rekonstrukciju i 3D rekonstrukciju
Interventnoj radiologiji (trajanje obuke 1 mesec)
- da ume da uradi perkutanu drenažu kolekcija u abdomenu i karlici pod ultrazvukom i CTom
- da ume da uradi perkutanu biopsiju jetre i drugih abdominalnih organa pod ultrazvukom i CT om
- da ume da uradi angiografiju aorte i njenih grana
- da ume da uradi elektivnu embolizaciju abdominalnih arterija u krvarenju i lečenju tumora
- da ume da uradi perkutanu gastrostomu pod radiološkim vođenjem
- da ume da uradi perkutane bilijarne intervencije
- da ume da plasira bilijarne stentove
- da ume da radi balon dilatcije u GITu
- da ume da plasira stentove u GITu
- da zna indikacije i kontraindikacije za izvođenje nabrojanih interventnih procedura
Broj procedura koje kandidat mora sam da izvede u toku jedne godine, i da ih mentor potpiše
- Rtg pregled jednjaka, želuca i duodenuma |
250 |
- Pasaža tankog creva |
38 |
- Enterokliza |
13 |
- Irigografija |
50 |
- Pauchografija |
8 |
- Defekografija |
8 |
- Ultrazvučni pregled abdomena |
250 |
- CT pregled abdomena i karlice |
100 |
- CT kolonoskopija |
13 |
- MRI pregled abdomena i karlice |
38 |
- Perkutana biopsija pod UZ i CT |
2 |
- Perkutana drenaža kolekcija pod UZ i CT |
2 |
- Angiografija |
2 |
- Selektivna arterijska embolizacija |
2 |
- Perkutana gastrostoma |
2 |
- Perkutane bilijarne drenaže |
2 |
- Bilijarne balon dilatacije |
2 |
- Balon dilatacije GITa |
2 |
- Bilijarni stentovi |
2 |
- Stentovi u GIT |
2 |
NA KRAJU TRENINGA KANDIDAT MORA DA BUDE OSPOSOBLJEN ZA DONOŠENJE SLEDEĆIH RADIOLOŠKIH ODLUKA:
a. Da nauči da donese i objasni odluku zašto je izabrao određenu radiološku proceduru
b. Da ume da objasni pacijentu moguće rezultate pregleda i da nauči da odredi je li pacijent shvatio šta pregled znači i može
c. Da nauči da kratko, tačno i jasno opiše radiološki nalaz
d. Da razume klinički problem koji ispituje i da ume prema radiološkom nalazu da donese zaključak o datom kliničkom problemu
e. Da ume da predloži dodatno radiološko ili kliničko ispitivanje
f. Da nauči da svoje nalaze korelira sa ordinirajućim kliničarem
g. Da nauči da svoje nalaze brani konzilijarno (gastroenterolog, hirurg, patolog, onkolog)
Diplomirani farmaceuti - specijalisti medicinske biohemije
(12 meseci)
Prohodnost imaju: diplomirani farmaceuti - medicinski biohemičari specijalisti medicinske biohemije i diplomirani farmaceuti specijalisti medicinske biohemije.
Ostvarivanje programa:
U izvođenju teorijske nastave učestvovaće nastavnici Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta, kao i priznati stručnjaci iz prakse
I. Putem teorijske nastave kroz predmete:
- Odabrana poglavlja iz Imunologije
- Imunohemija
- Imunohemijske metode
II. Obavljanjem obaveznog staža u laboratorijama u referentnim ustanovama pod rukovodstvom imenovanih mentora.
III. Samostalnim radom kandidata: izrada seminarskih radova, učešće u radionicama, rešavanje zadatih problema, analiza slučajeva iz prakse, korišćenje stručne literature i Interneta, itd.
IV. Izradom specijalističkog eksperimentalnog rada
PLAN UŽE SPECIJALIZACIJE
Trajanje specijalizacije 12 meseci/ 60 ESPB |
|||
|
teorijska nastava 15 ESPB |
specijalistički staž 30 ESPB |
izrada rada 15 ESPB |
Predmet |
časovi/ESPB |
meseci/ESPB |
meseci/ESPB |
Teorijska nastava - tri meseca |
|||
Odabrana poglavlja iz Imunologije |
12 h/3 ESPB |
|
|
Imunohemija |
20 h/5 ESPB |
|
|
Imunohemijske metode |
28 h/7 ESPB |
|
|
Ukupno |
60 h/15 ESPB |
|
|
1 ESPB = 4 časa: |
|||
Specijalistički staž - 6 meseci |
|||
Klinička imunohemija |
|
6 m/30 ESPB |
|
1 ESPB = 35 radnih sati ≈ 1 radna nedelja |
|||
Specijalistički rad - 3 meseca |
|
|
15 ESPB |
ukupno ESPB |
15 |
30 |
15 |
PROGRAM SPECIJALIZACIJE
I. Teorijska nastava
Odabrana poglavlja iz imunologije - 12 časova = 3 ESPB
Ćelije i tkiva imunskog sistema. Membranski antigeni ćelija imunskog sistema. Urođeni i stečeni imunitet. Efektorni mehanizmi humoralnog i ćelijski posredovanog imuniteta. Bolesti preosetljivosti. Reakcije preosetljivosti posredovane IgE antitelima Autoimunost i autoimunske bolesti. Tumorski antigeni i imunski odgovor na tumore. Transplantacioni antigeni i imunski odgovor protiv transplantata. Imunodeficijencije: urođene i stečene.
Imunohemija - 20 časova = 5 ESPB
Antigeni - vrste (prirodni, sintetski, T - zavisni i T - nezavisni, superantigeni, egzogeni i endogeni), imunogeni, hapteni. Antigenske determinante. Molekulska struktura antitela. Organizacija i rekombinacija gena za imunoglobuline. Izotipske, alotipske i idiotipske determinante imunoglobulina. Distribucija i biološke funkcije različitih klasa imunoglobulina. Receptori za imunoglobuline. Krioglobulini. Strukturna i hemijska osnova reakcije antigen-antitelo. Komplement. Klasični put aktivacije. Alternativni put aktivacije. Solubilni i membranski molekuli koji regulišu aktivaciju komplementa. Biološke funkcije komplementa. Receptori za komplement. Deficijencije komponenti komplementa, regulatornih proteina komplementa i receptora za komplement. Glavni histokompatibilni kompleks (MHC). Otkriće i osobine MHC gena. Struktura i ekspresija MHC molekula. Strukturna osnova vezivanja peptida za MHC molekule. Struktura T ćelijskog receptora (TCR). Citokini - opšte osobine; receptori i antagonisti citokina; bolesti posredovane citokinima.
Imunohemijske metode - 28 časova = 7 ESPB
Dobijanje poliklonskih antitela - imunizacija, putevi imunizacije, doze antigena, adjuvansi. Dobijanje monoklonskih antitela - tehnologija hibridoma. Primena monoklonskih antitela in vivo i in vitro. Izolovanje i prečišćavanje imunoglobulina (precipitacija amonijum sulfatom, gel filtracija, jonoizmenjivačka i afinitetna hromatografija). Zonska elektroforeza. CDC-PAGE (vertikalna i horizontalna). Western blot. Imunoprecipitacija membranskih proteina. Reakcije precipitacije u gelu (radijalna imunodifuzija, dvostruka imunodifuzija). Imunoelektroforeza (klasična, raketna i unakrsna). Reakcije aglutinacije (direktna aglutinacija, pasivna aglutinacija, inhibicija aglutinacije). Određivanje ukupne hemolitičke aktivnosti komplementa (CH50 test). Određivanje koncentracije aktivnosti pojedinačnih komponenti komplementa. Test fiksacije komplementa. Testovi sa radioaktivnim obeleživačima (RIA, IRMA, RIST, RAST). Karakteristike i podela savremenih imunotestova. Metode sa imunofluorescentnim obeleživačima (imunohistohemija, imunocitohemija i protočna citofluorimetrija). Metode sa enzimskim obeleživačima (ELISA, ELISPOT, ćelijska ELISA, imunoenzimske tehnike bojenja tkiva i ćelija). Detekcija imunskih kompleksa u tkivima i biološkim tečnostima. Testovi koji se rade pre transplantacije (HLA tipizacija, mikrocitotoksični test, unakrsno sparivanje, mešana leukocitna reakcija). Metode molekularne biologije u imunohemiji (hibridizacija DNK i RNK, hibridizacija in situ, reakcija lančanog umnožavanja - PCR).
II. Specijalistički staž - 6 meseci
Klinička imunohemija - 6 meseci = 30 ESPB
Biohemijske metode - Turbidimetrijske (Biuret, Tanin...), taložne (PEG, TCA...), elektroforetske (gel i kapilarna EF)
Fizikohemijske metode - Osmotska difuzija za koncentrovanje bioloških uzoraka; Gel filtracija na različitim kolonama i kolekcija frakcija; Jonoizmenjivačka i afinitivna hromatografija na različitim tipovima kolona
Imunohemijske metode - Precipitacione (RID, imunonefelometrija, imunoturbidimetrija, RIA i dr.); Aglutinacione (Latex, Rose-Waaler, cx50); Imunoenzimske (ELISA, varijante EIA) i enzimske (specifični supstrati); Imunohemiluminiscentne (ECLA); Varijante imuno blot tehnika (Western, Southern, DOT, i dr.); Primena metoda u različitim tipovima laboratorija zavisno od nivoa ustanove u zdravstvu.
Imunološke - Produkcija poliklonskih i monoklonskih antitela (komercijalna i "home made").
Standardizacija i kontrola kvaliteta rada u biohemijskim i imunohemijskim laboratorijama (kontrolne karte i dr.).
Faktori koji intereferiraju u reakcijama u laboratorijskim procedurama i njihovo tumačenje u kliničkoj patologiji.
III. Izrada specijalističkog rada - 3 meseca = 15 ESPB Kandidat će izraditi originalni eksperimentalni rad prema zadatoj temi.
(12 meseci)
Prohodnost imaju: diplomirani farmaceuti-medicinski biohemičari specijaliste medicinske biohemije i diplomirani farmaceuti specijalisti medicinske biohemije.
Opšti cilj specijalizacije:
Razumevanje enzimskih procesa kroz upoznavanje strukture, fizičko-hemijskih i katalitičkih osobina enzima, kao i upoznavanje sa filogenetskim i ontogenetskim razvojem tkivnih enzima, topologijom i morfometrijom enzima. U oblasti dijagnostičke enzimologije razumevanje patoloških vrednosti enzima i njihovo učešće u enzimskim profilima pojedinih organa, a na osnovu poznavanja procesa transporta i raspodele, kao i eliminacije.
Specifični ciljevi specijalizacije
- poznavanje fiziološke klasifikacije ćelijskih enzima
- poznavanje mehanizama izlaska i ekstracelularne raspodele ćelijskih enzima
- razumevanje odabira i utvrđivanja enzimskog profila organa i serumskog enzimskog profila
- poznavanje značaja enzimskog profila za dijagnostikovanje oboljenja pojedinih organa
- poznavanje genetskog polimorfizma i urođenih metaboličkih grešaka
- poznavanje principa i metoda enzimske analize i praktična primena
Ishod specijalizacije
Posle završene uže specijalizacije iz kliničke enzimologije će:
1. Poznavati strukturu, fizičke i hemijske osobine enzima
2. Poznavati katalitičke osobine enzima i mehanizme delovanja
3. Znati načine određivanja enzimske aktivnosti, uslove određivanja kao i da postavlja i primenjuje sve vrste postupaka
4. Poznavati načine raspodele i eliminacije enzima
5. Procenjivati način odabira enzima za utvrđivanje enzimskog profila organa
6. Znati koji su enzimi najspecifičniji i zašto,
7. Poznavati enzimske profile kod različitih oboljenja kao i značajnost preklapanja enzimskih profila
8. Znati principe i tehničko izvođenje leboratorijskih metoda u oblasti enzimske analize
9. Znati metodološku evaluaciju analitičkih metoda u oblasti enzimske analize u odnosu na:
- preciznost i tačnost
- referentne metode i statističko poređenje metoda
- unutrašnju kontrolu kvaliteta i spoljašnju procenu kvaliteta
- analitičku specifičnost i analitičku osetljivost
- interferujuće faktore
10. Znati medicinsku evaluaciju enzimskih testova i metoda na osnovu:
- procene (prepoznavanje mogućih uticaja poređenjem sa prethodnim vrednostima, patološkog profila rezultata, ekstremnih vrednosti itd)
- korišćenja referentnih vrednosti (uticaj starosti, pola, načina života, itd, kao i vrednosti za odlučivanje i graničnih vrednosti)
- longitudinalne evaluacije toka oboljenja i praćenja terapije; kritične razlike
- prepoznavanja kombinacija nalaza koji su tipični za oboljenja
- strategije ispitivanja u odnosu na postavljene kliničke zahteve
- laboratorijskih izveštaja sa evaluacijom nalaza
11. Znati principe osiguranja kvaliteta rada
12. Biti osposobljen da praktikuje kontinuiranu medicinsku edukaciju (KME)
- izučavanjem i praćenjem literature
- konsultacijama sa kolegama
- posećivanjem naučnih i stručnih sastanaka
- izradom naučnih i stručnih radova i savladavanjem izlaganja istih
Ostvarivanje programa:
U izvođenju teorijske nastave učestvovaće nastavnici Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta, kao i priznati stručnjaci iz prakse
I. Putem teorijske nastave kroz predmete:
- Uvod u enzimologiju
- Klinička enzimologija
II. Obavljanjem obaveznog staža u laboratorijama referentnih ustanova pod rukovodstvom imenovanih mentora.
III. Samostalnim radom kandidata: izrada seminarskih radova, učešće u radionicama, rešavanje zadatih problema, analiza slučajeva iz prakse, korišćenje stručne literature i interneta, itd.
IV. Izradom specijalističkog eksprimentalnog rada
PLAN UŽE SPECIJALIZACIJE
Trajanje specijalizacije 12 meseci/ 60 ESPB |
|||
|
teorijska nastava 15 ESPB |
specijalistički staž 30 ESPB |
izrada rada 15 ESPB |
Predmet |
časovi/ESPB |
meseci/ESPB |
meseci/ESPB |
Teorijska nastava - 3 meseca |
|||
Uvod u enzimologiju |
30 h/5 ESPB |
|
|
Klinička enzimologija |
60 h/10 ESPB |
|
|
Ukupno |
90 h/15 ESPB |
|
|
1 ESPB = 6 časova: Uvod u enzimologiju; Klinička enzimologija |
|||
Specijalistički staž - 6 meseci |
|||
Klinička enzimologija |
|
6 m/30 ESPB |
|
1 ESPB = 35 radnih sati ≈ 1 radna nedelja |
|||
Specijalistički rad - 3 meseca |
|
|
15 ESPB |
ukupno ESPB |
15 |
30 |
15 |
PROGRAM SPECIJALIZACIJE
I. Teorijska nastava
UVOD U ENZIMOLOGIJU - 30 časova = 5 ESPB
Uvod u enzimologiju. Proteini: sastav i struktura; tehnike prečišćavanja proteina; kovalentna struktura proteina; trodimenzionalna struktura proteina; Struktura, fizičke i hemijske osobine enzima. Katalitičke osobine enzima. Kinetika enzimski katalizovanih reakcija; Supstratna specifičnost; stereospecifičnost, geometrijska specifičnost; Reverzibilnost enzimskih reakcija; Zasićenje enzima supstratom; Mihaelis-Mentenova kinetika; Multisupstratne enzimske reakcije: ping-pong mehanizam; sekvencijalni mehanizam; Koenzimi i prostetičke grupe: struktura i funkcija; Klasifikacija i nomenklatura enzima. Inhibicija enzima: tipovi inhibicije; praktična primena; Alosterna kontrola enzimske aktivnosti; Enzimska specifičnost: aktivno mesto; Mehanizmi katalize: primeri enzima: lizozim, serinproteaze, glutation reduktaza; Određivanje katalitičke aktivnosti enzima. Enzimska analiza. Enzimsko imunoodređivanje. Biološki materijal za enzimsku analizu. Reagensi za enzimsku analizu. Izbor referentne veličine za izražavanje aktivnosti enzima u biološkim materijalima.
KLINIČKA ENZIMOLOGIJA - 60 časova = 10 ESPB
Principi dijagnostičke enzimologije: genetski polimorfizam i izoenzimi, filogenteski i ontogenetski razvoj tkivnih enzima, topologija i morfometrija enzima, fiziološka klasifikacija ćelijskih enzima, izlazak i ekstracelularna raspodela enzima; eliminacija. Principi utvrđivanja enzimskih profila. Enzimi kod hepatobilijarnih oboljenja: struktura i funkcija jetre; enzimi za otkrivanje oboljenja jetre, diferencijalna dijagnoza oboljenja jetre na osnovu procene promena u enzimskom profilu. Primena određivanja enzima u gastroenterologiji: pljuvačne žlezde, pankreas i gastrointestinalni trakt. Enzimi kod srčanih oboljenja; primena dijagnostičkih testova; zlatni standard i surogat testovi; osetljivost i specifičnost; izbor dijagnostički značajnih enzima (kreatin kinaza, CK-MB, izoenzimi i izoforme; laktat dehidrogenaza i izoenzimi; aspartat aminotransferaza; izoenzim BB glikogene fosforilaze b); strukturni proteini i drugi proteini srčanog mišića: mioglobin, troponinski kompleks; tropomiozin; miozin lakih i teških lanaca; Ishemijska srčana oboljenja; dijagnostika na osnovu određivanja enzima; strategija dijagnostikovanja akutnog infarkta miokarda; promene serumskih enzima posle dijagnostičkih i terapijskih procedura; promene enzima nakon hirurških intervencija; Enzimi kod oboljenja skeletnih mišića; promene enzima kod miopatija; enzimi kod muskularne distrofije; Enzimske promene kod inflamatornih i toksičnih miopatija; značaj izoenzima kreatin kinaze u miopatijama; promene drugih serumskih enzima. Enzimi kod oboljenja kostiju; biohemijski markeri metaboličkog promena kosti: alkalna fosfataza kao marker osteoblastne aktivnosti, izoforme alkalne fosfataze; Tartarat rezistentna kisela fosfataza kao marker osteoklasne aktivnosti; Osteoporoza; druga oboljenja kostiju: primena enzimskih i drugih testova; Enzimi kod malignih oboljenja; Amilaza i drugi pankreasni enzimi; glikolitički enzimi; kisela fosfataza i prostatični specifični antigen; alkalna fosfataza; gama-glutamil transferaza; 5-nukleotidaza; izoenzim BB kreatin kinaze; glukoziltransferaza; terminalna deoksinukleotidil transferaza; timidin kinaza; lizozim; tkivni enzimi; Enzimi kod bubrežnih oboljenja i oboljenja urinarnog trakta: urinarni enzimi; serumski enzimi kod bubrežnih oboljenja: razlozi izmene serumske anzimske aktivnosti; ponašanje različitih enzima;. Značaj određivanja enzima u trudnoći. Cerebrogeni enzimi. Enzimi kod povreda i postoperativnih stanja. Enzimi u drugim telesnim tečnostima: pleuralna, peritonealna, perikardijalna i sinovijalna tečnost, saliva, želudačni sadržaj; feces; seminalna tečnost, vaginalna tečnost itd. Genetski polimorfizam i urođene metaboličke greške: metode otkrivanja i izučavanja metaboličkih oboljenja; klasifikacija urođenih metaboličkih grešaka; primeri pojednih metaboličkih poremećaja: metabolizma aminokiselina, ugljenih hidrata, ciklusa uree; mukopolisaharidoze; lipidoze; drugi poremećaji.
II. Specijalistički staž - 6 meseci
Specijalistički staž se obavlja u laboratorijama u referentnim ustanovama pod rukovodstvom imenovanih mentora, a u saradnji sa kliničkim timovima i drugim kontaktima sa korisnicima laboratorijskih usluga, učestvovanjem na kliničkim seminarima i diskusijama o kliničkim slučajevima.
Specijalizant mora da ovlada sledećim znanjima i veštinama:
Principi kinetike enzimski katalizovanih reakcija. Određivanje Mihaelis-Mentenove konstante. Prepoznavanje značajnosti reakcije nultog reda. Optimizacija uslova za određivanje enzimske aktivnosti. Prepoznavanje vrste inhibicije. Primeri enzimske analize: određivanje aktivnosti enzima, koncentracije supstrata pomoću enzima, enzimsko imunoodređivanje (odabrani primeri). Primena Warburgovog optičkog testa: primeri jednostepene i višestepenih enzimskih reakcija. Analiza uslova IFCC optimizovane metode. Analiza uslova određivanja na automatskom analizatoru. Određivanje aktivnosti laktat dehidrogenaze. Određivanje aktivnosti transaminaza. Određivanje aktivnosti gama-glutamiltransferaze. Analiza izoenzima: elektroforetski, toplotnom inaktivacijom, imunoinhibicijom: primer izoenzima alkalne fosfataze. Određivanje katalitičke aktivnosti i masene koncentracije kreatin kinaze. Određivanje amilaze. Određivanje pankreasne amilaze. Određivanje lipaze. Određivanje acilholin-acilhidrolaze (sCHE). Određivanje kisele i prostatične fosfataze. Određivanje glukoza-6-fosfat dehidrogenaze. Primena hemolizata humanih eritrocita za analizu. Analiza enzima u drugim telesnim tečnostima (urin, likvor). Određivanje svih drugih enzima vezanih za dijagnostikovanje oboljenja pojednih organa obrađenih u teorijskoj nastavi.
III. Izrada specijalističkog rada - 3 meseca
Kandidat će izraditi originalni eksperimentalni rad prema zadatoj temi.
3. Laboratorijska endokrinologija
(12 meseci)
Prohodnost imaju: diplomirani farmaceuti specijalisti medicinske biohemije, diplomirani farmaceti-medicinski biohemičari specijalisti medicinske biohemije.
Cilj specijalizacije
Sticanje specifičnih znanja i veština kroz upoznavanje novih dostignuća u oblasti laboratorijske endokrinologije i molekularne dijagnostike.
Ishod specijalizacije
Nakon završene subspecijalizacije iz laboratorijske endokrinologije kandidat će:
1. Znati primenu novih laboratorijskih dijagnostičkih procedura u odnosu na:
- Rano otkrivanje i epidemiologiju endokrinog oboljenja.
- Dijagnozu zavisno od lokalizacije endokrinog poremećaja.
- Primenu funkcionalnih testova.
- Primenjenu terapiju.
2. Biti osposobljen da praktikuje kontinuiranu medicinsku edukaciju (KME):
- izučavanjem i praćenjem literature
- posećivanjem naučnih i stručnih sastanaka
- izradom i prezentacijom naučnih i stručnih radova
Ostvarivanje programa:
I. Putem nastave kroz predmete:
- Klinička enokrinologija
- Laboratorijska endokrinologija
- Molekularna genetika
II. Obavljanjem staža u specijalizovanim laboratorijama referentnih ustanova pod rukovodstvom imenovanih mentora.
III. Samostalnim radom kandidata: izrada seminarskih radova, analiza slučajeva iz prakse, korišćenje stručne literature, interneta.
IV. Izradom specijalističkog eksprimentalnog rada
PLAN UŽE SPECIJALIZACIJE
Trajanje specijalizacije 12 meseci/ 60 ESPB |
|||
|
teorijska nastava 15 ESPB |
specijalistički staž 30 ESPB |
izrada rada 15 ESPB |
Predmet |
Časovi/ESPB |
meseci/ESPB |
meseci/ESPB |
Teorijska nastava - 3 meseca |
|||
Laboratorijska endokrinologija |
50 h/10 ESPB |
|
|
Klinička endokrinologija |
15 h/3 ESPB |
|
|
|
teorijska nastava 15 ESPB |
specijalistički staž 30 ESPB |
izrada rada 15 ESPB |
Predmet |
Časovi/ESPB |
meseci/ESPB |
meseci/ESPB |
Ukupno |
75 h/15 ESPB |
|
|
1 ESPB = 5 časova: |
|||
Specijalistički staž - 6 meseci |
|||
Laboratorijske endokrinologija |
|
6 m/30 ESPB |
|
1 ESPB = 35 radnih sati ≈ 1 radna nedelja |
|||
Specijalistički rad - 3 meseca |
|
|
15 ESPB |
ukupno ESPB |
15 |
30 |
15 |
PROGRAM UŽE SPECIJALIZACIJE
I. Teorijska nastava
U izvođenju teorijske nastave učestvovaće nastavnici Farmaceutskog i Medicinskog fakulteta i priznati stručnjaci iz prakse.
Laboratorijska enokrinologija - 50 časova = 10 ESPB
- Autoimunost endokrinih oboljenja.
- Pedijatrijska laboratorijska endokrinologija
- Laboratorijska endokrinologija malignih stanja.
- Gerijatrijska laboratorijska endokrinologija.
- Laboratorijska dijagnostika urgentnih stanja.
- Laboratorijska dijagnostika u malignitetu.
- Laboratorijska procena efikasnosti hirurških zahvata.
Klinička endokrinologija - 15 časova = 3 ESPB
Specijalna poglavlja neuroendokrinologije. Veza između hormona i drugih signalnih molekula (neurotransmitera, vitamina, onkogena); imunog i endokrinog sistema. Poremećaji endokrinog sistema (endokrina hipo i hiperfunkcija); sindromi viška hormona kod hormonske terapije; ne-endokrina oboljenja. Primena hormona i selektivnih modulatora u terapiji ne-endokrinih oboljenja.
Molekularna genetika - 10 časova = 2 ESPB
- Genomika i proteomika u endokrinologiji.
- Molekularna osnova genetskih endokrinopatija.
II. Specijalistički staž - 6 meseci = 30 ESPB
Testovi za ispitivanje hipotalamusno-hipofizne funkcije: kozintropinski/brzi ACTH stimulacioni test, insulin hipoglikemijski test, levodopa test, arginin infuzioni test, GnRH test, klomifenski test, test uskraćivanja vode, test opterećenja vodom. Poremećaji rasta: GHRH, GH sekretagoge (GHS), GH, IGF1, IGF2, insulin i njihovi receptori - GHRHR, GHSR, GHR, IGF1R, IGF2R, INSR. Maligniteti: sekretinski test, kalcijum test, pentagastrin test, TPO, TSH-R, gastrin, vazoaktivni intestinalni polipeptid, holecistokinin, progesteronski i estrogenski receptori. Prenatalna dijagnostika: hCG, dimerni inhibin A, fetalni fibronektin, PAPP.
III. Izrada specijalističkog rada - 3 meseca = 15 ESPB
Kandidat će izraditi originalni eksperimentalni rad prema zadatoj temi.
Obrazac/prilog |
Član/tačka |
Datum primene |
Obrazac 1 - Specijalistička knjižica - indeks |
Član 12 |
|
Obrazac 2 - Diploma o stečenom stručnom nazivu specijaliste |
Član 21 |
|
Obrazac 3 - Diploma o stečenom stručnom nazivu specijaliste uže specijalizacije |
Član 21 |
|
REPUBLIKA SRBIJA
INDEKS
JMBG |
|
|
|
FOTOGRAFIJA STUDENTA
|
|
________________________________________________________________________________________
(svojeručni potpis studenta)
REPUBLIKA SRBIJA
________________________________________________________________________________
(NAZIV I SEDIŠTE UNIVERZITETA)
________________________________________________________________________________
(NAZIV FAKULTETA)
BROJ |
|
SPECIJALISTIČKA KNJIŽICA
INDEKS
______________________________________________________________________________________ |
(PREZIME, IME JEDNOG RODITELJA) |
______________________________________________________________________________________ |
(IME SPECIJALIZANTA/KINJE) |
|
u |
_______________________ |
|
________________________ |
|
|
(datum) |
|
(mesto rođenja) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
________________________ |
|
|
|
|
(država) |
|
|
|
|
|
______________________________________________________________________________________ |
(upisan-na na studije za sticanje stručnog naziva) |
specijaliste ______________________________________________________________________________
specijaliste uže specijalizacije _______________________________________________________________
u trajanju od _____________________ god.
________________________ |
|
________________________ |
datum upisa |
(M.P.) |
Dekan |
Školska godina _______________________________________________________________________ |
||||||||||
Specijalizant/kinja je započeo-la specijalistički staž dana ______________ godine
a po Rešenju Ministarstva zdravlja br. ______________
|
Školska godina _______________________________________________________________________ |
||||||
Specijalizant je objavio rad u časopisu _________________________________________________________
Datum
|
PLAN NASTAVE |
|
NAZIV |
MESECI |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
SEMESTAR |
||
NAZIV NASTAVNOG PREDMETA |
Sedmični broj |
|
|
predavanja |
vežbe |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ŠKOLSKE 20 ________ / 20 ________ GODINE |
|
Nastavnik potvrđuje da je |
Potvrda o upisu / overi godine |
|
Upisao zimski/letnji semestar kao
__________________________
__________________________
__________________________ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Overio/la zimski/letnji semestar
__________________________
__________________________
|
|
|
|
|
|
|
|
PODACI O POLAGANJU OBAVEZNIH KOLOKVIJUMA I ISPITA |
|||||||||||||||||||||||
Specijalizant/kinja |
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
GODINA SPECIJALIZACIJE: ________________________________________________________ |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
Specijalizant/kinja je obavio-la specijalistički staž od
Specijalizant/kinja je savladao/la sledeće veštine na specijalističkom stažu
|
PODACI O POLAGANJU OBAVEZNIH KOLOKVIJUMA I ISPITA |
|||||||||||||||||||||||
Specijalizant/kinja |
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||
|
PODACI O MENTORIMA
|
OSTALI PODACI O STUDENTU
|
REPUBLIKA SRBIJA
Univerzitet u |
|
|
|
(sedište univerziteta) |
|
|
|
fakultet |
|
(naziv fakulteta) |
|
DIPLOMA
O STEČENOM STRUČNOM NAZIVU SPECIJALISTE
|
(ime, ime jednog roditelja i prezime) |
Rođen/a |
|
godine u |
|
|
|
|
(mesto, opština, država) |
Upisan/a |
|
godine na prvu godinu specijalističkih studija |
na |
|
i |
|
godine |
|
(naziv fakulteta) |
|
(datum) |
|
Položio/la je specijalistički ispit iz
|
(naziv grane) |
sa |
|
|
(ocena) |
Na osnovu toga izdaje mu/joj se diploma o završenoj specijalizaciji i stručnom nazivu specijaliste
|
|
, |
|
godine |
|
(broj diplome) |
|
(datum izdavanja) |
|
Predsednik Komisije
|
Dekan |
|
REPUBLIKA SRBIJA
Univerzitet u |
|
|
|
(sedište univerziteta) |
|
|
|
fakultet |
|
(naziv fakulteta) |
|
DIPLOMA
O STEČENOM STRUČNOM NAZIVU SPECIJALISTE UŽE SPECIJALIZACIJE
|
(ime, ime jednog roditelja i prezime) |
Rođen/a ________________ godine u
_________________________________
(mesto, opština, država)
Upisan/a |
|
godine na prvu godinu specijalističkih studija |
na |
|
dana |
|
godine |
|
(naziv fakulteta) |
|
(datum) |
|
Odbranio/la je rad uže specijalizacije pod nazivom:
|
(naziv teme rada) |
|
Na osnovu toga izdaje mu/joj se diploma o završenoj užoj specijalizaciji i stručnom nazivu specijaliste uže specijalizacije _____________________________
|
|
, |
|
godine |
|
(broj diplome) |
|
(datum izdavanja) |
|
Predsednik Komisije
|
Dekan |
|